Οι διαπραγματεύσεις για τον νέο ενωσιακό προϋπολογισμό 2028-2034 και, μέσα σε αυτόν, για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική, βρίσκονται σε κρίσιμη καμπή, με το Συμβούλιο της ΕΕ να έχει ήδη κλείσει επιμέρους διαπραγματευτικές θέσεις σε επιμέρους κανονισμούς, χωρίς όμως να έχει λυθεί το βασικό ερώτημα: πόσα χρήματα θα πάρει τελικά η γεωργία. Το Συμβούλιο ενέκρινε στις 16 Ιουνίου τη μερική διαπραγματευτική του θέση για τον κανονισμό των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης (NRPP), το νέο ενιαίο ταμείο που θα συγχωνεύσει τη σημερινή αγροτική πολιτική με τη συνοχή, την αλιεία, τη μετανάστευση και την ασφάλεια σε ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο ανά κράτος-μέλος.
Για τον Έλληνα αγρότη το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Το ενιαίο ταμείο σημαίνει ότι η χρηματοδότηση της γεωργίας θα αποφασίζεται πλέον στο ίδιο εθνικό σχέδιο με άλλες πολιτικές, κάτι που ναι μεν απλοποιεί τη διαχείριση σε επίπεδο Κομισιόν, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο η γεωργία να ανταγωνίζεται εσωτερικά άλλες προτεραιότητες για τον ίδιο εθνικό «πάστο» πόρων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, από την πλευρά του, ζητά μεγαλύτερο και αυστηρά προστατευμένο κονδύλιο για την ΚΑΠ, ώστε να μην απορροφηθεί από άλλες ανάγκες του προϋπολογισμού.
Στο επίκεντρο της αγροτικής διαπραγμάτευσης βρίσκεται η έκθεση του Γερμανού ευρωβουλευτή Νόρμπερτ Λινς, στην οποία έχουν κατατεθεί εκατοντάδες τροπολογίες στην Επιτροπή Γεωργίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου — όπως είχαμε αναφέρει και σε προηγούμενο ρεπορτάζ μας για το myAGRO. Αγροτικές οργανώσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχουν ασκήσει κριτική στην έκθεση, κάνοντας λόγο για αδυναμία αντιμετώπισης της άνισης κατανομής ενισχύσεων και για υποβάθμιση περιβαλλοντικών στόχων. Παράλληλα, Έλληνες ευρωβουλευτές έχουν καταθέσει δικές τους τροπολογίες· ενδεικτικά, ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Σάκης Αρναούτογλου κατέθεσε 56 τροπολογίες με στόχο ενισχύσεις που θα κατευθύνονται περισσότερο στους ίδιους τους παραγωγούς και λιγότερο στην έκταση.
Δύο αλλαγές που συζητούνται στο βασικό κείμενο της πρότασης αφορούν άμεσα τους μεγαλύτερους δικαιούχους. Η πρώτη είναι το νέο μοντέλο φθίνουσας εισοδηματικής στήριξης βάσει έκτασης, γνωστό ως DABIS, με στόχο τη μετατόπιση πόρων από τις μεγάλες εκμεταλλεύσεις προς όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη βιωσιμότητας. Η δεύτερη είναι το αυστηρότερο πλαφόν στις ενισχύσεις, με μείωση 25% για ποσά μεταξύ 20.000 και 50.000 ευρώ και ανώτατο όριο τα 100.000 ευρώ ανά δικαιούχο — αλλαγή που η Κομισιόν εκτιμά ότι θα αγγίξει περίπου το 4% των σημερινών δικαιούχων, αλλά που οι επηρεαζόμενοι θεωρούν ιδιαίτερα επώδυνη.
Υπάρχει και μια τρίτη διάσταση που ανησυχεί περισσότερο τις εθνικές διοικήσεις παρά τους ίδιους τους αγρότες: η νέα αρχιτεκτονική προβλέπει έγκριση των εθνικών σχεδίων όχι μόνο από την Κομισιόν αλλά και από το Συμβούλιο, κάτι που αυξάνει τα διοικητικά βήματα πριν φτάσουν τα χρήματα στους δικαιούχους. Για μια χώρα με ήδη επιβαρυμένο δημόσιο μηχανισμό πληρωμών, το ρίσκο καθυστερήσεων δεν είναι αμελητέο.
Το χρονοδιάγραμμα παραμένει σφιχτό. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 18ης και 19ης Ιουνίου δεν κατέληξε σε τελική συμφωνία, αλλά έθεσε ως στόχο η Ιρλανδική Προεδρία να προωθήσει το κείμενο διαπραγμάτευσης έως τη σύνοδο του Οκτωβρίου, με τελική συμφωνία έως το τέλος του έτους. Αν η συμφωνία καθυστερήσει πέραν του 2026, η τομεακή νομοθεσία δεν θα προλάβει να ψηφιστεί το 2027, κάτι που θα μετέθετε την πρόσβαση των δικαιούχων στους νέους πόρους πέραν του Ιανουαρίου 2028. Τρία ζητήματα παραμένουν ανοιχτά: το συνολικό μέγεθος του προϋπολογισμού, η αρχιτεκτονική των διαρθρωτικών ταμείων και οι νέοι ίδιοι πόροι της ΕΕ.
Για να βοηθήσει τους ενδιαφερόμενους να παρακολουθήσουν τι σημαίνει η διαπραγμάτευση σε συγκεκριμένα ποσά ανά κράτος-μέλος, οργανισμός είχε παρουσιάσει τον περασμένο Ιούλιο διαδικτυακό εργαλείο προσομοίωσης προϋπολογισμού, όπως είχαμε γράψει σε ρεπορτάζ μας από το Φόρουμ Δελφών.
Η ουσία της υπόθεσης είναι ότι η νέα ΚΑΠ δεν αλλάζει απλώς ποσά· αλλάζει τον τρόπο λήψης αποφάσεων, μεταφέροντας μέρος της ευθύνης από την Κομισιόν στα κράτη-μέλη και το Συμβούλιο, με άγνωστο ακόμη αντίκτυπο στην ταχύτητα των πληρωμών. Για τους Έλληνες παραγωγούς, η μεγάλη εικόνα δεν είναι το αν θα υπάρξει ΚΑΠ μετά το 2027, αλλά πόσο γρήγορα και με πόση προβλεψιμότητα θα φτάνουν τα χρήματα στον λογαριασμό τους — και αυτό θα κριθεί στις λεπτομέρειες που διαπραγματεύονται αυτή τη στιγμή στις Βρυξέλλες.
Πηγή: Consilium
