Σύμφωνα με μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που εκπονήθηκε ενόψει των διαπραγματεύσεων για τη νέα ΚΑΠ μετά το 2027, η ευρωπαϊκή ύπαιθρος αντιμετωπίζει μια πρωτοφανή δημογραφική κρίση: γηράσκων πληθυσμός, συνεχής φυγή νέων προς τις πόλεις, έλλειψη εργατικού δυναμικού και αδυναμία προσέλκυσης νέας γενιάς αγροτών.
Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς στατιστικό. Αφορά το ποιος θα καλλιεργεί τη γη, ποιος θα παράγει τρόφιμα — και τελικά ποιος θα τα τιμολογεί.
Τα αριθμητικά δεδομένα που ανησυχούν
Οι αγροτικές περιοχές καλύπτουν περίπου το 80% της ευρωπαϊκής επικράτειας και φιλοξενούν το 30% του πληθυσμού. Παρά το μέγεθός τους, η δημογραφική εικόνα είναι ανησυχητική:
- Ο πληθυσμός σε κυρίως αγροτικές περιοχές εκτιμάται ότι θα μειώνεται κατά 3,2% ετησίως από το 2021 έως το 2051.
- Το 2020, μόλις 6,5% των διαχειριστών γεωργικών εκμεταλλεύσεων ήταν κάτω των 35 ετών.
- Μεταξύ 2000 και 2017, 5,6 εκατομμύρια εργαζόμενοι εγκατέλειψαν τον αγροτικό τομέα — μείωση 35% στο σύνολο της απασχόλησης.
Η γεωργία απασχολεί σήμερα περίπου 8,7 εκατ. εργαζόμενους στην Ε.Ε. (4,2% της συνολικής απασχόλησης), αλλά η τάση είναι σαφώς καθοδική.
Οι χώρες που χάνουν περισσότερο
Οι μεγαλύτερες αιμορραγίες σημειώθηκαν στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, όπου η ένταξη στην Ε.Ε. άνοιξε τον δρόμο για μετακίνηση εργαζομένων σε καλύτερα αμειβόμενες θέσεις ή στο εξωτερικό:
| Χώρα | Ετήσια Μείωση Αγροτικής Απασχόλησης |
|---|---|
| Βουλγαρία | -8,2% |
| Σλοβακία | -5,5% |
| Εσθονία | -4,8% |
| Λετονία | -4,7% |
Γιατί οι νέοι δεν θέλουν να γίνουν αγρότες
Η απάντηση κρύβεται σε μεγάλο βαθμό στους μισθούς. Από το 2007 έως το 2018, ο μέσος ωριαίος μισθός στη γεωργία αυξήθηκε κατά 75% — από 5 ευρώ σε 8,70 ευρώ. Ακούγεται σημαντικό, μέχρι να το συγκρίνεις με τον μέσο ωριαίο μισθό των 21,50 ευρώ στη βιομηχανία, τις κατασκευές και τις υπηρεσίες.
Αυτή η διαφορά — σχεδόν τριπλάσια αμοιβή σε άλλους κλάδους — εξηγεί γιατί η γεωργία παραμένει αδύνατο να ανταγωνιστεί αγορά εργασίας. Για έναν νέο άνθρωπο που επιλέγει κλάδο, τα νούμερα μιλούν από μόνα τους.
Η λύση που έχει ήδη βρεθεί — και τα προβλήματά της
Κλάδοι όπως η κηπευτική, η κτηνοτροφία και η μεταποίηση στηρίζονται πλέον σε μεγάλο βαθμό σε εποχικούς και μετανάστες εργαζόμενους:
- Ιταλία: 370.000 μετανάστες εργάτες από 155 χώρες (27% του νόμιμου αγροτικού εργατικού δυναμικού)
- Γαλλία: ~276.000 εποχικοί εργαζόμενοι
- Ισπανία: ~150.000, κυρίως από Μαρόκο
Η λύση αυτή είναι εύθραυστη — και ακριβή. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει επισημάνει ότι οι ελλείψεις εργαζομένων οδηγούν σε αυξήσεις μισθών, οι οποίες μεταφέρονται απευθείας στο κόστος παραγωγής. Καθώς δε η γεωργία μεταβαίνει σε πιο τεχνολογική μορφή, χρειάζεται ακόμη πιο εξειδικευμένο — και ακόμη πιο ακριβό — ανθρώπινο δυναμικό.
Η τεχνολογία μπορεί να αντισταθμίσει μέρος αυτής της έλλειψης. Ήδη βλέπουμε λύσεις όπως η μετατροπή συμβατικών τρακτέρ σε αυτόνομα ρομπότ — όπως είχαμε αναφέρει στο ρεπορτάζ μας για το σύστημα «Bart» της ολλανδικής εταιρείας Nivabi («Το Σύστημα “Bart”: Ολλανδική Εταιρεία Μετατρέπει Συμβατικά Τρακτέρ σε Αυτόνομα Ρομπότ»).
Η νέα ΚΑΠ ως απάντηση — αλλά αρκεί;
Η ανανέωση γενεών στον αγροτικό τομέα βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής 2028-2034. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει ειδικό «πακέτο εκκίνησης» για νέους αγρότες: πρόσβαση σε γη, χρηματοδότηση, κατάρτιση. Για την Ελλάδα, όπως είχαμε αναλύσει, η μάχη για τη νέα ΚΑΠ είναι ήδη ανοιχτή — και το ζήτημα της νέας γενιάς είναι κεντρικό αίτημα της Αθήνας («Νέα ΚΑΠ 2028-2034: Η Ελλάδα Διεκδικεί Περισσότερα Κονδύλια»).
Χωρίς ουσιαστικά κίνητρα, βελτίωση εισοδήματος και αναβάθμιση των συνθηκών διαβίωσης στην ύπαιθρο, η Ε.Ε. κινδυνεύει να βρεθεί σύντομα με γη που δεν έχει ποιον να την καλλιεργήσει. Και αυτό δεν είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας — είναι η κατεύθυνση που δείχνουν τα ίδια τα ευρωπαϊκά δεδομένα.
Πηγή: thessalikigi.gr / Μελέτη Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ΚΑΠ 2028+)
