Νέα φυτά με «γενετικό ψαλίδι»: η Κομισιόν ζητά τη γνώμη σας ως τις 28 Σεπτεμβρίου
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε στις 31 Αυγούστου 2026 πρόσκληση υποβολής στοιχείων (call for evidence) στο πλαίσιο προετοιμασίας μιας κατ’ εξουσιοδότηση και μιας εκτελεστικής πράξης που θα στηρίξουν την εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2026/1388 για τα φυτά που παράγονται με ορισμένες νέες γενομικές τεχνικές (NGT). Την πρωτοβουλία υπογράφει η Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων (DG SANTE) της Κομισιόν.
Για τους Έλληνες παραγωγούς και τις επιχειρήσεις του πρωτογενούς τομέα, η διαβούλευση έχει πρακτική σημασία: οι δύο υπό διαμόρφωση πράξεις θα καθορίσουν τις διαδικασίες και τα απαιτούμενα στοιχεία για την επαλήθευση, την κοινοποίηση σκόπιμης ελευθέρωσης και την αίτηση διάθεσης στην αγορά φυτών NGT, καθώς και τροφών και ζωοτροφών που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από τέτοια φυτά. Το κοινό και τα ενδιαφερόμενα μέρη —συμπεριλαμβανομένων αγροτικών συνεταιρισμών, εταιρειών σποροπαραγωγής και ερευνητικών φορέων— μπορούν να στείλουν παρατηρήσεις έως τις 28 Σεπτεμβρίου 2026.
Τι αλλάζει ουσιαστικά με τον Κανονισμό NGT
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2026/1388 διαφοροποιεί το νομικό καθεστώς των φυτών που παράγονται με νέες γενομικές τεχνικές (όπως η γονιδιακή επεξεργασία CRISPR) από αυτό των παραδοσιακών γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών (ΓΤΟ). Η λογική πίσω από αυτή τη διάκριση είναι ότι ορισμένες NGT τεχνικές μπορούν να παράγουν αλλαγές στο γονιδίωμα ισοδύναμες με εκείνες που θα προέκυπταν με φυσικές μεταλλάξεις ή παραδοσιακή διασταύρωση — χωρίς εισαγωγή ξένου DNA.
Οι δύο πράξεις που τίθενται τώρα σε διαβούλευση δεν αλλάζουν τον ίδιο τον Κανονισμό, αλλά «γεμίζουν» το κενό της εφαρμογής του:
– Κατ’ εξουσιοδότηση πράξη: θα εξειδικεύσει τα κριτήρια και τη μεθοδολογία επαλήθευσης ότι ένα φυτό εμπίπτει στην κατηγορία NGT – Εκτελεστική πράξη: θα καθορίσει τις πρακτικές διαδικασίες — ποια έντυπα, ποια στοιχεία και ποια χρονοδιαγράμματα θα ακολουθούν οι αιτούντες για κοινοποίηση σκόπιμης ελευθέρωσης ή για άδεια διάθεσης στην αγορά
Χωρίς αυτές τις δύο πράξεις, ο Κανονισμός παραμένει ένα νομικό πλαίσιο χωρίς εργαλεία εφαρμογής — οι εταιρείες και οι ερευνητικοί φορείς δεν θα γνωρίζουν πρακτικά πώς να υποβάλουν αίτηση.
Ποιους αφορά η διαβούλευση και ποιους όχι
Η πρόσκληση απευθύνεται κυρίως σε:
– Εταιρείες βελτίωσης σπόρων και βιοτεχνολογίας που αναπτύσσουν NGT φυτά – Ερευνητικά ιδρύματα και πανεπιστήμια με σχετικά προγράμματα – Αγροτικές οργανώσεις, συνεταιρισμούς και επιμελητήρια – Οργανώσεις καταναλωτών και περιβαλλοντικές ΜΚΟ – Εθνικές αρχές ασφάλειας τροφίμων και αγροτικής ανάπτυξης
Δεν αφορά άμεσα, σε αυτή τη φάση, μεμονωμένους αγρότες που δεν εμπλέκονται σε καλλιέργεια ή εμπορία σπόρων NGT — η διαβούλευση είναι τεχνικού χαρακτήρα, σχετική με διαδικασίες αδειοδότησης, όχι με άμεση εφαρμογή στον αγρό. Ωστόσο, το αποτέλεσμά της θα καθορίσει πόσο γρήγορα και με τι κόστος θα μπορούν ελληνικές εταιρείες σποροπαραγωγής να διαθέσουν στην αγορά ποικιλίες βελτιωμένες με αυτές τις τεχνικές — κάτι που εν τέλει αγγίζει και τον παραγωγό στον αγρό, μέσα σε λίγα χρόνια.
Η προθεσμία και τι σημαίνει
Η προθεσμία υποβολής παρατηρήσεων λήγει στις 28 Σεπτεμβρίου 2026. Πρόκειται για διάστημα περίπου έναν μήνα από τη δημοσίευση, χρονικό πλαίσιο τυπικό για call for evidence της Κομισιόν πριν τη σύνταξη σχεδίου πράξης, το οποίο συνήθως τίθεται στη συνέχεια σε δημόσια διαβούλευση 8 εβδομάδων.
Η ελληνική εμπλοκή σε αυτό το στάδιο έχει σημασία: το γεωργικό μοντέλο της χώρας, με έμφαση σε παραδοσιακές ποικιλίες και σήματα ποιότητας (ΠΟΠ/ΠΓΕ), θα επηρεαστεί από το πώς θα οριστούν τα κριτήρια ισοδυναμίας NGT φυτών με συμβατικά. Φορείς όπως το ΓΕΩΤΕΕ έχουν ιστορικά παρακολουθήσει στενά τις εξελίξεις σε θέματα βιοτεχνολογίας που άπτονται της εθνικής παραγωγικής βάσης.
Το πλαίσιο πίσω από τον Κανονισμό NGT
Ο Κανονισμός 2026/1388 αποτελεί κατάληξη πολυετούς διαπραγμάτευσης στις Βρυξέλλες, με έντονη αντιπαράθεση ανάμεσα σε όσους υποστήριζαν την απλοποίηση των κανόνων για τεχνικές γονιδιακής επεξεργασίας —υπό το επιχείρημα ότι μπορούν να συμβάλουν σε ποικιλίες πιο ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή και σε ασθένειες— και σε όσους ζητούσαν αυστηρή εφαρμογή του καθεστώτος ΓΤΟ, με πλήρη ιχνηλασιμότητα και επισήμανση.
Η τελική συμφωνία κατέληξε σε ένα σύστημα δύο κατηγοριών: τα NGT φυτά «κατηγορίας 1», που θεωρούνται ισοδύναμα με συμβατικά και υπόκεινται σε ελαφρύτερες απαιτήσεις, και εκείνα «κατηγορίας 2», που εξακολουθούν να ακολουθούν το καθεστώς αδειοδότησης των ΓΤΟ. Οι πράξεις που τίθενται τώρα σε διαβούλευση αφορούν κυρίως τη διαδικασία επαλήθευσης της κατάταξης αυτής — δηλαδή το πώς θα αποφασίζεται πρακτικά σε ποια κατηγορία εμπίπτει ένα νέο φυτό.
Το ζήτημα δεν είναι απλά τεχνικό. Η μεθοδολογία επαλήθευσης θα καθορίσει πόσο αυστηρός ή χαλαρός θα είναι στην πράξη ο διαχωρισμός των δύο κατηγοριών — και άρα πόσο ταχύτερα θα μπορούν νέες ποικιλίες να φτάσουν στην ευρωπαϊκή, και ενδεχομένως ελληνική, αγρονομική πρακτική.
