Οπωροκηπευτικά: Ενισχύσεις 1,06 δισ. ευρώ αλλά φυγή 40% των παραγωγών
Ευρωπαϊκή ενίσχυση ύψους 1,06 δισεκατομμυρίου ευρώ απορρόφησαν οι οργανώσεις παραγωγών στον τομέα των οπωροκηπευτικών το 2023, σύμφωνα με επίσημη έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ). Οι ελεγκτές επισημαίνουν ότι, παρά τα απτά οφέλη στον εκσυγχρονισμό, τη μείωση του κόστους και την αύξηση του τζίρου, ο αριθμός των αγροτών που συμμετέχουν στα συλλογικά σχήματα καταγράφει σταθερή πτώση.
Για τον μέσο παραγωγό, η διαπίστωση αυτή αναδεικνύει το επίμονο πρόβλημα διαπραγματευτικής αδυναμίας απέναντι στις αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Παρότι τα κονδύλια χρηματοδοτούν εξοπλισμό αιχμής, τα γραφειοκρατικά εμπόδια και οι αυστηροί όροι ένταξης κρατούν τη συντριπτική πλειονότητα των μικρών καλλιεργητών εκτός επιδοτούμενων επιχειρησιακών προγραμμάτων.
Τα μεγέθη του κλάδου και η φυγή των παραγωγών
Τα αριθμητικά δεδομένα του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου αποτυπώνουν μια διπλή πραγματικότητα: αυξημένη οικονομική ισχύς για όσους παραμένουν οργανωμένοι, αλλά συρρίκνωση της βάσης των μελών. Το 2024 καταγράφηκαν στην ΕΕ 1.488 αναγνωρισμένες οργανώσεις παραγωγών με 187.372 μέλη. Οι δομές αυτές διαχειρίστηκαν το 42% της συνολικής αξίας παραγωγής του τομέα οπωροκηπευτικών της Ένωσης.
| Δείκτης Τομέα Οπωροκηπευτικών ΕΕ | Ιστορικά Στοιχεία | Πρόσφατα Στοιχεία | Μεταβολή |
|---|---|---|---|
| Μέλη Οργανώσεων Παραγωγών | 312.823 (2012) | 191.310 (2023) | -38,8% (-121.513 μέλη) |
| Μέλη Οργανώσεων Παραγωγών | – | 187.372 (2024) | -39,9% (έναντι 2012) |
| Μείωση μελών vs Συνολικών εκμεταλλεύσεων | -29% (2013-2020) | -14% (σύνολο εκμεταλλεύσεων) | Διπλάσιος ρυθμός αποχώρησης |
| Ετήσια κοινοτική στήριξη | – | 1,06 δισ. ευρώ (2023) | – |
| Μέσος όρος στήριξης ανά οργάνωση | – | ~712.365 ευρώ (2023) | – |
| Μέσος όρος στήριξης ανά μέλος | – | ~5.540 ευρώ (2023) | – |
| Μερίδιο αγοράς οργανώσεων | – | 42% της αξίας παραγωγής | – |
Ο ρυθμός αποχώρησης από τις συλλογικές δομές υπήρξε υπερδιπλάσιος από τον ρυθμό εγκατάλειψης της ίδιας της καλλιέργειας. Ενώ μεταξύ 2013 και 2020 οι εκμεταλλεύσεις οπωροκηπευτικών στην ΕΕ μειώθηκαν κατά 14%, τα μέλη των οργανώσεων υποχώρησαν κατά 29%.
Πού κατευθύνονται τα κονδύλια: Θερμοκήπια και αυτοματισμοί
Ο έλεγχος του ΕΕΣ σε 57 οργανώσεις και πέντε ενώσεις —με επιτόπιες επισκέψεις σε 19 φορείς σε Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία και Πολωνία— κατέδειξε ότι η έλλειψη και το κόστος εργατικών χεριών αποτελούν το κοινό σημείο πίεσης. Οι επενδύσεις επικεντρώνονται σε αυτοματοποιημένες γραμμές διαλογής (όπως γραμμές μήλων στην Πολωνία), αποθήκευση, συσκευασία και logistics.
Ιδιαίτερα στα θερμοκήπια, κυρίως για τομάτα και αγγούρι, τα προγράμματα επιδότησαν φωτοβολταϊκά συστήματα, ψυκτικές εγκαταστάσεις, μονάδες συμπαραγωγής θερμότητας-ηλεκτρισμού και τεχνολογίες εξοικονόμησης νερού. Παράλληλα, η ολοκληρωμένη φυτοπροστασία (με χρήση ωφέλιμων εντόμων και βομβίνων για επικονίαση) απορρόφησε περίπου το 5% των επιχειρησιακών προγραμμάτων, ποσό που αντιστοιχεί σε 95 εκατομμύρια ευρώ ετησίως για την περίοδο 2018–2023. Οι στοχεύσεις αυτές συνδέονται άμεσα με τις γενικότερες απαιτήσεις που θέτουν τα Σχέδια Βελτίωσης: Ποιοι είναι δικαιούχοι και ποιοι αποκλείονται για τη χρηματοδότηση σύγχρονων παραγωγικών υποδομών.
Άνιση μάχη με τα σούπερ μάρκετ και το βάρος της γραφειοκρατίας
Το βασικό πόρισμα των ελεγκτών είναι σαφές: μόνο οι μεγάλες οργανώσεις πετυχαίνουν ουσιαστική διαπραγματευτική δύναμη, επειδή προσφέρουν όγκους και πλήρη γκάμα προϊόντων στο λιανεμπόριο. Για την πλειονότητα, η σχέση με τα σούπερ μάρκετ παραμένει δομικά άνιση.
Το ΕΕΣ υπογραμμίζει ότι η πολυπλοκότητα των κανόνων επιλεξιμότητας, το διοικητικό βάρος και οι διαφορές εφαρμογής μεταξύ των κρατών-μελών αποθαρρύνουν τη συμμετοχή. Ενόψει του σχεδιασμού των νέων κανόνων, το Συνέδριο ζητά απλούστευση των συγχρηματοδοτήσεων και ενίσχυση της ελκυστικότητας των σχημάτων, ζήτημα κρίσιμο καθώς προχωρούν οι ευρωπαϊκές διαβουλεύσεις για τη Νέα ΚΑΠ 2028-2034: Τέλος οι 2 πυλώνες, έρχεται Ενιαίο Ταμείο.
Το συμπέρασμα για τον παραγωγό είναι ξεκάθαρο: η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση εκσυγχρονίζει αποτελεσματικά τις υποδομές όσων είναι ήδη οργανωμένοι, αλλά το ίδιο το μοντέλο αποτυγχάνει να προσελκύσει τη βάση των αγροτών όσο η γραφειοκρατία υπερβαίνει το προσδοκώμενο εμπορικό όφελος.
Πηγή: hortidaily.com
