Η Επτάστικτος, δηλαδή η πασχαλίτσα, ονοµασία που προκύπτει εκ των 7 στιγµάτων που έχει πάνω της, ήταν αυτή που εξέφρασε λεκτικά τη συνεταιριστική προσπάθεια 7 παραγωγών και µελών του φερώνυµου συνεταιρισµού που δραστηριοποιήθηκε πριν από λίγα χρόνια
Μία κοινωνική συνεταιριστική επιχείρηση, η οποία αφενός καταπιάνεται µε την παραγωγή προϊόντων, όπως το έξτρα παρθένο βιολογικό ελαιόλαδο, τη µεταποίηση κηπευτικών, τη δηµιουργία µαρµελάδων, µελιού και άλλων προϊόντων σε επίπεδο οικοτεχνίας. Αφετέρου επιδίδεται στη διάσωση των αρχαίων δέντρων που συναντώνται ευρύτερα στην Κρήτη. Δηµιουργήθηκε το 2015, ενώ το πρόγραµµα διάσωσης των αρχαίων δέντρων που εφαρµόζει ο συνεταιρισµός Επτάστικτος είναι σε ισχύ εδώ και 6 χρόνια. Παράγεται εξαιρετικό παρθένο βιολογικό ελαιόλαδο, µε οξύτητες 0,3 – 0,4, το οποίο προέρχεται από ελαιόδεντρα µέσης ηλικίας 1.500 ετών.
Ο Γιώργος Τοµαδάκης, παραγωγός ελαιολάδου και άλλοτε ψυχολόγος και εστιάτορας στην Αθήνα, αποφάσισε να φύγει από την πόλη. Εκτός από την παραγωγή βιολογικού ελαιολάδου, καλλιεργεί βιολογικά αρωµατικά φυτά, φλοιούς ή λουλούδια, τα οποία µε τη µέθοδο της φυσικής εκχύλισης ενσωµατώνονται στο ελαιόλαδο. Αγοράζει φρέσκα τριαντάφυλλα από καλλιέργεια στον Όλυµπο, ενώ συλλέγει και σχοινόκαρπο, πρώτες ύλες που στη συνέχεια εισάγονται στο ελαιόλαδο. Επίσης ρίγανη, αγριοµάραθο, µανταρίνι είναι µερικές ακόµα πρώτες ύλες που προστίθενται στο έξτρα παρθένο βιολογικό ελαιόλαδο. Τα ελαιόδεντρα εντοπίζονται στο Κάτω Χωριό Ιεράπετρας και ανήκουν στην κορωνέικη ποικιλία. «Το µέλλον της παραγωγής βρίσκεται στη διασύνδεση µε τον αγροτουρισµό. Έτσι δηµιουργεί κανείς δίκτυο, πιστούς πελάτες που αγαπούν τον τόπο», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Γ. Τοµαδάκης.
ο κ. Γ. Τοµαδάκης
Καταγράφοντας και διασώζοντας τα αρχαία δέντρα της Κρήτης
Ο Επτάστικτος αποτελεί ένα παράδειγµα αειφόρου ανάπτυξης µε πολύπλευρο χαρακτήρα καθότι τα δέντρα αξιοποιούνται και παραγωγικά, ενώ ταυτόχρονα συντείνουν στην ενίσχυση της πολιτιστικής κληρονοµιάς και της τουριστικής ανάπτυξης της ευρύτερης περιοχής.
«Πραγµατοποιήσαµε µία προσπάθεια ευαισθητοποίησης και µε επίκεντρο την Ιεράπετρα αρχίσαµε να καταγράφουµε τα αρχαία δέντρα σε συνεργασία µε τους ιδιοκτήτες – παραγωγούς. Σταδιακά τα εντάξαµε στo χάρτη της google, ονοµατίζοντας το κάθε ένα από αυτά και αναφέροντας το όνοµα του κάθε παραγωγού. Κάθε χρόνο παράγουµε έξτρα παρθένο ελαιόλαδο από τα αρχαία αυτά δέντρα, το οποίο τυποποιούµε σε ειδικές συλλεκτικές συσκευασίες των 100 ml και των 500 ml. Η κάθε συσκευασία αναγράφει το όνοµα του παραγωγού, την τοποθεσία του δέντρου και την ηλικία του. Το συγκεκριµένο ελαιόλαδο τιµάται στα 130 ευρώ για τη συσκευασία των 500 ml, ενώ των 100 ml κοστίζει σε τιµή λιανικής 18 ευρώ.
Το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο µε την ετικέτα «Επτάστικτος» παράγεται µε τη µέθοδο της ψυχρής άλεσης και οι ποσότητες που συσκευάζονται δεν υπερβαίνουν τον µισό τόνο ετησίως. Στόχος µας είναι να ενταχθούµε στο προσεχές διάστηµα σε πρόγραµµα διενέργειας ποιοτικών και γενετικών αναλύσεων, προκειµένου να διαπιστώσουµε συγκεκριµένες οργανοληπτικές ιδιότητες. Πρόκειται για µία διαδικασία που θα υλοποιήσουµε σε συνεργασία µε κάποιο ελληνικό πανεπιστήµιο», εξηγεί ο Γιώργος Τοµαδάκης.
Το αρχαιότερο δέντρο βρίσκεται στο Καβούσι του δήµου Ιεράπετρας και διαθέτει τον µεγαλύτερο – καταµετρηµένο – συµπαγή κορµό του κόσµου. Υπολογίζεται ότι µε βάση τη µέθοδο µέτρησης της περιµέτρου και των δακτυλίων του, έχει ηλικία 3.300 ετών. Στο νοµό Λασιθίου υφίστανται εκατοντάδες υπεραιωνόβια ελαιόδεντρα. Αρκετά ανάγονται στους µινωικούς χρόνους, άλλα µε την έλευση των Ενετών τον 13ο αιώνα µ.Χ. και κάποια φυτεύτηκαν στο τέλος του 16ου αιώνα από Τούρκους.
Έξτρα παρθένο ελαιόλαδο από δέντρα 1.500 ετών της Κρήτης
Η τεχνολογία υγείας έχει φτάσει σε τόσο υψηλό επίπεδο, που πλέον ακόμα και οι φάρμες και τα αγροκτήματα μπορούν με έξυπνο τρόπο να παρακολουθούν την υγεία των ζώων που φιλοξενούν. Τα έξυπνα γαλακτοκομικά αγροκτήματα χρησιμοποιούν σαρωτές τεχνητής νοημοσύνης για να παρακολουθούν την υγεία των αγελάδων. Είναι ένα από τα τελευταία τεχνολογικά επιτεύγματα που έχει ξεκινήσει μέσω ενός πυλωτικού προγράμματος που ξεκίνησε στην Αγγλία.
Η τεχνολογία που δοκιμάζεται σε φάρμες του Ηνωμένου Βασιλείου συλλέγει καθημερινά δεδομένα για το βάρος, την κατάσταση του σώματος και την κινητικότητα των αγελάδων, βοηθώντας στον εντοπισμό αυτών που χρειάζονται άμεσα θεραπεία ή βοήθεια. ουσιαστικά πρόκειται για ένα εναέριο σύστημα σάρωσης σε συνδυασμό με τεχνητή νοημοσύνη. αυτό το σύστημα σάρωσης έχει την ικανότητα να αξιολογεί πλέον αυτόματα την κατάσταση της υγείας των αγελάδων δύο φορές την ημέρα ή όσες φορές προγραμματιστεί.
Μέχρι σήμερα χρησιμοποιείται σε δεκάδες «έξυπνες» φάρμες γαλακτοπαραγωγής σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο. ένα συντριπτικό ποσοστό των ιδιοκτητών των αγροκτημάτων που ήταν δεκτικοί σε αυτό το πρόγραμμα και έδωσαν την άδεια να τοποθετηθεί κάτι τέτοιο και στην δική τους φάρμα, μιλούν για ότι καλύτερο έχουν χρησιμοποιήσει έως σήμερα ως εργαλείο παρακολούθησης της υγείας των ζώων τους και συγκεκριμένα των αγελάδων και το προτείνουν ανεπιφύλακτα και σε άλλους.
Αυτός ο σαρωτής που χρησιμοποιείται για την επίβλεψη της υγείας των αγελάδων, έχει τρισδιάστατες κάμερες οι οποίες μαγνητοσκοπούν τις πλάτες των ζώων καθώς φεύγουν από τον αχυρώνα αρμέγματος.
Την ίδια στιγμή που βγαίνουν από το συγκεκριμένο σημείο, οι αισθητήρες διαβάζουν τις επιμέρους ετικέτες της ταυτότητάς τους και αποθηκεύουν την κατάσταση της υγείας τους.
Οι συνδεδεμένοι υπολογιστές χρησιμοποιούν στη συνέχεια μηχανική μάθηση για να επεξεργαστούν αμέσως τα δεδομένα που έρχονται σε αυτούς από τον σαρωτή, παρέχοντας κρίσιμα καθημερινά δεδομένα που αφορούν το βάρος, την κατάσταση του σώματος και την κινητικότητα κάθε αγελάδας, λέει ο Wenhao Zhang στο Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αγγλίας.
O όρος ”κομποστοποίηση” προέρχεται από την αγγλική λέξη κομπόστ (compost), το φυτικό λίπασμα δηλαδή, που παράγεται από την αποσύνθεση των οργανικών-βιοαποικοδομήσιμων υλικών. Τα οργανικά απόβλητα κάτω από ελεγχόμενες αερόβιες συνθήκες, μετατρέπονται σε ένα πλούσιο οργανικό μείγμα που λειτουργεί ως εδαφοβελτιωτικό και λίπασμα. Σκοπός της κομποστοποίησης είναι η ορθολογική διαχείριση των στερεών υπολειμμάτων με γνώμονα την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Χαρακτηριστικά κομπόστ
Το κομπόστ είναι βελτιωτικό εδάφους, που έχει προκύψει από ελεγχόμενη αερόβια αποσύνθεση οργανικών υλικών, είναι πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά, κατάλληλο για την ανάπτυξη φυτών.
Έχει σκούρο καφέ χρώμα, είναι εύθρυπτο και χαλαρό, έχει γήινη μυρωδιά.
Διαδικασία παραγωγής του κομπόστ
Για την έναρξη αλλά και την εξέλιξη της διαδικασίας αυτής, είναι απαραίτητη η παρουσία βιολογικών παραγόντων, όπως συγκεκριμένες ομάδες μικροοργανισμών (αερόβια βακτήρια, μύκητες και γεωσκώληκες) που χρησιμοποιούν τον άνθρακα που περιέχεται στα οργανικά ή αλλιώς βιοαποδομήσιμα απορρίμματα, για την ανάπτυξη τους (παραγωγή σακχάρων και θερμότητας). Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η οξείδωση του άνθρακα σε διοξείδιο (CO2) που οδηγεί στην αποδόμηση της οργανικής αλυσίδας και στην απελευθέρωση των ανόργανων θρεπτικών συστατικών (άζωτο, κάλιο, φώσφορος) που βρίσκονται δεσμευμένα σε αυτή, καθιστώντας τα διαθέσιμα στα φυτά. Το κομπόστ που παράγεται μπορεί να έχει πολύ καλά ποιοτικά χαρακτηριστικά και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κάθε είδους καλλιέργεια.
Τι απαιτείται για τη σύνθεση του κομπόστ
Μείγμα υπολειμμάτων
Μικροοργανισμοί (μύκητες, βακτήρια)
Αερισμός
Υγρασία
Κατάλληλη θερμοκρασία
Πλεονεκτήματα κομπόστ
Ως προς τις φυσικές ιδιότητες του εδάφους, βελτιώνει τη δομή και μειώνει την πυκνότητά του, καταπολεμά τη διάβρωση και αυξάνει την ικανότητα κατακράτησης νερού.
Ως προς τις χημικές ιδιότητες του εδάφους, σταθεροποιεί το pH και βελτιώνει την κατακράτηση θρεπτικών στοιχείων μέσω της αύξησης της ικανότητας ανταλλαγής κατιόντων.
Ως προς τις βιολογικές ιδιότητες του εδάφους, παρέχει θρεπτικό οργανικό υλικό και καταπολεμά τις αρρώστιες των φυτών.
Το πλεονέκτημα του οργανικού compost έναντι των βιομηχανοποιημένων λιπασμάτων είναι ότι δεν περιέχει χημικές και τοξικές ουσίες, επικίνδυνες για την υγεία και το περιβάλλον. Ταυτόχρονα, μειώνεται ο όγκος των απορριμμάτων, ενισχύοντας έμπρακτα την κυκλική οικονομία.
Σκοπός της κομποστοποίησηςείναι η ορθολογική διαχείριση των στερεών υπολειμμάτων με γνώμονα την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιώσιμη ανάπτυξη
Οικιακή κομποστοποίηση
Οικιακή είναι η κομποστοποίηση η οποία επιτυγχάνεται με τη συλλογή των φυτικών υπολειμμάτων σε μικρούς κάδους στην κουζίνα και στη συνέχεια με την απόθεσή τους στον κήπο ή σε ειδικούς κάδους κομποστοποίησης.
Ειδικοί κάδοι κομποστοποίησης Χρησιμοποιούνται είτε χειροποίητοι είτε έτοιμοι κάδοι του εμπορίου. Το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένοι μπορεί να είναι ξύλο, πλαστικό ή μέταλλο. Η ιδανική χωρητικότητα του κάδου είναι γύρω στο 1m3.
Υλικά που επιτρέπονται και αυτά που πρέπει να αποφεύγονται
Επιτρέπονται
Πράσινα (πηγή αζώτου): υπολείμματα κήπου, γκαζόν, κλαδέματα, ξερά φύλλα, φρούτα και λαχανικά, οικιακά φυτά, φύλλα, απορρίμματα κουζίνας (π.χ. τσόφλια αυγών, υπολείμματα καφέ, φίλτρα γαλλικού καφέ), υπολείμματα από αφεψήματα, φλούδες, κοτσάνια από φρούτα και λαχανικά, κοπριά (από πουλερικά, αγελάδες, κότες, κουνέλια), καθώς και ξεπλυμένα από άλατα με νερό φύκια.
Μείωση ποσότητας αποβλήτων του κάθε δήμου που στέλνεται στο ΧΥΤΑ προς υγειονομική ταφή
Περιορισμός ρύπανσης του εδάφους
Χαμηλό κόστος εφαρμογής
Το περιβαλλοντικό όφελος είναι διπλό, καθώς η κομποστοποίηση αφενός μετατρέπει υπολείμματα και απόβλητα σε πρώτη ύλη ώστε να παραχθεί κάτι χρήσιμο, και αφετέρου απαλλάσσει το περιβάλλον από απορρίμματα που θα επιβάρυναν και θα προκαλούσαν μόλυνση.
Μικρότερη προσφορά και υψηλότερη τιµή για τα περισσότερα θερµοκηπιακά κηπευτικά δηµιουργούν οι συνθήκες πραγµατικού χειµώνα που επικρατούν το τελευταίο 20ήµερο στα παραγωγικά κέντρα της Νότιας Ελλάδας.
Τα αγγούρια πλέον φεύγουν από τα κρητικά δηµοπρατήρια σε τιµές πάνω από 2 ευρώ το κιλό, όταν πριν από δύο εβδοµάδες η µέση τιµή για εξαγωγή δεν ξεπερνούσε το 1,20 µε 1,30 ευρώ το κιλό. Αντίστοιχα και άλλα προϊόντα όπως οι µελιτζάνες φεύγουν ακριβότερα, αν και µε µεγάλη διακύµανση τιµών από περιοχή σε περιοχή. Στη ντοµάτα τα πράγµατα είναι κάπως διαφορετικά, όπως εξηγεί στην εφηµερίδα Agrenda ο Νίκος Τριανταφυλλόπουλος, υπεύθυνος πωλήσεων στον Αγροτικό Συνεταιρισµό Ανατολή, µε τη µέση τιµή να τσιµπάει 10-20 λεπτά, όµως να βρίσκεται κολληµένη σε επίπεδα κάτω του 1 ευρώ το κιλό, όταν άλλες χρονιές µε παρόµοιες κρύες καιρικές συνθήκες και υποπαραγωγή ο αγρότης καρπωνόταν τιµή από 1,50 έως 1,80 ευρώ το κιλό.
Σε αντίθεση µε άλλα κηπευτικά, η ντοµάτα δεν έχει υψηλή διατηρησιµότητα, µε αποτέλεσµα µόνο ένα 20% της παραγωγής να φεύγει κυρίως σε γειτονικές Βαλκανικές χώρες, όπως η Βουλγαρία και η Ρουµανία, όπου το εκεί εµπόριο δεν είναι διατεθειµένο να προσφέρει υψηλότερες τιµές. Παραδοσιακά, µε τα κρύα να υποχωρούν, την παραγωγή να µεγιστοποιείται Μάρτιο και Απρίλιο και τη ζήτηση να κορυφώνεται ενόψει Πάσχα, η τιµή της θερµοκηπιακής ντοµάτας παίρνει την ανιούσα και ξεπερνάει το 1,50 ευρώ το κιλό, όµως φέτος οι παραγωγοί είναι ανήσυχοι λόγω της εγχώριας υποκατανάλωσης.
Αναγκαία τα μέτρα για αύξηση κατανάλωσης
«Μόνο το 30% της τιµής στο ράφι καταλήγει στον παραγωγό» εξηγεί στην Agrenda ο παραγωγός και πρόεδρος του ΑΣ Φιλιατρών «Η Τριφυλία», Γιώργος Αλεξανδρόπουλος. Η υποκατανάλωση στην Ελλάδα λόγω µείωσης της αγοραστικής δύναµης του καταναλωτή έχει άµεσο αντίχτυπο στους παραγωγούς θερµοκηπιακής ντοµάτας, οι οποίοι βασίζονται στην εγχώρια αγορά κατά 80% για το εισόδηµά τους.
«Σε κηπευτικά µε εξαγωγική κατεύθυνση δεν υπάρχει πρόβληµα, όµως στην περίπτωση της ντοµάτας, όπου το κόστος καλλιέργειας σε ορισµένες περιπτώσεις φτάνει τα 8.000 µε 9.000 ευρώ το στρέµµα, αν ο παραγωγός δεν πιάσει 65-70 λεπτά το κιλό στη ντοµάτα µπαίνει και µέσα», θα τονίσει ο Γιώργος Αλεξανδρόπουλος. Αυτό που συζητούν µεταξύ τους οι παραγωγοί είναι πως χρειάζεται ίσως µία πρωτοβουλία για µείωση της τιµής στα κανάλια λιανικής σε βασικούς κωδικούς οπωροκηπευτικών, κάτι σαν «καλάθι του παραγωγού», ώστε να αυξηθεί η εγχώρια κατανάλωση.
Επίπεδα έως και 2,5 ευρώ για το αγγούρι
Κάθε µέρα και ένα ρεκόρ µπορεί να σπάει η τιµή στο θερµοκηπιακό αγγούρι, αφού οι δυσκολίες στις µετακινήσεις των προϊόντων λόγω κακοκαιρίας και η απεργία των ναυτεργατών δηµιουργούν συνθήκες εξαιρετικά υψηλής ζήτησης κάποιες µέρες όταν και διατίθεται πολύ λίγο προϊόν, µε τις τιµές να αγγίζουν ακόµη και τα 2,5 ευρώ το κιλό για την α’ ποιότητα. Άλλωστε, το εµπόριο έχει συγκεκριµένες δεσµεύσεις για παραδιδόµενες ποσότητες στις αλυσίδες λιανικής της Ευρώπης και πιέζεται, οπότε οι συνθήκες υποπροσφοράς λόγω κρύου δηµιουργούν τις τέλειες συνθήκες για πολύ υψηλές τιµές, έως ότου αλλάξει το καιρικό σκηνικό και αυξηθεί έπειτα η παραγωγή. Να σηµειωθεί ότι οι τιµές και σε άλλα παραγωγικά κέντρα της Ευρώπης (όπως η Αλµερία στην Ισπανία) είναι εξίσου υψηλές και το εµπόριο δεν µπορεί να βρει αλλού προϊόν. Οι εξαγωγές αγγουριών φέτος (1/9/22-3/2/23) συνεχίζουν µε ρυθµούς ρεκόρ και ανέρχονται σε 34.850 τόνους έναντι 24.235 την προηγούµενη εµπορική περίοδο καταγράφοντας εντυπωσιακή άνοδο 43,8%.
Τα τελευταία χρόνια ενόψει της κλιµατικής αλλαγής, της έξαρσης των ασθενειών του ξύλου και της αδυναµίας εξεύρεσης εργατικών χεριών, πολλά πράγµατα που στο παρελθόν ίσχυαν σε αυτό που αποκαλούµε χειµερινό κλάδεµα, αρχίζουν να αναθεωρούνται
Στην Ελλάδα της έντονης ηλιοφάνειας (τουλάχιστον στις περισσότερες περιοχές της) το σύνηθες κλάδεµα καρποφορίας των οινοποιήσιµων ποικιλιών ήταν το κοντό, που εξασφάλιζε µια υπέρ του δέοντος παραγωγή, αφού οι περισσότερες γηγενείς αλλά και διεθνείς ποικιλίες είχαν µια πολύ ικανοποιητική γονιµότητα οφθαλµών στις ευλογηµένες συνθήκες της χώρας µας.
Εξαίρεση κάποιες διεθνείς ποικιλίες που στις ψυχρότερες περιοχές έπρεπε να κλαδευτούν σε αµολυτή (µακρύ κλάδεµα) ώστε να δώσουν ικανοποιητική παραγωγή, αλλά και σε κάποιες περιοχές, όπως η Σαντορίνη που το παραδοσιακό σύστηµα διαµόρφωσης προσαρµοσµένο στο ιδιαίτερο περιβάλλον της, επέβαλε την εφαρµογή αµολυτής.
Καθώς οι γνώσεις µας εµπλουτίζονταν, αρχίσαµε να κλαδεύουµε σε αµολυτή και ποικιλίες που έδιναν πολύ πυκνόραγο σταφύλι, όπως για παράδειγµα η Μαλαγουζιά, για να αποφύγουµε την προσβολή από το βοτρύτη, αφού τα σταφύλια στην περίπτωση της αµολυτής, ήταν πιο χαλαρά σε σχέση µε αυτά του κοντού κλαδέµατος και άρα µπορούσαν να προστατευτούν καλύτερα.
Παράλληλα έγινε φανερό ότι µε την εφαρµογή της αµολυτής, το βλαστολόγηµα, µία από τις σηµαντικότερες εργασίες του αµπελιού, ήταν πιο εύκολο και πιο γρήγορο και άρα χρειάζονταν λιγότερα εργατικά χέρια.
Σε κάποιες ποικιλίες µε τάση ανθόρροιας από την άλλη, όπως το Merlot,η διαµόρφωση των φυτών σε συστήµατα τύπου λύρας µε περισσότερο παλαιό ξύλο, βελτίωνε την καρπόδεση της ποικιλίας λόγω περισσότερων αποθησαυριστικών ουσιών, ενώ σε ποικιλίες όπως το Ξινόµαυρο το κοντό κλάδεµα στο ίδιο σύστηµα διαµόρφωσης, όπως και στο κλασικό Royat σε πειράµατα στη Νάουσα έδινε πολύ καλύτερες ταννίνες και καλύτερη ωρίµανση ραγών γενικότερα σε σχέση µε το σύστηµα Guyot (αµολυτή).
Ο αµπελουργός κάτω από αυτό το πρίσµα πρέπει να σκεφτεί ποιο σύστηµα κλαδέµατος θα επιλέξει ανάλογα µε την ποικιλία, την περιοχή που θα καλλιεργήσει τον αµπελώνα του και τον τύπο του κρασιού που θέλει να παράγει.
Γενικές αρχές κλαδέµατος
Όποιο κλάδεµα όµως κι αν επιλέξει θα πρέπει να γνωρίζει και να εφαρµόζει τις γενικές αρχές του κλαδέµατος:
# Υπολογίζουµε των αριθµό των µατιών που θα αφήσουµε ανάλογα µε την παραγωγή που επιδιώκουµε και πάντα όµως σε σχέση µε την πρώτη και βασική αρχή του κλαδέµατος: κλαδεύουµε ανάλογα µε τη ζωηρότητα και την ευρωστία του κάθε φυτού.
# Προσπαθούµε από την αρχή που διαµορφώνουµε το φυτό, οι πληγές που πραγµατοποιούµε κατά το κλάδεµα να βρίσκονται από την ίδια πλευρά του φυτού, ώστε να µην διακόπτεται-εµποδίζεται η ροή του χυµού προς τους βλαστούς και τα σταφύλια.
# Ψεκάζουµε µε κάποιο χαλκούχο σκεύασµα αµέσως µετά το κλάδεµα, ενώ απολυµαίνουµε και τα ψαλίδια σε τακτά διαστήµατα.
# Το κλάδεµα φροντίζουµε να γίνεται, κατά το δυνατόν, µε καλό καιρό.
# Προσπαθούµε να διατηρήσουµε το σχήµα του φυτού και να µην µειώνουµε τη φυλλική του επιφάνεια (αυξάνοντας το ύψος των κεφαλών).
# Όταν αφαιρούµε κεφαλές, βραχίονες ή τον καβαλάρη στις κεφαλές (τον ανώτερο δηλαδή βλαστό της κεφαλής) δεν κλαδεύουµε σύρριζα στο παλιό ξύλο, αλλά αφήνουµε ένα τακούνι το µήκος του οποίου εξαρτάται από το πάχος του τµήµατος που αφαιρούµε (1,5-2 φορές µεγαλύτερο). Ακόµη και όταν κλαδεύουµε τον πεζό (τον κατώτερο βλαστό της κεφαλής) ή µικραίνουµε το µήκος της αµολυτής, αφήνουµε ένα τµήµα πάνω από τον τελευταίο οφθαλµό µεγαλύτερο από το πάχος του τµήµατος που αφαιρούµε, ώστε η φυσιολογική νέκρωση που θα προκύψει λόγω τοµής, να µην επηρεάσει το µάτι που βρίσκεται κάτω από την τοµή. Γιατί µιλάµε συνεχώς για την προσβολή των τοµών από τις ασθένειες του ξύλου και ιδιαίτερα την ίσκα που είναι και η συχνότερη ασθένεια του ξύλου, δεν ασχολούµαστε όµως και µε τη φυσιολογική νέκρωση των ιστών λόγω των τοµών του κλαδέµατος.
Στόχος η δηµιουργία ισορροπηµένων φυτών
Η άποψη ότι εάν αφήσουµε τακούνι (ή αφαιρέσουµε τον καβαλάρη όταν το µεσογονάτιο είναι πολύ µικρό) θα βγουν πολλοί βλαστοί γύρω από την τοµή έχει σχέση µε την ποικιλία και κυρίως µε τη ζωηρότητα των φυτών. Υπερβολικά ζωηρές ποικιλίες ή πολύ ζωηρά φυτά βγάζουν συνήθως βλαστούς και χρειάζεται µεγαλύτερη προσοχή και επιπλέον εργασία στο βλαστολόγηµα (και εδώ η δηµιουργία ισορροπηµένων φυτών προβάλει για µια ακόµη φορά ο στόχος που θα πρέπει να θέτουν οι αµπελουργοί όταν θέλουν να παράξουν ποιοτικά σταφύλια). Το ερώτηµα είναι τι είναι πιο σηµαντικό, η επιπλέον εργασία ή ο κίνδυνος νέκρωσης κεφαλών ή βραχιόνων από την πραγµατοποίηση µεγαλύτερων τοµών και άρα µεγαλύτερης, σε βάθος, νέκρωσης.
Κλάδεµα και αναγεννητική αµπελουργία
Είναι γνωστή η σχέση µεταξύ παλαιών κληµάτων και ποιότητας των αµπελοοινικών προιόντων. Είναι επίσης γνωστό ότι η ύπαρξη αµπελώνων µεγάλης ηλικίας σε µία περιοχή είναι αποδεικτική της ιστορίας της ως αµπελόεσσα.
Εάν δούµε τις περισσότερες περιοχές της χώρας µας, παρόλη την ιστορία τους ως αµπελουργικές ζώνες, διαθέτουν λίγους αµπελώνες ηλικίας µεγαλύτερης των 50 ετών. Κι αυτό γιατί µε την έλλειψη σωστής φροντίδας κατά το κλάδεµα, και τη συχνότερη παρουσία των ασθενειών του ξύλου, αµπελώνες που ξεπερνούσαν τα 20 χρόνια θεωρούνταν µη παραγωγικοί και εκριζώνονταν. Η φράση «ο αµπελώνας γηράσκει και πρέπει να ανανεωθεί» (µε εκρίζωση και επαναφύτευση) ήταν και συνεχίζει να είναι η εύκολη λύση.
Την τελευταία 15ετία ευτυχώς η τάση αυτή άρχισε να αντιστρέφεται και να επιδιώκεται η διατήρηση των αµπελώνων µεγάλης ηλικίας. Έτσι αρχίσαµε να µιλάµε για αναγεννητική αµπελουργία που µπορεί, εκτός των άλλων, να µετριάσει τις συνέπειες και της κλιµατικής αλλαγής, αλλά και να συνδράµει σε µια πιο αειφορική αντιµετώπιση του αµπελουργικού περιβάλλοντος, αφού βασίζεται στην ενδυνάµωση των φυτών και σε µια πιο υγιή σχέση του φυτού µε το έδαφος.
Τα παλαιά κλήµατα διαθέτουν ένα εξαιρετικά ανεπτυγµένο ριζικό σύστηµα που µπορεί να εκµεταλλευτεί µεγάλη έκταση εδάφους και να προσροφήσει περισσότερο νερό και θρεπτικά απ’ ό,τι νεαρότερα φυτά µε λιγότερο ανεπτυγµένο ριζικό σύστηµα. Εποµένως διαθέτει καλύτερα «προσόντα» ώστε να αντιµετωπίσει φαινόµενα ξηρασίας που θεωρείται ότι θα είναι έντονα µελλοντικά. Εδώ λοιπόν, χρησιµοποιώντας κατάλληλες τεχνικές, µπορoύµε να βελτιώσουµε το εδαφικό περιβάλλον και να ενισχύσουµε ακόµη περισσότερο την αντοχή των φυτών µας σε συνθήκες υδατικού stress (µυκόρριζες, ορυκτά µε ικανότητα συγκράτησης νερού και θρεπτικών κ.λπ.)
Όσον αφορά στο υπέργειο τµήµα του φυτού, φυτά εξασθενηµένα λόγω ηλικίας, κακού κλαδέµατος και ελλιπούς φροντίδας, πρέπει να δεχθούν το κατάλληλο κλάδεµα αναγέννησης: Περιορισµός των οφθαλµών κατά το χειµερινό κλάδεµα, αντικατάσταση βραχιόνων, κεφαλών, κορµού κλπ, µε τρόπο ώστε η επιλογή των νέων οφθαλµών αντικατάστασης να γίνεται στην υγιή πλευρά του πρέµνου βοηθώντας στην απρόσκοπτη κυκλοφορία του χυµού, φροντίζοντας παράλληλα τις τοµές που πραγµατοποιούµε, µε τον τρόπο που προαναφέρθηκε.
Οι επιδοτήσεις από το νέο πρασίνισµα µπαίνουν για πρώτη φορά στην εξίσωση των αποφάσεων των παραγωγών ενόψει των εαρινών σπορών, µε τα µέχρι σήµερα δεδοµένα να αναδεικνύουν τα ψυχανθή ως µία επιλογή που πρέπει να εξεταστεί σοβαρά, τουλάχιστον σε επίπεδο αµειψισποράς.
Διπλό πριμ και 19 ευρώ συνδεδεμένη φέτος για ψυχανθή, οι επιλογές αγρανάπαυσης που κόβουν το πρασίνισμα
Σύµφωνα µε τα µέχρι σήµερα δεδοµένα, εφόσον λείπει ακόµη το εθνικό εφαρµοστικό πλαίσιο της νέας ΚΑΠ που θα προσδώσει την απαραίτητη σιγουριά στις καλλιεργητικές επιλογές, βίκος και µηδική έχουν κεντρίσει το ενδιαφέρον των παραγωγών.
Σηµειώνεται εδώ πως σε όποια ενέργεια και να προχωρήσουν οι αγρότες θα πρέπει να επιδείξουν προσοχή καθώς ενδέχεται να επηρεάσει άµεσα τις επιδοτήσεις τους.
Παρουσιάζονται παρακάτω ενδεικτικά οι επιδοτήσεις που αξιώνουν οι δύο αυτές καλλιέργειες:
Σπορά βίκου
Ενίσχυση αντικατάστασης: Θα πρέπει στο ΟΣ∆Ε να έχουν δηλώσει ποτιστικά αγροτεµάχια µε κάποιες από τις καλλιέργειες: µηδική (αντικατάσταση για 48,8 ευρώ το στρέµµα), βαµβάκι (10,9 ευρώ το στρέµµα), αραβόσιτος (31,6 ευρώ το στρέµµα. Αν δεν είναι δηλωµένο ποτιστικό το στρέµµα δεν λαµβάνει την ενίσχυση. Ο ποικιλία βίκου πρέπει να θεωρείται «µικρού βιολογικού κύκλου».
Σπορά τοπικής ποικιλίας βίκου: Εδώ το ΥΠΑΑΤ έχει αποτύχει πλήρως στο χρονοδιάγραµµα και δεν έχει εκδώσει σχετικό κατάλογο µε το ποιες ποικιλίες τοπικών ψυχανθών θεωρούνται επιλέξιµες. Οι αγρότες µπορεί λοιπόν κατά… τύχη να λάβουν 62,8 ευρώ το στρέµµα.
Υπερδιπλάσια συνδεδεµένη ενίσχυση: Για τα πρωτεϊνούχα ψυχανθή στα οποία περιλαµβάνεται ο βίκος (µαζί µε κτηνοτροφικό κουκί, κτηνοτροφικό ρεβίθι, κτηνοτροφικό µπιζέλι, κτηνοτροφικό λαθούρι, λούπινο, ρόβι, σόγια) προβλέπεται επιδότηση 19,2 ευρώ το στρέµµα από τα 8 ευρώ που λάµβαναν την περασµένη περίοδο.
Σπορά Μηδικής
Σπορά τοπικής ποικιλίας µηδικής: Ισχύει ότι και για τον βίκο. Η επιδότηση είναι 62,8 ευρώ το στρέµµα.
Αγρανάπαυση σε συνδυασµό µε µηδική: Πρέπει τουλάχιστον το 6% του αγροτεµαχίου να µπει σε αγρανάπαυση και το υπόλοιπο ψυχανθή. Επιδότηση 3,7 ευρώ το στρέµµα αν η αγρανάπαυση γίνεται στο καλαµπόκι, 1 ευρώ στα χειµερινά σιτηρά και 1,6 ευρώ στο βαµβάκι.
Χλωρά λίπανση µε µηδική: Αφορά τη δράση του νέου πρασινίσµατος «Εφαρµογή βελτιωµένων πρακτικών φυτοκάλυψης µε µη παραγωγική κατεύθυνση». Η επιδότηση είναι 5 ευρώ το στρέµµα.
Τα κρίσιµα σηµεία στις εξαιρέσεις για αγρανάπαυση και αµειψισπορά
Με εγκύκλιο το ΥΠΑΑΤ προ ολίγων µηνών, είχε αποσαφηνίσει πως για το 2023 ο αγρότης µπορεί να µην προχωρήσει σε αµειψισπορά και αγρανάπαυση, που είναι υποχρεωτικές πρακτικές για τη λήψη της βασικής ενίσχυσης. Εκεί που το πράγµα «θολώνει» είναι στην παράγραφο που αναφέρει ουσιαστικά πως αν τελικά ακολουθήσει κάποιος τις σχετικές υποχρεώσεις, ενδέχεται να αποκλειστεί από κάποιες δράσεις του νέου πρασινίσµατος, χωρίς να αποσαφηνίζει το ποιες είναι αυτές. Έτσι έχει µεταδοθεί ένας φόβος για το αν θα πρέπει τελικά οι αγρότες να ακολουθήσουν αυτές τις εξαιρέσεις.
Πιο συγκεκριµένα, η εγκύκλιος µε Αριθ. Πρωτ. 988/287247 της 29ης Σεπτεµβρίου, έδινε την άδεια να παρεκκλίνουν οι αγρότες µε αροτραίες εκτάσεις άνω των 100 στρεµµάτων από τις δεσµεύσεις ΚΓΠΚ 7 (Αγρανάπαυση) και ΚΓΠΚ 8 (Αµειψισπορά). Όµως αναφέρει επίσης πως οι ανωτέρω παρεκκλίσεις […], δεν εφαρµόζονται στις περιπτώσεις που οι δικαιούχοι επιλέξουν να εφαρµόσουν οικολογικά προγράµµατα του άρθρου 31 ή/και γεωργοπεριβαλλοντικές, κλιµατικές και άλλες δεσµεύσεις διαχείρισης του άρθρου 70 του Καν. (ΕΕ) 2021/2115, όπως προβλέπονται στο Στρατηγικό Σχέδιο της Ελλάδας για την ΚΑΠ 2023-2027, όταν οι δεσµεύσεις των παρεµβάσεων αυτών υπερβαίνουν τις απαιτήσεις του ΚΓΠΚ 7 ή την πρώτη απαίτηση του ΚΓΠΚ 8.
H δράση που «χτυπάει» στις εξαιρέσεις
Προς το παρόν η µοναδική δράση που φαίνεται να «χτυπάει» µε την παραπάνω προϋπόθεση είναι η «Επέκταση της εφαρµογής περιοχών οικολογικής εστίασης» που αφορά «µη παραγωγικά στοιχεία» (αγρανάπαυση, σωροί λίθων, πολιτιστικά χαρακτηριστικά, τάφροι, παρυφές αγρών, αγροτεµαχίων, ζώνες ανάσχεσης, θαµνοστοιχίες, δενδροστοιχίες, µεµονωµένα δέντρα ή συστάδες δέντρων, µικρές λίµνες και υγρότοποι,πέτρινοι τοίχοι, ρέµατα, αναβαθµίδες) σε τουλάχιστον 10% του αγροτεµαχίου.
Από την άλλη η αµειψισπορά, δεν εµφανίζεται σαφώς σε καµία ενισχυόµενη δράση από το νέο πρασίνισµα. Όµως στη σελίδα 266 του στρατηγικού σχεδίου αναφέρεται στην υποχρέωση Αµειψισποράς πως «η χρονική παρέκκλιση (σ.σ εξαίρεση για το 2023) δεν ισχύει για τους δικαιούχους των παρεµβάσεων του άρθρου 31 και 70». ∆ηλαδή, πολύ απλά όποιος δεν κάνει αµειψισπορά δεν µπορεί να συµµετάσχει σε καµία δράση από το νέο πρασίνισµα ούτε αγροπεριβαλλοντικών του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης. Το τι ισχύει ακριβώς, µόνο το αναγκαίο νοµοθετικό πλαίσιο σχετικά µε την αιρεσιµότητα θα το αποκρυσταλλώσει.
Το νέο χρονοδιάγραµµα πληρωµών
Οι επιδοτήσεις από το νέο πρασίνισµα θα πληρώνονται στο τέλος του έτους όπως γινόταν και την περασµένη περίοδο, σύµφωνα τουλάχιστον µε την πρακτική που θα ακολουθήσουν άλλα κράτη-µέλη. Μαζί θα πληρώνεται και η συµπληρωµατική ενίσχυση των νεαρών αγροτών (7 ευρώ το στρέµµα). Η προκαταβολή του τσεκ τον Οκτώβριο θα περιλαµβάνει τη βασική ενίσχυση και κατά πάσα πιθανότητα και την αναδιανεµητική.
Αργοπορία στις εφαρµοστικές αποφάσεις των άµεσων ενισχύσεων
Τα παραπάνω παρουσιάζονται µε κάθε επιφύλαξη καθώς από τις αρµόδιες αρχές αναµένονται ακόµη οι σχετικές εφαρµοστικές αποφάσεις. Η αργοπορία πάντως είναι δεδοµένη και οι παραγωγοί συνεχίζουν να αγνοούν (εφόσον φυσικά επιθυµούν να συµµετέχουν σε κάποια δράση από το πρασίνισµα) ποιες συγκεκριµένες καλλιεργητικές φροντίδες και καλλιέργειες πρέπει να αξιοποιήσουν για να λάβουν τη σχετική στήριξη. Σηµειώνεται πως όλες οι αιτήσεις συµµετοχής θα γίνουν µέσω των αιτήσεων ενιαίας ενίσχυσης (ΟΣ∆Ε 2023). Ενδεικτικό είναι πάντως πως στην Ισπανία έχουν εκδοθεί από τον περασµένο ∆εκέµβριο όλες οι απαραίτητες εθνικές αποφάσεις και είναι διαθέσιµες προς τους αγρότες ώστε να προετοιµαστούν κατάλληλα για τα καθεστώτα των επιδοτήσεων όσον αφορά τουλάχιστον τις άµεσες ενισχύσεις.
Στις 3 Φεβρουαρίου πρώτη συνεδρίαση για την ΚΑΠ
Στις 3 Φεβρουαρίου και στα πλαίσια της έκθεσης Zootechnia θα πραγµατοποιηθεί η πρώτη Επιτροπή Παρακολούθησης του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ 2023-2027, την οποία διοργανώνει η νεοσύστατη Ειδική Υπηρεσία ∆ιαχείρισης ΣΣ ΚΑΠ του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Προϊστάµενος της ΕΥ∆ ΣΣ ΚΑΠ η οποία αποτελείται από έξι µονάδες είναι ο Νικόλαος Μανέτας. Παράλληλα δηµιουργήθηκε η Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής Άµεσων Ενισχύσεων και Τοµεακών Παρεµβάσεων µε προϊστάµενη την Καραµαγκιώλη Ελένη.
Μείωση 48,4% στις επιδοτήσεις των Θεσσαλών, λέει το ΓΕΩΤΕΕ
Η µελλοντική κατάσταση για το 2026 θα έχει τους δικαιούχους παραγωγούς στην Θεσσαλία να λαµβάνουν δικαιώµατα Βασικής ενίσχυσης 116.993.872 ευρώ (µείωση 48,4% από τα χρήµατα που είχαν να λαµβάνουν), σύµφωνα µε έκθεση από την επιστηµονική Οµάδα Εργασίας για τη νέα ΚΑΠ 2023-2027 του ΓΕΩΤΕΕ Κεντρικής Ελλάδας. Όπως αναφέρεται στην έκθεση αν υπολογιστούν αναλογικά σε επίπεδο Θεσσαλίας τα πιθανά ποσά ενίσχυσης από το νέο πρασίνισµα και από την αναδιανεµητική ενίσχυση και προστεθούν στην βασική ενίσχυση τότε θα φτάσουµε στα 180.520.066 ευρώ (µείωση 20,4% ανά έτος δηλαδή 46.255.085 ευρώ λιγότερα κάθε έτος) χωρίς να υπολογίζονται τα κόστη που θα προκύψουν στους γεωργούς για την εφαρµογή και τήρηση των απαιτήσεων από το νέο πρασίνισµα αφού θα απαιτούνται σε όλες τις περιπτώσεις έξοδα προκειµένου να επιτευχθούν οι ποιοτικοί αλλά και οι ποσοτικοί στόχοι ανά δράση µε την παρακολούθηση και την κατάρτιση µελετών από συµβούλους, την µετακίνηση των ζώων, την αγορά εφαρµογής για την παρακολούθηση των εισροών και εκροών του παραγωγού κ.ο.κ.
Η οικονοµική µείωση σε επίπεδο περιφερειακών ενοτήτων κάθε έτος έχει ως εξής:
Τα χημικά σκευάσματα τα οποία επιτρέπονται στη βιολογική γεωργία είναι ενώσεις θείου και χαλκού. Από αυτές, οι ενώσεις του θείου θεωρούνται πιο φιλικές στο περιβάλλον σε σύγκριση με αυτές του χαλκού.
Ένα από τα πιο δραστικά σκευάσματα για την αντιμετώπιση πολλών εχθρών και ασθενειών (ακάρεα, κοκκοειδή (λεκάνιο), βαμβακάδα, ωίδιο κ.λ.π) και σε αντικατάσταση του χαλκού είναι το θειασβέστιο το οποίο μπορούμε να αγοράσουμε σε έτοιμα σκευάσματα ή να το παρασκευάσουμε οι ίδιοι.
Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί σε κυκλοκόνιο, γλοιοσπόριο και βακτήρια σε συνδυασμό με χαλκό. Το θειασβέστιο έχει και ακαρεοκτόνο δράση ενάντια στους τετράνυχους και εντομοκτόνο δράση ενάντια σε κοκκοειδή.
Έχει και άλλες δράσεις όπως:
είναι πηγή ασβεστίου για την προστασία των φρούτων από το σχίσιμο και την αύξηση της διατηρησιμότητας τους στα ψυγεία
μειώνει το θερμικό στρες
με το λεπτό φιλμ που δημιουργεί στα φύλλα και τους καρπούς αποτρέπει τα έντομα στην εναπόθεση αυγών
Απαιτούμενα υλικά
– 2 κιλά ασβεστοπολτού
– 4 κιλά θειάφι
– 16 κιλά νερό
– 1 καζάνι από γαλβανισμένη λαμαρίνα και όχι από χαλκό
Οδηγίες παρασκευής
Ρίχνουμε στο καζάνι τη μισή ποσότητα του νερού και όλο τον ασβέστη και με ένα ξύλο ή με τον αναδευτήρα ενός δράπανου ανακατεύουμε τον πολτό.
Όταν λιώσει ο ασβέστης προσθέτουμε σταδιακά το θειάφι και το υπόλοιπο νερό και συνεχίζουμε το ανακάτεμα ενώ στον πυθμένα ανάβουμε φωτιά.
Το υγρό έχει γίνει κίτρινο. Συνεχίζουμε το σταδιακό ανακάτεμα και όταν αρχίσει να βράζει το αφήνουμε στη φωτιά για 45 λεπτά.
Το υγρό σταδιακά αλλάζει χρώμα και από κιτρινωπό παίρνει το βαθύ καφέ χρώμα της σοκολάτας. Απώλεια νερού κατά το βράσιμο αποκαθίσταται ώστε να παραμείνει η αρχική αναλογία.
‘Οταν κρυώσει, το βάζουμε σε πλαστικά δοχεία έτοιμο για χρήση.
Η δοσολογία εφαρμογής είναι στην περίοδο ληθάργου των δέντρων από 4% μέχρι 6%. Σε ραντίσματα με το φύλλωμα η δοσολογία μειώνεται δραστικά από 2 – 3 τοις χιλίοις σε 0,5 – 1 τοις χιλίοις κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.
Προσοχή στις δοσολογίες εφαρμογής. Σε μερικά δέντρα μπορεί να έχουμε σοβαρά προβλήματα φυτοτοξικότητας κα γήρανση. Να αποφεύγεται σε νεαρά ελαιόδεντρα και να προηγείται δοκιμή πριν από τη γενική χρήση του.
Βιβλιογραφία
”Ελιά – Βιολογική καλλιέργεια της ελιάς” ( Ά έκδοση 2019) (σελ. 148 – 149)
Mε αφορμή την εκδήλωση στηνΔημοτική Πινακοθήκη Λάρισαςγια την επισιτιστική κρίση, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ.Δημήτρης Κουρέταςκαταθέτει επισημάνσεις και θέτει μια σειρά από ερωτήματα.
o κ.Δημήτρης Κουρέτας
Πιο συγκεκριμένα, έγραψε:
«Επειδή βλέπω ακούω και κρίνω όσα λένε οι υποψήφιοι κομμάτων θα ήθελα να τους ρωτάτε το εξής όσοι τους συναντάτε: Γιατί η Γερμανία έχει 17 αναπτυξιακές τράπεζες και εμείς μια ίσον καμία; Από που θα βρουν χρήματα νέοι αγρότες να επιχειρήσουν; Από το Tαμείο Aνάκαμψης; Αλήθεια ε;
Όταν λέτε ανάπτυξη και αλλαγή παραγωγικού μοντέλου τι ακριβώς εννοείτε; Θα μας εξηγήσετε γιατί τώρα δεν δημιουργούνται ορισμένα μεγάλα νηματουργεία να κάνουν το βαμβάκι νήμα που το αφήνουμε και το κάνει η Τουρκία και μας το στέλνει πίσω σε σώβρακα και φανέλες και πληρώνουμε 5 δις; Με 600 εκατομμύρια από το ταμείο Ανάκαμψης θα δημιουργούνταν 10 μεγάλα νηματουργεία και θα έδιναν πίσω τον τρίτο χρόνο 1 δις σε ΦΠΑ μόνο; Γιατί δεν αγγίζετε το αναπτυξιακό κομμάτι και ρίχνετε στάχτη στα μάτια του κόσμου;»
Επίκαιρες οδηγίες για τη διενέργεια σωστού και αποτελεσματικού κλαδέματος καρποφορίας στους ακτινιδεώνες εξέδωσε το Περιφερειακό Κέντρο Φυτοπροστασίας Καβάλας, εφιστώντας την προσοχή στους καλλιεργητές ώστε να εξασφαλίσουν άριστες συνθήκες αερισμού και φωτισμού για τη διασφάλιση καλής υγείας και παραγωγικότητας των δένδρων και την παραγωγή καρπών καλής ποιότητας.
Η ακτινιδιά ανήκει στο γένος Actindia sp. της Οικογένειας Actinidiaceae, της τάξης Theales. Είναι φυτό δικοτυλήδονο και αναρριχόμενο. Το χειμερινό κλάδεμα είναι μία πολύ σημαντική εργασία, η οποία επιβάλλεται να διενεργείται την περίοδο του ληθάργου των βλαστών και να γίνεται με βάση τον τρόπο καρποφορίας του φυτού και τις ιδιαιτερότητες της κάθε ποικιλίας, με την οποία επιδιώκεται:
Η αποκατάσταση ισορροπίας μεταξύ ριζών και κόμης και η αποφυγή προβλημάτων κατά την κατεργασία του εδάφους του οπωρώνα (όσον αφορά νέα φυτά σε οπωρώνες που πρόσφατα εγκαταστάθηκαν),
Η ρύθμιση της θέσης, του μεγέθους και της κατεύθυνσης της νέας βλάστησης με σκοπό την διευκόλυνση του φωτισμού και αερισμού της κόμης των φυτών,
Η ρύθμιση της θέσης, του αριθμού και του σχήματος των βραχιόνων και κλάδων καθώς και η ρύθμιση της θέσης, του αριθμού και του μεγέθους των καρποφόρων οργάνων, με απώτερο σκοπό την ρύθμιση του αριθμού, του μεγέθους και κατ’ επέκταση της ποιότητας των καρπών καθώς και τη μείωση του απαιτούμενου αραιώματος των καρπών μετά την ολοκλήρωση της καρπόδεσης,
Η απομάκρυνση τμημάτων του φυτού που είναι ξηρά, προσβεβλημένα από εχθρούς ή ασθένειες ή που προστρίβονται το ένα με το άλλο και πληγώνονται (όσον αφορά κυρίως παλαιότερους οπωρώνες) – & Η διευκόλυνση της καταπολέμησης εχθρών και ασθενειών.
Το κλάδεμα διαμόρφωσης κατά τα πρώτα χρόνια δεν πρέπει να είναι υπερβολικά αυστηρό με σκοπό τη δημιουργία απλής και καλοσχηματισμένης μορφής ώστε να παρέχεται η δυνατότητα στο φυτό να αναπτυχθεί ικανοποιητικά και να αποκτήσει ισχυρό κορμό.
Επιπλέον των ανωτέρω, το χειμερινό κλάδεμα αποσκοπεί:
Στη βράχυνση των βλαστών που καρποφορούν,
Στη διατήρηση της παραγωγής κοντά στον κεντρικό «σκελετό» του φυτού και τους βραχίονες του φυτού -&
Στην αφαίρεση καρποφόρων κεφαλών που καρποφόρησαν για δύο έτη μετά τη δημιουργία βλαστών αντικατάστασης.
Ο δεκάλογος του αποτελεσματικού κλαδέματος
Έτσι κατά τη διενέργεια του κλαδέματος πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή ώστε:
Η ανάπτυξη του φυτού να δρομολογείται σε δύο κεντρικούς άξονες – βραχίονες, οι οποίοι θα αποτελούν τη βάση της παραγωγής του φυτού.
Οι κλάδοι παραγωγής που θα αφεθούν να έχουν καλής ποιότητας ξύλο, να έχουν αναπτυχθεί την περασμένη άνοιξη (νέες βέργες), να έχουν δεχθεί πλήρη ηλιοφάνεια και να είναι πλήρως ώριμοι /ξυλοποιημένοι.
Να προτιμώνται ως κλάδοι παραγωγής αυτοί που ξεκινούν από τον κεντρικό άξονα του φυτού για να μη δημιουργούνται δευτερεύοντες άξονες που οδηγούν σε απώλεια παραγωγής και να αφαιρούνται κλαδιά που κατευθύνονται προς το κέντρο και δημιουργούν προβλήματα σκίασης.
Κατά την αφαίρεση των κληματίδων, το κλάδεμα να μην γίνεται από τη βάση τους αλλά να δημιουργούνται αναμονές (βέργες 15 -20 cm), οι οποίες θα δώσουν κλάδους παραγωγής την επόμενη χρονιά.
Η απόσταση των κλάδων παραγωγής να είναι όσο το δυνατόν σταθερή και να κυμαίνεται περίπου στα 35- 40cm.
Το επιθυμητό σχήμα που πρέπει να έχουν οι κλάδοι παραγωγής μεταξύ τους να είναι το «ψαροκόκαλο», ώστε να επιτυγχάνεται καλός φωτισμός και αερισμός του φυτού ενώ ο επιθυμητός αριθμός οφθαλμών ανά κλάδο παραγωγής πρέπει να κυμαίνεται στους 15 – 25 ανάλογα και με τις αποστάσεις φύτευσης (λιγότεροι οφθαλμοί σε πυκνότερες φυτεύσεις).
Ενδεικτικά αναφέρεται ότι σε ένα πλήρες αναπτυγμένο φυτό και ανάλογα με τη ζωηρότητά του κατά το χειμερινό κλάδεμα αφήνονται συνήθως 15 – 20 βέργες παραγωγής.
Μετά το κλάδεμα να ακολουθείται μηχανική καταστροφή των κομμένων κλάδων και να ακολουθείται χημική επέμβαση με ένα χαλκούχο σκεύασμα εγκεκριμένο για την καλλιέργεια της ακτινιδιάς.
Το κλάδεμα πρέπει να γίνεται όταν ο καιρός είναι ξηρός καθώς αυξημένη υγρασία ευνοεί την ανάπτυξη μυκητολογικών προσβολών
Τα κλαδευτικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται θα πρέπει να απολυμαίνονται (διάλυμα υποχλωριώδους νατρίου 10%).
Ένα βασικό ερώτημα για κάθε νέο ελαιοκαλλιεργητή (αλλά και για κάθε έμπειρο ελαιοκαλλιεργητή που θέλει να οργανώσει ένα νέο ελαιώνα) είναι τι ποικιλία ελιάς να επιλέξει. Έχουν ειπωθεί πάρα πολλά για το συγκεκριμένο θέμα, το οποίο ακόμα και στις μέρες μας αποτελεί συχνό αντικείμενο συζήτησης μεταξύ ελαιοπαραγωγών και γεωπόνων.
Στη χώρα μας υπάρχουν πάνω από 43 διαφορετικές ποικιλίες ελιάς. Ένα μεγάλο πρόβλημα αρχικά είναι η ονοματολογία, καθώς για μία συγκεκριμένη (ταυτοποιημένη) ποικιλία υπάρχουν συνήθως δύο κύριες και τέσσερις με πέντε δευτερεύουσες ονομασίες, κάποιες εκ των οποίων μοιάζουν πολύ με άλλες, με αποτέλεσμα συχνά να υπάρχει σύγχυση ως προς το ποια ποικιλία ελιάς καλλιεργεί κάποιος, και συνεπώς τι ποικιλίας προϊόντα (βρώσιμες ελιές και ελαιόλαδο) διαθέτει στην αγορά.
Υπάρχουν δύο βασικά στοιχεία που καλείται να εξετάσει ένας καλλιεργητής πριν αποφασίσει για το ποια ποικιλία ελιάς θα φυτέψει. Το πρώτο είναι φυσικά η τοποθεσία του ελαιώνα. Με αυτό εννοούμε την περιοχή της Ελλάδας στην οποία βρίσκεται ο ελαιώνας γενικά αλλά και το μικροκλίμα που διαμορφώνεται εντός του ελαιώνα κατά τη διάρκεια του έτους. Είναι αυτονόητο ότι μια ποικιλία μπορεί να ακούγεται ότι αποδίδει εξαιρετικά σε ένα νομό γενικά, αλλά στην πραγματικότητα αποδίδει μόνο σε ελαιώνες με συγκεκριμένο μικροκλίμα. Τρανό παράδειγμα αποτελεί η βασίλισσα των ελαιοπαραγωγικών ποικιλιών “Κορωνέϊκη”. Η ποικιλία αυτή π.χ. στη Λακωνία δίνει εξαιρετικές αποδόσεις σε ποιοτικό ελαιόλαδο, αλλά μόνο σε περιοχές χωρίς προβλήματα παγετού. Από ένα υψόμετρο και πάνω στη Λακωνία, δε συνίσταται η χρήση της ποικιλίας αυτής λόγω έντονης ευαισθησίας στον παγετό, και στη θέση της οι ελαιοκαλλιεργητές προτιμούν άλλες ποικιλίες.
Το δεύτερο στοιχείο που πρέπει να λάβει υπόψη του ο ελαιοκαλλιεργητής πριν αποφασίσει για την ποικιλία είναι το είδος του προϊόντος που θέλει να παράξει. Υπάρχουν ποικιλίες κατάλληλες για ελαιόλαδο, οι λεγόμενες ελαιοπαραγωγικές ποικιλίες. Από την άλλη, υπάρχουν οι λεγόμενες επιτραπέζιες ποικιλίες που χρησιμοποιούνται κατ εξοχήν για παραγωγή βρώσιμων ελιών. Τέλος, υπάρχουν μεικτές ποικιλίες, δηλαδή ποικιλίες που αποδίδουν ικανοποιητικά και στα δύο προϊόντα. Έτσι, ο ελαιοκαλλιεργητής είναι ελεύθερος να αποφασίσει με τη συγκομιδή για το αν θα οδηγήσει τις ελιές στο ελαιοτριβείο για να παράξει ελαιόλαδο, ή θα επεξεργαστεί τις ελιές έτσι ώστε να τις διαθέσει ως βρώσιμες. Είναι αυτονόητο ότι πρέπει να προηγηθεί έρευνα αγοράς προκειμένου ο ελαιοκαλλιεργητής να καταλήξει σε αυτό το ερώτημα, καθώς μία ενδεχόμενη αλλαγή κατεύθυνσης εκ των υστέρων συχνά έχει ολέθρια αποτελέσματα. Ένα παράδειγμα που όλοι μας έχουμε σίγουρα συναντήσει είναι έναν καλλιεργητή ελιάς ποικιλίας Καλαμών (κατ εξοχήν βρώσιμες ελιές), που αντιλαμβάνεται σε κάποιο σημείο ότι δε μπορεί να διαθέσει στην αγορά τις ελιές του λόγω υπερπροσφοράς ή χαμηλής τιμής, και αρχίζει να ερευνά το ενδεχόμενο να κατευθύνει την παραγωγή του προς ελαιοποίηση. Θα βρεθεί σίγουρα χαμένος σε αυτήν την περίπτωση. Τέλος, είναι αυτονόητο ότι αν η βασική μας ποικιλία έχει προβλήματα αυτεπικονίασης, τότε χρειαζόμαστε και άλλη ποικιλία στον ελαιώνα, προκειμένου να επιτευχθεί η σταυρεπικονίαση. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η επικονιάστρια ποικιλία είναι η Κορωνέϊκη.
Οι κυριότερες ελαιοπαραγωγικές ποικιλίες
Κορωνέϊκη. Είναι μακράν η πιο δημοφιλής ελαιοπαραγωγική ποικιλία στη χώρα μας. Πρόκειται για μια μικρόκαρπη ποικιλία που δίνει μεγάλη ποσότητα ελαιολάδου, καλής ποιότητας, και σχετικά νωρίς στον κύκλο ζωής του δέντρου, αρκεί όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως να βρει τις κατάλληλες συνθήκες και όχι παγετό. Είναι ποικιλία ανθεκτική στην ξηρασία και τους έντονους ανέμους αλλά ευαίσθητη στο δάκο. Είναι αυτογόνιμη ποικιλία που λειτουργεί ως επικονιάστρια σε πλήθος άλλων ποικιλιών. Καλλιεργείται σε χαμηλά υψόμετρα σε όλη την περιοχή από την Φθιώτιδα έως την Κρήτη. Οι προσπάθειες να καλλιεργηθεί βορειότερα συχνά αποτυγχάνουν, λόγω της ευαισθησίας του δέντρου στον παγετό. Χαρακτηριστικό είναι το πρόσφατο παράδειγμα μιας ομάδας ελαιοκαλλιεργητών να φυτέψουν ελιές της ποικιλίας αυτής στην περιοχή των Τρικάλων. Τα πρώτα δείγματα ήταν θετικά, καθώς όντως τα δέντρα ήταν ζωηρά και μπήκαν αρκετά νωρίς σε καρποφορία. Όμως, στη συνέχεια ένας έντονος παγετός έπληξε τα δέντρα, με αποτέλεσμα να αναπτυχθούν έντονα καρκινώματα στον κορμό και να σταματήσει σχεδόν τελείως η περαιτέρω ανάπτυξή τους.
Τσουνάτη ή Μαστοειδής. Στο παράδειγμα της Λακωνίας που αναφέρθηκε προηγουμένως, σε περιοχές όπου δε μπορεί λόγω ψύχους να καλλιεργηθεί Κορωνέϊκη, συνήθως φυτεύεται η ποικιλία Τσουνάτη ή μία άλλη ποικιλία που λέγεται Μουρτολιά. Η Τσουνάτη είναι μικρόκαρπη ποικιλία ελιάς που δίνει μέτρια ποσότητα ενός εξαιρετικής ποιότητας ελαιολάδου. Καλλιεργείται στην Πελοπόννησο (Λακωνία και Μεσσηνία), αλλά κυρίως στην Κρήτη. Μπορούμε να τη συναντήσουμε ακόμα και σε υψόμετρο 900 μέτρων. Είναι ανθεκτική σε χαμηλές θερμοκρασίες αλλά ευαίσθητη στον δάκο. Παρενιαυτοφορεί πολύ έντονα. Είναι ιδανική για αγουρέλαιο.
Κοθρέϊκη ή Μανάκι. Είναι μεσόκαρπη ποικιλία ανθεκτική στο ψύχος και τους έντονους ανέμους, και τη συναντάμε συχνά σε μεγάλα υψόμετρα, πολλές φορές άνω των 700 μέτρων. Κάποιοι την κατατάσσουν στις ποικιλίες διπλής χρήσης, καθώς μπορεί να δώσει και βρώσιμες ελιές με σημαντική εμπορική αξία.
Λιανολιά Κέρκυρας. Πρόκειται για μικρόκαρπη ποικιλία που δίνει μέτρια ποσότητα ελαιολάδου πολύ καλής ποιότητας. Το δέντρο γίνεται πολύ ψηλό, φτάνοντας ακόμα και τα δεκαπέντε μέτρα. Καλλιεργείται σχεδόν σε όλα τα νησιά του Ιονίου αλλά και την Ήπειρο. Είναι περισσότερο ανθεκτική στο ψύχος από την Κορωνέϊκη, αλλά έχει απαιτήσεις σε εδαφική υγρασία.
Αδραμυτινή ή Μυτιλινιά. Πρόκειται για μεσόκαρπη ποικιλία που δίνει μέτρια ποσότητα από ένα ελαιόλαδο εξαιρετικής όμως ποιότητας. Το αυθεντικό ελαιόλαδο της Μυτιλήνης όπως γνωρίζουμε όλοι είναι ξανθό, ελαφρύ και αρωματικό. Το δέντρο φτάνει τα 8 μέτρα και η ποικιλία καλλιεργείται στη Μυτιλήνη και τη Χίο.
Οι κυριότερες ποικιλίες για βρώσιμες ελιές
Καλαμών. Είναι παγκοσμίως γνωστή ποικιλία που δίνει μεγάλες μαύρες βρώσιμες ελιές. Το δέντρο έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις σε pH, καθώς αυτό πρέπει να κρατηθεί στο 7 για καλύτερα αποτελέσματα. Είναι ποικιλία απαιτητική σε εδαφική υγρασία, παρόλα αυτά καλλιεργείται πολλές φορές ακόμα και στην Πελοπόννησο ως ξερική. Οι υποψήφιοι καλλιεργητές πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι οι τιμές στις ελιές Καλαμών καθορίζονται από το μέγεθος του κάθε καρπού, και όχι γενικά με το βάρος όλου του φορτίου. Όσο πιο μεγάλες είναι οι ελιές, τόσο καλύτερη τιμή θα πάρουμε. Για παράδειγμα, αν για μεγάλες ελιές Καλαμών (μέσο βάρος 7,1 γραμμάρια – 140 καρποί σε ένα κιλό) πάρουμε 2,40 ευρώ ανά κιλό, για τις μικρότερες (μέσο βάρος 4 γραμμάρια – 250 καρποί σε ένα κιλό) μπορεί να πάρουμε τιμή μόλις 1,30 ευρώ το κιλό. Για το λόγο αυτό, συχνά οι καλλιεργητές χρησιμοποιούν μεγάλης ποσότητας άρδευση και διαφυλλική λίπανση προκειμένου να φτάσουν σε μεγάλου βάρους καρπό. Αυτό όμως συχνά αποβαίνει εις βάρος της ποιότητας. Η ποικιλία αυτή καλλιεργείται ευρέως στην Πελοπόννησο, στην Κρήτη και την Αιτωλοακαρνανία.
Αμφίσσης ή Κονσερβολιά. Πρόκειται για μεγαλόκαρπη ποικιλία ελιάς που μπορεί να φτάσει και τα 10 γραμμάρια. Δίνει πολύ καλής ποιότητας μαύρες και πράσινες ελιές, αλλά μπορεί να δώσει δευτερευόντως και καλής ποιότητας ελαιόλαδο. Όπως προδίδει και η λέξη “Αμφίσσης”, καλλιεργείται στην Κεντρική Ελλάδα, αλλά θα τη συναντήσουμε επίσης στην Αιτωλοακαρνανία, την Ήπειρο και λιγότερο στη Χαλκιδική.
Οι κυριότερες μεικτές ποικιλίες
Μεγάρων. Μεσόκαρπη ποικιλία που καλλιεργείται στην Πελοπόννησο και την Κεντρική Ελλάδα. Είναι ανθεκτική στο ψύχος, αλλά ευαίσθητη στο δάκο. Συχνά καλλιεργείται ως ξερική. Δίνει άριστες ελιές τσακιστές, κονσερβών, αλλά και ελαιόλαδο.
Χαλκιδικής. Μεγαλόκαρπη ποικιλία ελιάς που καλλιεργείται στη Μακεδονία. Το βάρος του καρπού μπορεί να φτάσει τα 13 γραμμάρια. Έχει έντονες απαιτήσεις σε ψύχος, προκειμένου να ανθίσει. Δίνει πράσινες και μαύρες ελιές κονσερβών, και δευτερευόντως μπορεί να δώσει καλής ποιότητας ελαιόλαδο.
Θρουμπολιά ή Θασίτικη. Πρόκειται για ποικιλία που ευδοκιμεί στα νησιά του Αιγαίου (Θάσος, Σάμος, Κρήτη, Ρόδος και άλλα) και δίνει βρώσιμες ελιές μεγάλου μεγέθους. Εναλλακτικά, δίνει ικανοποιητική ποσότητα ενός ποιοτικού ελαιολάδου. Το δέντρο είναι ορθόκλαδο και φτάνει τα δέκα μέτρα σε ύψος. Είναι ιδανική για φύτευση σε μεγάλο υψόμετρο.
Έχοντας κατανοήσει το πλαίσιο αυτό, ο κάθε καλλιεργητής οφείλει στη συνέχεια να κάνει μια έρευνα στην περιοχή του σχετικά με ποικιλίες που αποδίδουν καλά, αλλά και ποικιλίες που ενδεχομένως να υποφέρουν συχνά από κάποιον τοπικό παράγοντα (π.χ. συχνοί ανοιξιάτικοι παγετοί). Μετά από συζήτηση με τον τοπικό γεωπόνο, θα είναι σε θέση να καταλήξει τελικά στην ποικιλία ή ποικιλίες που θα του εξασφαλίσουν μια καλή παραγωγή τα επόμενα χρόνια. Είναι αυτονόητο ότι κάποιος έχει νόημα να ξεφύγει από την πεπατημένη που έχουν πάρει οι υπόλοιποι καλλιεργητές στην περιοχή του μόνο εφόσον υπάρχουν όλα εκείνα τα επιστημονικά στοιχεία που τεκμηριώνουν μια παραγωγή καλύτερη από τις δημοφιλείς ποικιλίες στην περιοχή αυτή. Τέλος, υπάρχει μια μικρή μερίδα ελαιοκαλλιεργητών που τα τελευταία χρόνια έχει στραφεί σε ξένες ποικιλίες, όπως π.χ. η Arbequina που χρησιμοποιείται σε πάρα πολύ πυκνές φυτεύσεις. Εδώ οι απόψεις διαφέρουν, και κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει αν αυτοί οι καλλιεργητές θα είναι μακροπρόθεσμα κερδισμένοι που επέλεξαν ξενόφερτες ποικιλίες με ένα ξένο για τα ελληνικά δεδομένα τρόπο φύτευσης. Το μόνο σίγουρο είναι οι ελληνικές ποικιλίες είναι παγκοσμίου φήμης (π.χ. η Κορωνέϊκη φυτεύεται με μεγάλη συχνότητα σε Ισπανία και Πορτογαλία), και συνεπώς πρέπει υπάρξει πολύ μελέτη και έρευνα πριν προχωρήσει κάποιος σε κάποια ξένη ποικιλία.
