Από τα απρόσμενα που συναντά κανείς στην πόλη η εμφάνιση ενός γανωτή στη Λάρισα, με την πρόχειρη ταμπέλα του να ξυπνά μνήμες άλλων εποχών, όταν το επάγγελμα του γανωτή ή καλαϊτζή ανθούσε στη χώρα μας, με τους τεχνίτες της εποχής να γανώνουν τα μπακιρένια σκεύη, ώστε να προστατεύσουν τον χρήστη τους από τα δηλητηριώδη οξείδια του χαλκού.
το επάγγελμα του γανωτή ή καλαϊτζή ανθούσε στη χώρα μας, με τους τεχνίτες της εποχής να γανώνουν τα μπακιρένια σκεύη, ώστε να προστατεύσουν τον χρήστη τους από τα δηλητηριώδη οξείδια του χαλκού
«Γανωτής Κώστας» μας ενημερώνει η … βιτρίνα του υπαίθριου εργαστηρίου του, με τους πρώτους ενδιαφερόμενους να κάνουν την εμφάνισή τους και τα χέρια του κυρ – Κώστα, μαζί και τα σύνεργά του, να παίρνουν φωτιά.
«Καλά τα ανοξείδωτα, μα σα το μπακιρένιο δεν έχει, αρκεί να γανωθεί σωστά ώστε να είναι ασφαλές για το νοικοκυριό», σχολιάζει ο συνομιλητής της, την ώρα που τα πρώτα αντικείμενα αρχίζουν να «μεταμορφώνονται» στα χέρια του, με την οξείδωση να εξαφανίζεται και τη λάμψη να επανέρχεται στις επιφάνειές τους.
εικόνες άλλης εποχής, με τον κυρ – Κώστα και την τέχνη του να δείχνουν «ανοξείδωτοι» στο χρόνο…
αντικείμενα «μεταμορφώνονται» στα χέρια του, με την οξείδωση να εξαφανίζεται και τη λάμψη να επανέρχεται στις επιφάνειές τους
Πρωτοεμφανίστηκε στη Νότια Ιταλία στην περιοχή της Απουλίας τον Οκτώβριο του 2013 και θεωρείται εξαιρετικά μεγάλης οικονομικής σημασίας για όλες τις ελαιοκομικές περιοχές του κόσμου.
Ι. Βασικές παραδοχές.
Η Xf δεν έχει εμφανιστεί ακόμα σε καμία περιοχή της Ελλάδας.
Στην Ιταλία όπου η Xf πρωτοεμφανίστηκε δεν έχουν βρεθεί ακόμα τρόποι για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της.
Δεν μπορούν να απαγορευτούν στην Ελλάδα οι νόμιμες εισαγωγές φυτών από χώρες της ΕΕ.
Η ελληνική επιστημονική κοινότητα δεν δείχνει διάθεση να μελετήσει την ανθεκτικότητα των ελληνικών ποικιλιών ελιάς στην Xfσε δικά μας εργαστήρια, είτε γιατί δεν διαθέτουμε τις απαιτούμενες υποδομές ενός πλήρως και 100% ελεγχόμενου χώρου, είτε γιατί δεν θέλει να πάρει ένα τέτοιο ρίσκο.
Το μεγαλύτερο μέρος του εγχώριου ελληνικού γενετικού υλικού – ποικιλιών ελιάς δεν έχει καταγραφεί, με αποτέλεσμα να μην γνωρίζουμε ούτε τι έχουμε ούτε πόσο αυτό αντέχει στα παθογόνα.
ΙΙ. Χαρακτηριστικά της X. fastidiosa
Η Xf είναι βακτήριο που προσβάλει τα αγγεία των φυτών, δηλαδή βρίσκεται καλά προστατευμένη μέσα στους ιστούς των φυτών.
Στη μετάδοση της ασθένειας συμβάλουν καθοριστικά διάφορα είδη από μικρά «τζιτζικάκια», δηλαδή έντομα με στοματικά μόρια μυζητικού τύπου που ρουφούν χυμούς και τη μεταδίδουν από δένδρο σε δένδρο και από φυτό σε φυτό.
H μετάδοση της ασθένειας σε μεγάλες αποστάσεις γίνεται κυρίως με μολυσμένο πολλαπλασιαστικό υλικό.
Εκτός από την ελιά η Xf προσβάλει και πάρα πολλά είδη, καρποφόρα δένδρα (αμυγδαλιές, εσπεριδοειδή, αμπέλια, καφεόδενδρα κ.α.), καλλωπιστικά φυτά (πικροδάφνες, πολύγαλα, λεβάντες κ.α.) και περισσότερα από 250 αυτοφυή φυτά.
Μέχρι στιγμής δεν έχουν βρεθεί αποτελεσματικοί τρόποι ελέγχου της φυσικής εξάπλωσης της Xf , αλλά ούτε και μέτρα καταστολής.
Από τις μέχρι τώρα έρευνες, που κυρίως διεξάγονται από Ιταλούς, έχει διαπιστωθεί ότι υπάρχουν κάποιες ανεκτικές ποικιλίες ελιάς όπως π.χ. η Leccino, καμία όμως άνοση.
Από μελέτες επίσης των Ιταλών σε ελληνικές ποικιλίες ελιάς προκύπτει δυστυχώς ότι οι ποικιλίες «Κορωνέϊκη» και «Καλαμών» είναι πολύ ευαίσθητες στην Xf.
Τα συμπτώματα της Xf στην ελιά μοιάζουν και με συμπτώματα από άλλες αιτίες.
ΙΙΙ. Μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την πρόληψη εισόδου της X. fastidiosa και τον άμεσο εντοπισμό της.
Ενοποίηση όλων των φυτωριακών αδειών (ΥΠΑΑΤ και ΥΠΕΝ) κάτω από μία εποπτική αρχή και την ανάρτησή τους σε μία πλατφόρμα ώστε να είναι εύκολος ο εντοπισμός όσων διαθέτουν φυτωριακές άδειες και το είδος αυτών.
Προσαρμογή των φυτωριακών αδειών σε 3 κατηγορίες έχοντας ως κριτήριο τη δραστηριότητα που αυτά έχουν και όχι τα είδη των φυτών που παράγουν.
Θέσπιση αυστηρών προδιαγραφών για τη λειτουργία κάθε μίας κατηγορίας φυτωριακής άδειας.
Κατάργηση του «ειδικού καθεστώτος» σε όσους ασχολούνται με τη φυτωριακή παραγωγή και υποχρέωση όλων των φυτωριούχων να έχουν τιμολόγια ώστε να είναι ευκολότερος ο έλεγχος διακίνησης των φυτών.
Ενίσχυση και επέκταση του θεσμού του επιβλέποντος γεωπόνου δίνοντάς τους αρμοδιότητες αλλά και επιβάλλοντάς τους διοικητικές κυρώσεις.
Ανάρτηση των γεωπόνων που επιβλέπουν τα φυτώρια σε κοινή πλατφόρμα με τα φυτώρια.
Ενημέρωση των φυτωριούχων και των γεωπόνων τους σε θέματα Xf και έκδοση «πιστοποιητικών επιμόρφωσης» σε όλους όσους επιμορφώνονται.
Αξιολόγηση των ήδη γνωστών ελληνικών ποικιλιών ελιάς ως προς την ανθεκτικότητά τους στην Xf.
Δημιουργία, πριν ακόμα εισέλθει η ασθένεια στην Ελλάδα, ενός «Εθνικού Συντονιστικού Κέντρου (ΕΣΚ)» για την αντιμετώπιση της Xf και άλλων παθογόνων καραντίνας που θα συντονίζει τις φυτοϋγειονομικές υπηρεσίες, τις Περιφέρειες, τους ερευνητές, τους φυτωριούχους κ.λπ., θα παρακολουθεί την ασθένεια και θα εισηγείται τη λήψη μέτρων.
Εντατικοποίηση της ενημέρωσης των πολιτών από τις Περιφέρειες και τους Δήμους σε θέματα που αφορούν την Xf.
Εντατικοποίηση των επισκοπήσεων από τις φυτοϋγειονομικές υπηρεσίες.
VΙ. Άλλα μέτρα που πρέπει να ληφθούν και μπορούν να λειτουργήσουν μακροπρόθεσμα στην αντιμετώπιση νέων εχθρών ή ασθενειών όπως η X. fastidiosa.
Δημιουργία χώρων ασφαλούς φύλαξης και προστασίας του υπάρχοντος εγχώριου γενετικού υλικού από νεοεισερχόμενους εχθρούς και ασθένειες και όχι μόνο.
Καταγραφή του υπάρχοντος εγχώριου γενετικού υλικού των σημαντικότερων οικονομικά φυτικών ειδών της χώρας.
Την οικονομική ενίσχυση των φυτωρίων προκειμένου να στεγάσουν την παραγωγή τους με εντομοστεγή δικτυοκήπια.
Δημιουργία κατεύθυνσης Πολλαπλασιαστικού υλικού και διαχείρισης γενετικών πόρων σε κάποια από τα ανώτατα εκπαιδευτικά Ιδρύματα της χώρας.
Η Xf θέλει ιδιαίτερη προσοχή γιατί μπορεί να αλλάξει όχι μόνο τον ελληνικό αλλά και τον παγκόσμιο χάρτης της ελαιοκομίας.
Η ολλανδική κυβέρνηση ανακοίνωσε την πρόθεσή της να επενδύσει 129 εκατομμύρια ευρώ, υπό προϋποθέσεις, από το Εθνικό Ταμείο Ανάπτυξης (NGF) στο πρόγραμμα καινοτομίας Re-Ge-NL. Το πρόγραμμα αυτό έχει σχεδιαστεί για να επιφέρει τη μετάβαση σε έναν αναγεννητικό, κερδοφόρο και κοινωνικά υποστηριζόμενο γεωργικό τομέα.
Η πρόταση για το πρόγραμμα Re-Ge-NL υποβλήθηκε από το Υπουργείο Γεωργίας, Φύσης και Ποιότητας Τροφίμων. Αναπτύχθηκε από το Next Food Collective, το Wageningen University & Research, το Πανεπιστήμιο του Groningen και το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης σε συνεργασία με 54 εταίρους από όλο το διατροφικό σύστημα. Οι συνεταιρισμοί και τα δίκτυα αγροτών,τα μέρη της αλυσίδας, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, οι προμηθευτές γνώσης και τεχνολογίας και τα εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα θα ξεκινήσουν από κοινού την εφαρμογή το 2024.
Ηαναγεννητική γεωργίασυνδυάζει την παραγωγή τροφίμων με την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων, τη βελτίωση της γονιμότητας του εδάφους, τη διαχείριση των υδάτων και τη βιοποικιλότητα. Επιπλέον, η αναγεννητική γεωργία μπορεί να συμβάλει θετικά στην κοινωνική και οικονομική θέση των γεωργών. Με τον τρόπο αυτό, συμβάλλει στην επίλυση των ευρύτερων περιβαλλοντικών προβλημάτων της ολλανδικής γεωργίας και ανταποκρίνεται στην αυξανόμενη ζήτηση της αγοράς για βιώσιμη παραγωγή τροφίμων.
Συμβουλευτική Επιτροπή NGF: “Η πρόταση Re-Ge-NL προσφέρει μια πιθανή λύση στα ευρύτερα γεωργικά, περιβαλλοντικά προβλήματα και προσπαθεί να επιταχύνει τη μετάβαση. Για τον μέσο αγρότη, η μετάβαση σε έναν αναγεννητικό τρόπο εργασίας είναι μερικές φορές ανέφικτη λόγω έλλειψης γνώσεων, οικονομικής προοπτικής ή παραδειγμάτων εργασίας. Το Re-Ge-NL αντιμετωπίζει αυτά τα εμπόδια μέσω μιας ολοκληρωμένης συστημικής προσέγγισης και με τη συμμετοχή των αγροτών από κάτω προς τα πάνω. Με αυτόν τον τρόπο, θα καταδειχθεί ότι και πώς είναι δυνατή η μετάβαση“.
Η μέση τιμή εξαγωγής έχει αυξηθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια – Πώς ήρθε το success story
Για πρώτη φορά οι ελληνικές εξαγωγές κρασιού άγγιξαν πέρυσι το όριο των 100 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για εντυπωσιακή επίδοση εάν αναλογιστεί κανείς το μέγεθος του ελληνικού αμπελώνα (και τα προβλήματα που τον ταλανίζουν), αλλά και τα παγκόσμια μεγαθήρια που κυριαρχούν στον χώρο. Τουτέστιν τις Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία, χώρες με τεράστια παράδοση και ισχυρά δίκτυα στη διεθνή αγορά.
Το πιο εντυπωσιακό ωστόσο, είναι η αύξηση της μέσης τιμής εξαγωγής, η οποία έχει ανέβει αισθητά τα τελευταία χρόνια, ειδικά στις τρίτες χώρες (εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης). «Το ελληνικό κρασί αποτινάσσει σταδιακά τη ρετσινιά… της ρετσίνας, δηλαδή του φθηνού κρασιού χαμηλής ποιότητας και παίζει στην πρώτη κατηγορία με ετικέτες ποιότητας», σημειώνουν χαρακτηριστικά άνθρωποι του κλάδου.
Περισσότερα έσοδα
Σύμφωνα με στοιχεία του Συνδέσμου Ελληνικού Οίνου (ΣΕΟ), η μέση τιμή μονάδας εξαγωγής ελληνικού κρασιού προς την ΕΕ διαμορφώθηκε πέρυσι στα 2,58 ευρώ ανά κιλό (+10% από το 2021 και +15,2% από μέσο όρο πενταετίας) ενώ η μέση τιμή μονάδας εξαγωγής προς Τρίτες χώρες ανήλθε στα 5,34 ευρώ (+14% από περασμένη χρονιά και +12,3% από μέσο όρο πενταετίας.
Δηλαδή πουλάμε πολύ πιο ακριβά προς τις Τρίτες χώρες. Κάτι που όπως εξηγούν άνθρωποι που γνωρίζει σχετίζεται κυρίως με τη Γερμανία, όπου πουλάμε χαμηλά και την Αμερική που για πρώτη φορά η μέση τιμή μονάδας ξεπέρασε τα 6 ευρώ/κιλό.
Ειδικότερα, στη Γερμανία, η οποία απορροφά εδώ και πολλές δεκαετίες τη μεγαλύτερη ποσότητα ελληνικού κρασιού (με διαφορά από τον δεύτερο), η μέση τιμή πώλησης έφτασε στα 2,55 ευρώ/κιλό (+10% από το 2021 και +17% από μέσο όρο πενταετίας).
Στην άλλη άκρη του Ατλαντικού και συγκεκριμένα στις ΗΠΑ που αναδεικνύεται σε νέα Γη της Επαγγελίας για το ελληνικό κρασί (μαζί με τον Καναδά), η μέση τιμή ξεπέρασε για πρώτη φορά τα 6 ευρώ/κιλό, φθάνοντας 6,37 ευρώ/κιλό. Δηλαδή αυξημένη κατά 14,4% από το 2021 και κατά 18,2% από μέσο όρο πενταετίας.
Περισσότερα πλήρωσαν και οι Καναδοί τους «θησαυρούς» του ελληνικού αμπελώνα, με την μέση τιμή να φτάνει στα 5,3 ευρώ/κιλό αυξημένη κατά 0,73% από την προηγούμενη χρονιά και 9,2% από μέσο όρο πενταετίας. Ελαφρώς χαμηλότερα ωστόσο κινήθηκε η τιμή στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου έπεσε στα 3,77 ευρώ/κιλό οριακά μειωμένη κατά 1,55% από το 2021, αλλά αυξημένη κατά 16% από τον μέσο όρο πενταετίας.
Έλληνες οινολόγοι, το δυνατό χαρτί του αμπελώνα
Οι Έλληνες οινοποιοί εμφανίζονται αισιόδοξοι για τη συνέχεια. Οι εξαγωγές, όπως λένε, συνεχίζουν με… φόρα και την φετινή χρονιά, βάζοντας την Ελλάδα δυναμικά στον παγκόσμιο οινικό χάρτη.
Καταλυτικό ρόλο έχει παίξει η διαδικασία της οινοποίησης, η οποία εδώ και μερικές δεκαετίες έχει περάσει σε… άλλο επίπεδο. Η νέα γενιά οινολόγων έχοντας τις απαραίτητες γνώσεις και το ανάλογο μεράκι μπορούν να παράγουν προϊόντα περιωπής. Ικανά να ανταγωνιστούν τις μεγάλες δυνάμεις του χώρου, τα γαλλικά και ιταλικά κρασιά, αξιοποιώντας στο έπακρο τα μοναδικά χαρακτηριστικά των ελληνικών ποικιλιών: το ασύρτικο, το μοσχοφίλερο, το αγιωργίτικο, την μαλαγουζιά, το ξινόμαυρο, το σαββατιανό, το βιδιανό, το αθήρι και άλλα.
Η έλλειψη ταλαντούχων οινολόγων ήταν για πολλούς και η… αχίλλειος πτέρνα του ελληνικού κρασιού. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές δυνάμεις, οι οποίες έδιναν έμφαση στο συγκεκριμένο τομέα για να αποκτήσουν προβάδισμα.
Οι νέοι… στο αμπέλι
Αυτό που γεμίζει με ακόμη μεγαλύτερη αισιοδοξία τον κλάδο, είναι η διάθεση από νέους ανθρώπους να ασχοληθούν με τον ελληνικό αμπελώνα. Την τελευταία δεκαετία έχουν διπλασιαστεί τα οινοποιεία ανά την χώρα και από 600 υπολογίζεται πως έχουν ανέλθει σε περίπου 1.200!
Οι αμπελουργικές ζώνες της χώρας, όπως της Νεμέας, του Αμύνταιου, της Σαντορίνης και της Νάουσας απέκτησαν νέες μονάδες που αξιοποιούν τις τοπικές και όχι μόνο ποικιλίες… Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό νούμερο δεδομένου ότι την περίοδο εκείνη η ελληνική οικονομία ήταν δέσμια μιας επώδυνης κρίσης. Από την άλλη πλευρά βέβαια, δεν λείπουν και οι μονάδες που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα επιβίωσης, όπως η Tsantalis που σύμφωνα με πληροφορίες βρίσκεται με την πλάτη στον τοίχο…
Οι ζημιές στο βαμβάκι από τις ασθένειες είναι πολύ σημαντικές και θα αναφέρω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, πολύ παρελθοντικό βέβαια χρονολογικά, αλλά απόλυτα κατατοπιστικό για το ζημιογόνο αποτέλεσμα των ασθενειών στις βαμβακοκαλλιέργειες των Η.Π.Α, όπου οι ζημιές ανέρχονταν σε 3 εκατομμύρια μπάλες ( περίπου 250kg εκκοκκισμένο βαμβάκι η καθεμία ) ετησίως.
Οι ασθένειες του βαμβακιού οφείλονται κυρίως σε μύκητες ή βακτήρια. Από αυτές οι σπουδαιότερες για τις ελληνικές συνθήκες είναι οι μυκητολογικές : σηψιρριζίες, βερτισιλλίωση και αλτενάρια (αναφορά σύμφωνα με την σειρά εμφάνισης στον αγρό).
Σηψιρριζίες
Προκαλούνται από διάφορους μύκητες, όπως αυτοί που ανήκουν στα γένη : Rhizoctonia, Pythium, Phytophtoraκ.α. Η σήψη αρχίζει συνήθως από τη μια πλευρά του λαιμού ( σήψη λαιμού ) και επεκτείνεται ως την άκρη της ρίζας. Τα νεαρά φυτά μαραίνονται και πεθαίνουν, ή αν δεν καταστραφούν εντελώς, παραμένουν καθυστερημένα μέχρι να αναπτύξουν τα φυτά νέες ρίζες, με αποτέλεσμα να μειώνεται η παραγωγή. Η σήψη ευνοείται από την χαμηλή θερμοκρασία και υπερβολική υγρασία. Για την αντιμετώπιση αυτών των ασθενειών, ο σπόρος που διατίθεται στους παραγωγούς απολυμαίνεται με μυκητοκτόνο. Αν επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες για τους μύκητες και καθυστερούν το φύτρωμα και την πρώτη ανάπτυξη των φυτών, τότε συνιστώνται καλλιεργητικά μέτρα που διευκολύνουν τον εξαερισμό του εδάφους και επίσης με τη χρήση ανθεκτικών ποικιλιών καταβάλλεται προσπάθεια για την αντιμετώπιση αυτών των ασθενειών.
Αδρομυκώσεις
Οφείλονται στους μύκητες Fusarium spp. και Verticillium spp. Οι κλιματολογικές συνθήκες της χώρας μας και το καλλιεργούμενο είδος βαμβακιού ευνοούν κατά αποκλειστικότητα σχεδόν το Verticillium και για αυτό η ασθένεια ονομάζεται βερτισιλλίωση.
Η βερτισιλλίωση ( Verticillium wilt ) που προκαλείται από τον μύκητα του εδάφους Verticillium dahliae, θεωρείται ως η σοβαρότερη ασθένεια των ποικιλιών βαμβακιού που ανήκουν στο καλλιεργούμενο και στην Ελλάδα είδος, G. hirsutum L. Για τη χώρα μας και ειδικότερα για τα νοτιότερα διαμερίσματα όπου επικρατούν ευνοϊκότερες για τον μύκητα καιρικές συνθήκες, αποτελεί πολύ σοβαρό πρόβλημα λόγω και της συνεχούς καλλιέργειας βαμβακιού στις ίδιες εκτάσεις. Οι μύκητες εισχωρούν από το έδαφος στις ρίζες και κλείνουν τα αγγεία όπου κυκλοφορεί το νερό. Συμπτώματα παρουσιάζονται στα φύλλα και στο στέλεχος. Αρχικά, εμφανίζεται χλώρωση λίγων φύλλων στη βάση του φυτού ( βαθμός προσβολής 1 ), στη συνέχεια η χλώρωση φτάνει μέχρι τα φύλλα της κορυφής ( βαθμός προσβολής 2 ), ακολουθεί περιφερειακή νέκρωση των χλωρωτικών κηλίδων στα φύλλα και στη συνέχεια όλου του ελάσματος και με πτώση μερικών φύλλων ( βαθμός προσβολής 3 ) και τέλος έχουμε την πλήρη αποφύλλωση και νέκρωση του φύλλου ( βαθμός προσβολής 4 ). Επίσης, σε εγκάρσια τομή του ξύλου παρατηρούμε καφέ μεταχρωματισμό.
Η έκταση και ένταση της προσβολής εξαρτώνται από το ποσοστό του μυκηλίου στο έδαφος, από τις συνθήκες του περιβάλλοντος καθώς και από το στάδιο ανάπτυξης και την κατάσταση που θα βρεθούν τα βαμβακόφυτα κατά τον χρόνο προσβολής. Θερμοκρασίες 22 – 27 βαθμών Κελσίου και υψηλή σχετική υγρασία είναι ευνοϊκές για την επέκταση της ασθένειας. Με βάση την θερμοκρασία που επικρατεί στον Ελλαδικό χώρο, οι 2 περίοδοι που επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες για την έξαρση του μύκητα είναι οι αρχές Ιουλίου και μετά τις 15 Αυγούστου.
Η αντιμετώπιση της ασθένειας επιχειρείται με τη χρησιμοποίηση ανεκτικών ποικιλιών σε συνδυασμό με την εφαρμογή της κατάλληλης καλλιεργητικής τεχνικής, όπως αμειψισπορά, πυκνότερος πληθυσμός, καλιούχος λίπανση, σπορά σε αναχώματα κ.λ.π.
Αλτερνάρια ( Alternaria spp )
Προσβάλλει τα φύλλα, αρχίζοντας από τις κοτυληδόνες, τα στελέχη, τα καρύδια ή τις ίνες όταν είναι ανοιχτά τα καρύδια. Στα φύλλα σχηματίζει στρογγυλές κηλίδες με διάμετρο 1 – 2mm, με χρώμα γκριζοκαφετί και σκούρες καφέ ή ιώδεις στην περιφέρεια. Η ασθένεια εμφανίζεται συνήθως όψιμα, ευνοείται από χαμηλές θερμοκρασίες και υγρασία και προσβάλλει συνήθως τα εξασθενημένα και καχεκτικά φυτά. Αντιμετωπίζεται κυρίως με καλλιεργητικές φροντίδες που αποσκοπούν στην κανονική ανάπτυξη της βαμβακοφυτείας όπως π.χ. καταστροφή ζιζανίων, ενδεδειγμένη άρδευση και λίπανση ή με ψεκασμούς με χαλκό. Επίσης, αμειψισπορά με μηδική ή καλαμπόκι, περιορίζει το πρόβλημα όπως ακριβώς και στην περίπτωση της βερτισιλλίωσης.
Βακτηρίωση
Οφείλεται στο βακτήριο Bacterium ή Xanthomonas malvacearum. Προσβάλλει όλα σχεδόν τα μέρη του φυτού και σε όλα του τα στάδια. Στις κοτυληδόνες, ιδιαίτερα στην κάτω επιφάνεια ύστερα από βροχή ( γιατί οι σταγόνες της βροχής καθώς αναπηδούν από την επιφάνεια του εδάφους, συμπαρασύρουν και βακτήρια ) και στα φύλλα του φυτού εμφανίζονται κηλίδες νεκρωτικές, γωνιώδεις, σκουρόχρωμες στην αρχή και αργότερα καστανόμαυρες. Οι κηλίδες στα στελέχη είναι επιμήκεις σκουροπράσινες και στα καρύδια μαύρες, ελαιώδεις. Τα καρύδια δεν ανοίγουν καλά και οι ίνες είναι υποβαθμισμένης ποιότητας. Μπορεί επίσης να προκαλέσει πτώση φύλλων, ανθέων και μικρών καρυδιών. Η βακτηρίωση ευνοείται από βροχές και άρδευση με τεχνητή βροχή. Μεταδίδεται με μολυσμένο σπόρο, καρύδια ή άλλα φυτικά μέρη. Για την αντιμετώπισή της συνίσταται καταστροφή και βαθειά ενσωμάτωση των υπολειμμάτων της καλλιέργειας, υγιής σπόρος, αποχνοωμένος και απολυμασμένος, χρήση ανθεκτικών ποικιλιών και αποφυγή άρδευσης με τεχνητή βροχή, όπου υπάρχει έξαρση προσβολής.
Απαγορεύεται η φύτευση οπωροκηπευτικών στους κήπους των σπιτιών και το πότισμα με νερό ύδρευσης στον δήμο Αγίου Βασιλείου στο Ρέθυμνο.
Σε διαφορετική περίπτωση, όπως τονίζεται, θα επιβάλλονται πρόστιμα τα οποία μπορούν να φτάσουν μέχρι και τις 3.000 ευρώ.
Σύμφωνα με ανακοίνωση, «λόγω της επικείμενης λειψυδρίας και στο πλαίσιο συστάσεων και μέτρων περιορισμού κατανάλωσης νερού από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση και τη Περιφέρεια Κρήτης, σας ενημερώνουμε ότι:
– Απαγορεύεται το φύτεμα οπωροκηπευτικών στις οικίες και το πότισμα με νερό ύδρευσης.
– Σε περίπτωση που διαπιστωθεί παράβαση, κατόπιν ελέγχων που θα πραγματοποιηθούν το διάστημα Απριλίου-Ιουνίου, θα επιβάλλεται το ανάλογο πρόστιμο έως 3.000 € σύμφωνα και με την 346/2019 Απόφαση Δ.Σ.».
Αισθητή αύξηση, άνω του 56%, σημείωσε το 2022, σε σχέση με το 2021, η παραγωγή οίνου ΠΟΠ Γουμένισσα, με την ποικιλία «Ξινόμαυρο» να κυριαρχεί έναντι της «Νεγκόσκας».
Αναλυτικότερα, η παραγωγή κρασιών, που φέρουν στην ετικέτα τους την ένδειξη «ΠΟΠ Γουμένισσα», έφτασε πέρυσι στους 164,5 τόνους, με τα αμπέλια του Ξινόμαυρου να εισφέρουν τους 120 από αυτούς (έναντι περίπου 118 το 2021) και της Νεγκόσκας τους υπόλοιπους 43,9 (έναντι 55,4 την προηγούμενη χρονιά), σύμφωνα με τη Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής της ΠΕ Κιλκίς.
Η διαδικασία οργανοληπτικού ελέγχου και κατάταξης οίνων Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) Γουμένισσα για το 2022 πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στο οινοποιείο των αδερφών Τάτση.
Το ιδιαίτερο προφίλ των κρασιών
Μάλιστα, τα επτά κρασιά από ισάριθμα οινοποιεία που εξετάστηκαν, συγκέντρωσαν βαθμολογία υψηλότερη του μέσου όρου.
«Αγέρωχα, εκκεντρικά, ιδιαίτερα και ξεχωριστά, τα κρασιά της Γουμένισσας που ανήκουν στην κατηγορία Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) επιβεβαίωσαν και το 2022 πως ικανοποιούν τις πιο υψηλές απαιτήσεις της αγοράς τόσο της εγχώριας, όσο και του εξωτερικού (…) Το ιδιαίτερο προφίλ των οίνων ΠΟΠ ΓΟΥΜΕΝΙΣΣΑ αναδείχθηκε για μία ακόμα φορά στη φετινή διαδικασία» ανέφεραν μέλη της επιτροπής οργανοληπτικού ελέγχου, η οποία ορίστηκε από την Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση Αμπέλου και Οίνου (ΕΔΟΑΟ).
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο γεωπόνος Βασίλης Ιωαννίδης, από τη Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής της Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς, εξηγεί ότι ήδη πριν από την αναγνώριση του ΠΟΠ ΓΟΥΜΕΝΙΣΣΑ εν έτει 1979, η ποικιλία «Νεγκόσκα» χρησιμοποιείτο πολύ στα κρασιά που παρήγε η περιοχή. Σήμερα, για να χαρακτηριστεί ένα κρασί ως ΠΟΠ Γουμένισσα θα πρέπει να περιέχει τουλάχιστον 20% Νεγκόσκα και είναι αυτό το στοιχείο που το διαφοροποιεί από τα κρασιά ΠΟΠ της Νάουσας και του Αμυνταίου. Στην περιοχή του Κιλκίς χονδρικά καλλιεργούνται, όπως επισημαίνει, περίπου 1300 στρέμματα με την ποικιλία «Ξινόμαυρο» και 400 με «Νεγκόσκα», ενώ το ενδιαφέρον των παραγωγών για την αμπελοκαλλιέργεια βαίνει έντονα αυξανόμενο τα τελευταία χρόνια. «Μόνο η Ομάδα Παραγωγών του Κιλκίς συγκόμισε πέρυσι περίπου 1400 τόνους σταφυλιών, έναντι περίπου 700 πρόπερσι» ανέφερε ενδεικτικά.
Στο Κιλκίς το 90% των αδειών για νέες φυτεύσεις οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου
Ο κ.Ιωαννίδης υπενθύμισε πως περίπου το 90% του συνόλου των αδειών νέων φυτεύσεων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου για το 2023, σε επίπεδο Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας, εγκρίθηκαν και χορηγήθηκαν σε αμπελοκαλλιεργητές του νομού Κιλκίς.
Συγκεκριμένα, σε επίπεδο Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας εγκρίθηκαν και χορηγήθηκαν άδειες νέων φυτεύσεων για συνολικά 471,2 στρέμματα. Απ’ αυτά, το μερίδιο της Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς αντιστοιχούσε σε 421,9 στρέμματα.
Σε πανελλήνιο επίπεδο (5.200 στρέμματα) το Κιλκίς έλαβε το 9% του συνόλου, γεγονός που όπως επισημαίνει ο Βασίλης Ιωαννίδης, «αποδεικνύει την έντονη δυναμική που αναπτύσσει η αμπελουργία στον νομό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ομάδα Παραγωγών «Εύφορη Γη», που έχει συμβάλλει στην αλλαγή του αμπελοοινικού τοπίου στην περιοχή. Είναι δε, ενδεικτική της τάσης που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια, στον «πυρήνα» της οποίας εντοπίζεται η σημαντική ζήτηση των οινοποιείων της Ελλάδας για τα σταφύλια που προέρχονται από την περιοχή της Π.Ε. Κιλκίς».
Από την πλευρά τους, ο πρόεδρος της επιτροπής που έκανε τον οργανοληπτικό έλεγχο, οινολόγος Θωμάς Λίγας, όπως και τα μέλη της, Μιχάλης Μιχαηλίδης, Δημήτρης Τάσκος, Νικόλαος Μπέρσος και Ανδρέας Πάντος, υπογράμμισαν πως το 2022 ήταν χρονιά υψηλού επιπέδου για τους οίνους ΠΟΠ ΓΟΥΜΕΝΙΣΣΑ χαρακτηριστικά όπως «νεανικότητα, φρεσκάδα, ελπιδοφόρα ρουστίκ «πινελιά» , ενδιαφέρουσες οξύτητες, απαιτητική οσφρητική δεινότητα και τεράστια πρόοδο στον χαρακτήρα της συγκριτικά με τα προηγούμενα χρόνια».
Επιπρόσθετα, σύμφωνα με τα μέλη της επιτροπής οι οίνοι ΠΟΠ ΓΟΥΜΕΝΙΣΣΑ έχουν πολύ καλή χρωματική ένταση, αρκετά φρουτώδη χαρακτήρα, όχι υψηλές ή επιθετικές οξύτητες και τανίνες σε πολύ καλό βαθμό, γεγονός που σημαίνει πως πρόκειται για κρασιά με ενδιαφέροντα στοιχεία.
Η Oishii δεν πουλά συνηθισμένες φράουλες. Πρώτα από όλα, ένα κουτί με έξι από αυτές πωλούνταν έως πρότινος στα καταστήματα της αμερικανικής αλυσίδας Whole Foods αντί 50 δολαρίων.
Και ο λόγος είναι ότι οι φράουλες αυτής της εταιρείας από το Νιου Τζέρσεϊ δεν μοιάζουν με τις άλλες. Είναι πιο γλυκές και έχουν πιο συμπαγές και ζουμερό κέντρο. Η γεύση, το άρωμα και η «βουτυρένια υφή» είναι το αποτέλεσμα ειδικού σχεδιασμού που κάνει η εταιρεία στις τρεις κάθετες φάρμες της (δύο στο Νιου Τζέρσεϊ και μία στο Λος Άντζελες).
Η Oishii δεν πουλά συνηθισμένες φράουλες. Πρώτα από όλα, ένα κουτί με έξι από αυτές πωλούνταν έως πρότινος στα καταστήματα της αμερικανικής αλυσίδας Whole Foods αντί 50 δολαρίων
Μετά την αποφοίτησή του το 2017, ο Koga και ο Brendan Somerville, που είχε ολοκληρώσει πρόσφατα το MBA του στο UCLA, άρχισαν να κατασκευάζουν τη δική τους κάθετη φάρμα φράουλας. Αυτό που έκαναν ήταν κάτι εντελώς νέο. Εκείνη την εποχή, οι κάθετες φάρμες έβγαζαν κυρίως πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα οποία αναπτύσσονται σχετικά γρήγορα και δεν χρειάζονται επικονίαση από μέλισσες. Όσο για τον ίδιο τον Koga, είχε μεν εμπειρία στη συμβουλευτική, αλλά δεν είχε φτιάξει ποτέ μια κάθετη φάρμα μόνος του.
Ο Somerville και ο Koga παρακολούθησαν βίντεο στο YouTube για να καταλάβουν πώς να φτιάξουν τη φάρμα τους και συνεργάστηκαν για ένα χρόνο με συμβούλους για να ανακαλύψουν πώς να διατηρήσουν ένα κατάλληλο περιβάλλον τόσο για τις φράουλες όσο και για τις μέλισσες που θα χρειαζόταν να επικονιάσουν τα φυτά.
Το αποτέλεσμα είναι ότι οι κάθετες φάρμες της Oishii είναι πιο πράσινες και πιο καθαρές από μια τυπική φάρμα. Και παρόλο που αυτά τα κουτιά των 50 δολαρίων εξαντλούνταν τακτικά, η εταιρεία μείωσε πρόσφατα την τιμή στα 20 δολάρια ανά κουτί, καθώς στόχος της είναι να κάνει τα οικολογικά τρόφιμα προσβάσιμα σε όλους.
Οι συνηθισμένες φράουλες στην αμερικανική αγορά είναι γεμάτες με φυτοφάρμακα και κόβονται πριν να ωριμάσουν για να μπορέσουν να ταξιδέψουν ανά τις ΗΠΑ, με αποτέλεσμα να μην είναι εξίσου ζουμερές. Όμως, η Oishii επιμένει να πουλά τις δικές της σε ακτίνα 20 μιλίων από τις φάρμες της, ώστε να μην θυσιάσει την ποιότητα.
Όταν ένα κουτί πωλούνταν αντί 50 δολαρίων, η κάθε φράουλα κόστιζε 8,33 δολάρια. Ακόμα και στη σημερινή, μειωμένη τιμή των 3,33 δολαρίων, οι φράουλες αυτές είναι ακριβές, αλλά η Oishii έχει καταφέρει να δημιουργήσει μια νέα αγορά.
Τα τελευταία χρόνια εμφανίζονται κατά τόπους αυξημένες προσβολές. Φέτος παρατηρούνται ήδη στις πιο πρώιμες περιοχές διάσπαρτες ξηράνσεις κλαδιών ηλικίας 1-2 ετών και σταδιακά παρουσιάζονται και στις υπόλοιπες ζώνες καλλιέργειας.
Η μύγα γεννά την άνοιξη τα αυγά της κατά ομάδες σε σχισμές του φλοιού λεπτών συνήθως κλαδιών. Στο σημείο της προσβολής εσωτερικά κάτω από το φλοιό αναπτύσσονται οι προνύμφες, τρέφονται και σχηματίζουν στοά προκαλώντας σταδιακά ξήρανση στα κλαδιά την περίοδο του καλοκαιριού.
Εξωτερικά πάνω στο φλοιό εμφανίζεται κοκκινωπός μεταχρωματισμός. Την ίδια περίοδο διάσπαρτες ξηράνσεις κλαδιών προκαλούν και τα ξυλοφάγα έντομα (σκολύτες).
Η διάγνωση για την κηκιδόµυγα γίνεται εντοπίζοντας το μεταχρωματισμό του φλοιού στο κλαδί και ανασηκώνοντας το φλοιό διακρίνεται ακριβώς από κάτω στοά προνυμφών σε ομάδα με έντονο κιτρινοπρορτοκαλί χρώμα. Τα προσβεβλημένα κλαδιά ξηραίνονται.
Με την αναγνώριση των συμπτωμάτων συστήνεται χωρίς καθυστέρηση, έγκαιρη αφαίρεση, απομάκρυνση και καταστροφή προσβεβλημένων ξηρών κλαδιών προτού τα εγκαταλείψουν οι αναπτυγμένες ώριμες προνύμφες για να διαχειμάσουν στο έδαφος.
Οι προσβολές των εμβολίων στα φυτώρια και των νεαρών δέντρων είναι σοβαρές αν καταστραφούν οι λίγοι ή ο μοναδικός βλαστός του δενδρυλλίου. Στα παραγωγικά δέντρα οι προσβολές είναι λιγότερο σημαντικές και αντιμετωπίζονται με κατάλληλο κλάδεμα και ενδυνάμωση. Προληπτικά να αποφεύγονται την άνοιξη καλλιεργητικοί χειρισμοί που τραυματίζουν το φλοιό.
Χημικές εφαρμογές αυτή την εποχή δεν είναι αποτελεσματικές επειδή οι προνύμφες βρίσκονται εσωτερικά του φλοιού. Επεμβάσεις που γίνονται αργά την άνοιξη για την καταπολέμηση άλλων εντόμων περιορίζουν και τα ακμαία της κηκιδόμυγας.
Μαρμαρόνια και Κηκιδόμυγα
Μαργαρόνια
Στο δίκτυο παγίδευσης παρουσιάζεται δραστήρια σε όλες τις περιοχές. Περιστασιακά και κατά τόπους δημιουργούνται εξάρσεις πληθυσμού και σοβαρές προσβολές λόγω παρατεταμένης αφθονίας λαίμαργων βλαστών και τρυφερών φύλλων όπως συμβαίνει στα νεαρά δενδρύλλια και στα αυστηρά κλαδεμένα δέντρα.
Συστήνεται τακτική εξέταση και προστασία της βλάστησης των εμβολίων και νεαρών δέντρων σε φυτώρια και νέους ελαιώνες και σε δέντρα με αυστηρά ανανεωτικά κλαδέματα.
Σε παραγωγικούς ελαιώνες που βρίσκονται σε καρποφορία όταν διαπιστώνετε προσβολές στους καρπούς πρέπει να αντιμετωπίζονται εγκαίρως με εγκεκριμένα σκευάσματα. Οι προνύμφες όσο μεγαλώνουν γίνονται ανθεκτικές στα εντομοκτόνα.
Φροντίζετε στην εφαρμογή να καλύπτονται και οι λαίμαργοι βλαστοί.
Ρυγχίτης
Σοβαρές προσβολές έχουν χαρακτήρα τοπικό και περιστασιακό.
Πάνω στην επιφάνεια των νεαρών καρπών φαίνονται οι ξηρές οπές μορφής ”κρατήρα” που σχηματίζει το ακμαίο για τη διατροφή του. Η συχνότητα των οπών που αντέχει ο καρπός σε αυτό το στάδιο καθορίζει την ανοχή του στην προσβολή ή οδηγεί σε πολύ πρώιμη καρπόπτωση.
Οι μήνες Ιούλιος και Αύγουστος είναι περίοδος ωοτοκίας των θηλυκών με σοβαρή καρπόπτωση των ωοτοκημένων καρπών όταν οι προνύμφες ωριμάσουν στον πυρήνα και εγκαταλείψουν τους καρπούς.
Συστήνεται τακτικός έλεγχος των δέντρων και αν χρειαστεί να γίνει έγκαιρη αντιμετώπιση για τον περιορισμό των ωοτοκιών.
* Τεχνικό Δελτίο Γεωργικών Προειδοποιήσεων με χρήσιμες συμβουλές προς τους παραγωγούς, από το Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού & Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ηρακλείου
Σε επιφυλακή αμπελοκαλλιεργητές και γεωπόνοι – Στήριξη ζητούν οι παραγωγοί
Εκτεταμένες ζημιές από την εξάπλωση του περονόσπορου διαπιστώνονται σε καλλιέργειες και ειδικότερα στο αμπέλι, μετά τις βροχές του Μαΐου και του Ιουνίου, ενώ σε επιφυλακή βρίσκονται αγρότες και γεωπόνοι για την αντιμετώπιση του.
Ανά την επικράτεια σε διάφορες παραγωγικές περιοχές παρατηρείται η εμφάνιση μεγάλης έκτασης του περονόσπορου, εξαιτίας των ασυνήθιστα έντονων και συχνών βροχοπτώσεων, που εκδηλώθηκαν όλο το προηγούμενο διάστημα.
Να σημειωθεί ότι ο περονόσπορος θεωρείται ως η πλέον καταστρεπτική ασθένεια της αμπέλου σε περιοχές, όπου κατά τη βλαστική περίοδο επικρατούν υγρές κλιματολογικές συνθήκες.
Προσβολές στον Τύρναβο
Σε αγροτικές καλλιέργειες που έχουν πληγεί, λόγω της κλιματικής κρίσης, από φαινόμενα ακαρπίας και ασθένειες όπως ο περονόσπορος, που απειλεί τις αμπελοκαλλιέργειες του Τυρνάβου, βρέθηκε η Ομάδα Αντιμετώπισης Αγροτικών Κρίσεων, που έχει συστήσει η Περιφέρεια Θεσσαλίας.
Παρόμοια εικόνα έντονης προσβολής από περονόσπορο παρατηρείται και στην καλλιέργεια της βιομηχανικής ντομάτας.
Το αμέσως επόμενο διάστημα θα υπάρξει αναλυτική καταγραφή των καλλιεργειών που ζημιώθηκαν τόσο από τον περονόσπορο, όσο και από τη μείωση της παραγωγής λόγω ακαρπίας, ως αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης, για να ενημερωθεί το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ώστε να ληφθούν οι απαραίτητες πρωτοβουλίες για τη στήριξη των πληγέντων παραγωγών.
Ζημιές και στην Αρκαδία
Σε επιδημία περονόσπορου στους αμπελώνες της περιοχής έχουν οδηγήσει οι καιρικές συνθήκες που επικράτησαν στην Αρκαδία και πιο συγκεκριμένα στις ΔΕ Μαντινείας, Λεβιδίου, Κορυθίου και Τεγέας.
Όπως επισημαίνει σε επιστολή του ο Αγροτικός Κτηνοτροφικός Συνεταιρισμός Αρκαδίας «Η Ένωση», για την πρόληψη της έξαρσης του περονόσπορου χρησιμοποιούνται όλες οι δυνατές καλλιεργητικές πρακτικές και εφαρμόζονται όλα τα επιτρεπόμενα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, προκειμένου να μην εμφανιστούν εστίες μόλυνσης της ασθένειας ή όπου έχουν εμφανιστεί να καταπολεμηθούν αποτελεσματικά.
Όμως, παρόλες τις προσπάθειες που καταβάλλονται από τους παραγωγούς και τους γεωπόνους της περιοχής, δεν κατέστη δυνατό να αποφευχθεί η εκδήλωση της επιδημίας του μύκητα, καθώς οι καιρικές συνθήκες είναι τέτοιες που δεν αφήνουν περιθώρια ολοκληρωμένης πρόληψης ή και αντιμετώπισης.
«Με δεδομένο ότι η αστάθεια του καιρού, οι βροχοπτώσεις και τα υψηλά ποσοστά υγρασίας σε συνδυασμό με ευνοϊκές για την ανάπτυξη του περονόσπορου θερμοκρασίες, θα συνεχιστούν και τις επόμενες ημέρες, διαφαίνεται ότι η πλειοψηφία των αμπελώνων θα έχουν μειωμένη ή και καθόλου παραγωγή, με ότι αυτό συνεπάγεται για το εισόδημα των παραγωγών και τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεών τους», σημειώνεται.
Γι’ αυτό επιτακτική κρίνεται η ανάγκη για αναγνώριση των ζημιών των καλλιεργειών από τον ΕΛΓΑ, για έγκαιρες εκτιμήσεις των γεωπόνων του Οργανισμού και κατά το δυνατόν συντομότερη καταβολή των αντίστοιχων αποζημιώσεων.
Στήριξη ζητούν στην Ήπειρο
Αποζημιώσεις για τις οικονομικές απώλειες των παραγωγών λόγω των πρόσφατων κλιματικών φαινόμενων, τα οποία προκάλεσαν σημαντικές ζημιές στις καλλιέργειες, ζητά και η προσωρινή διοίκηση του Συλλόγου Αμπελοκαλλιεργητών και Αμβυκούχων Ηπείρου.
«To φούσκωµα των οφθαλµών το 2023 ξεκίνησε σχετικά πρώιμά στην περιοχή μας, λόγω των σχετικά καλών θερμοκρασιών του χειμώνα και των αρχών της άνοιξης. Όμως, ο βροχερός και σχετικά ψυχρός Απρίλης και ο επίσης βροχερός και ψυχρός Μάης, καθυστέρησαν την έκπτυξη και ευνόησαν την εμφάνιση κηλίδων λαδιάς. Οι καθημερινές βροχοπτώσεις του Μάη και των αρχών του Ιούνη οδήγησαν σε έξαρση των προσβολών του περονοσπόρου και σε καταστροφή, µμερική ή ολική, της παραγωγής. Ιδιαίτερα οι βιολογικοί αμπελώνες είναι αυτοί µε τα περισσότερα προβλήματα», αναφέρει συγκεκριμένα.
Ωστόσο, τα καιρικά φαινόμενα δεν ευνόησαν και επέτειναν τις ασθένειες, και ειδικά τον περονόσπορο.
«Αποτυπώνεται στην περιοχή μας κι όλη τη χώρα πανδημία περονόσπορου. Τα δε αποτελέσματα θα είναι εμφανή σύντομα στους αγρότες, τις τοπικές οικονομίες και την οικονομία της χώρας», καταλήγει.
