«Πανδημικό στέλεχος» ενός μύκητα που προσβάλλει το σιτάρι και άλλα αγρωστώδη φυτά έχει εξαπλωθεί σε τρεις ηπείρους και μπορεί να γίνει ασταμάτητο αν αναπτύξει αντοχή στα μυκητοκτόνα.
Ο μύκητας Magnaporthe oryzae, ένας από τους χειρότερους φυτοπαθογόνους παράγοντες, εξαπλώθηκε από τη Νότια Αμερική στην Ασία και την Αφρική σε δύο ανεξάρτητα περιστατικά, προειδοποιεί μελέτη στην επιθεώρηση PLoS Biology.
«Πρόκειται για πολύ σοβαρή ασθένεια. Απειλεί τις καλλιέργειες σίτου σε ορισμένα από τα φτωχότερα μέρη του κόσμου» δήλωσε ο Νικ Τάλμποτ του Εργαστηρίου «Σένσμπουρι» στο Νόργουιτς της Βρετανίας, μέλος της ερευνητικής ομάδας.
«Έχει επίσης την ικανότητα να εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο» είπε σε συνέντευξη Τύπου που παρακολούθησε ο δικτυακός τόπος τουNature.
Βλαστοί ρυζιού που απονεκρώθηκαν λόγω του μύκητα, ο οποίος μπορεί να προσβάλλει αρκετά είδη φυτών (USDA Forest Service)
Ο μύκητας ανιχνεύθηκε για πρώτη φορά σε καλλιέργειες σιταριού το 1985 στη Βραζιλία και έκτοτε έχει προκαλέσει μεγάλες καταστροφές σε άλλες χώρες της Νότιας Αμερικής.
Το 2016 η ασθένεια έκανε την εμφάνισή της στο Μπαγκλαντές και δύο χρόνια αργότερα στη Ζάμπια, όπου μείωσε δραματικά την παραγωγή σιταριού.
Θέλοντας να εξακριβώσουν αν ο μύκητας έφτασε στην Αφρική από τη Νότια Αμερική ή από το Μπαγκλαντές, οι συντάκτες της νέας μελέτης πραγματοποίησαν αναλύσεις στο γονιδίωμα 71 δειγμάτων.
Τα μικροσκοπικά σπόρια του M. oryzae μπορούν να ταξιδεύουν πάνω σε μολυσμένους σπόρους (USDA Forest Service)
Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι το Magnaporthe oryzae μεταφέρθηκε από τη Νότια Αμερική στη Ζάμπια και το Μπαγκλαντές σε δύο ανεξάρτητα περιστατικά, συμπέρασμα που επιβεβαιώνει αδημοσίευτη μελέτη του 2022.
Η ανεξάρτητη εξάπλωση σε δύο ηπείρους «δείχνει ότι οι άνθρωποι με κάποιο τρόπο μεταφέρουν τον παθογόνο παράγοντα» δήλωσε ο Χερνάν Μπουρμπάνο του University College του Λονδίνου, μέλος της ομάδας που υπογράφει τη νέα μελέτη.
Το πιθανότερο είναι ότι ο μύκητας ταξίδεψε πάνω σε μολυσμένους σπόρους, όπως η μεγάλη παρτίδα που είχε αγοράσει το Μπαγκλαντές από τη Βραζιλία ένα χρόνο πριν εμφανιστείς το έδαφός της η ασθένεια.
Ο μύκητας παραμένει ευάλωτος στα γεωργικά μυκητοκτόνα, ωστόσο τα γενετικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι τυχαίες μεταλλάξεις θα μπορούσαν να του προσφέρουν ανθεκτικότητα.
Το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί αν το στέλεχος των σιτηρών διασταυρωθεί με ανθεκτικά στελέχη που προσβάλλουν άλλες καλλιέργειες όπως το κεχρί στην Αφρική.
Οι ερευνητές προειδοποιούν επίσης ότι τα υποχρηματοδοτούμενα προγράμματα γονιδιωματικής επιτήρησης είναι απίθανο να επιβραδύνουν την παγκόσμια επέλαση.
Ο ψευδόκοκκος προσβάλει τους βλαστούς, τα φύλλα και κυρίως τους καρπούς των εσπεριδοειδών υποβαθμίζοντας την εμπορική τους αξία με τα λευκά κηρώδη νημάτια και τα μελιτώματα (κόλλα) που εκκρίνει, δευτερευόντως με την ανάπτυξη μυκήτων της καπνιάς πάνω σε αυτά. Ιδιαίτερα στα ομφαλοφόρα πορτοκάλια εγκαθίσταται και στην κοιλότητα του ομφαλού. Στα δενδροκομεία που οι προσβολές των καρπών ξεπερνούν το 15% (κάτω από τον κάλυκα, στον ομφαλό, στα σημεία επαφής με άλλους καρπούς ή με κλάδους) να γίνει άμεσα επέμβαση ή εάν συνυπάρχει με τις ψώρες να γίνει συνδυασμένη καταπολέμηση.
Διαλευρώδης
Συνήθως σε δέντρα που έχουν πυκνό φύλλωμα και βρίσκονται σε υγρές περιοχές παρουσιάζονται πυκνοί και επιζήμιοι πληθυσμοί. Η αφαίρεση των λαίμαργων βλαστών και ο περιορισμός των όψιμων λιπάνσεων και αρδεύσεων αποτρέπουν την ανάπτυξη του Διαλευρώδη. Στα προσβεβλημένα δέντρα συστήνεται ψεκασμός με θερινό πολτό.
Μύγα Μεσογείου
Στις πρώιμες ποικιλίες πορτοκαλιάς και μανταρινιάς oι καρποί προσβάλλονται με την έναρξη της ωρίμανσης. Οι προσβεβλημένοι καρποί ωριμάζουν πρόωρα, κιτρινίζουν και πέφτουν. Υπενθυμίζεται ότι η μύγα καταπολεμάται πριν προλάβει να ωοτοκήσει μέσα στους καρπούς.
Για την προστασία των καρπών των πρώιμων ποικιλιών συστήνεται έναρξη δολωματικών ψεκασμών 15 ημέρες πριν την αλλαγή (ξεθώριασμα) του πράσινου χρώματος των καρπών. Το δόλωμα ψεκάζεται στο εσωτερικό των δέντρων σε κλαδιά χωρίς καρπούς, στον κορμό, περιμετρικά σε θάμνους και φράκτες. Όσο οι καιρικές συνθήκες παραμείνουν ευνοϊκές οι δολωματικοί ψεκασμοί πρέπει να επαναλαμβάνονται κάθε 7-10 ημέρες.
Οι ψεκασμοί κάλυψης πρέπει να αποφεύγονται για να προστατεύονται τα ωφέλιμα παρασιτοειδή.
Εριώδης αλευρώδης
Ο Εριώδης αλευρώδης αντιμετωπίζεται με καλλιεργητικές τεχνικές όπως και ο Διαλευρώδης. Πρέπει να αποφεύγονται οι χημικές επεμβάσεις για να μην διαταράσσεται η δράση του ωφέλιμου παρασιτοειδούς υμενοπτέρου Cales noacki, που εγκαθίσταται και ελέγχει τον πληθυσμό του Εριώδη. Όπου η προσβολή είναι έντονη να προτιμηθεί ο θερινός πολτός.
Τετράνυχος
Από παρατηρήσεις και δειγματοληψίες διαπιστώνεται η έναρξη της δραστηριότητας του Eutetranychus orientalis. Προσβάλλει κυρίως τα φύλλα και λιγότερο τους καρπούς όλων των εσπεριδοειδών, με μεγαλύτερη προτίμηση στις λεμονιές. Στα φύλλα προκαλεί πολυάριθμες σταχτόχρωες κηλίδες που καλύπτουν ολόκληρη τη φυλλική επιφάνεια προσδίδοντας στο προσβεβλημένο δέντρο μια χλωρωτική όψη ενώ οι προσβεβλημένοι καρποί αποκτούν όψη υπόφαιη. Τα φύλλα καθίστανται ασθενικά και με ένα ελαφρύ άνεμο πέφτουν απογυμνώνοντας τελείως τα κλαδιά. Η προσβολή δε γίνεται εύκολα αντιληπτή, παρά μόνο όταν έχει ήδη προκληθεί αρκετή ζημιά. Διαδίδεται κυρίως με τον άνεμο και με τη μεταφορά προσβεβλημένων φύλλων και καρπών.
Συστήνεται προσεκτική εξέταση των δέντρων. Οι παραγωγοί που παρατηρούν συμπτώματα παρόμοια με τα παραπάνω ή οποιαδήποτε ασυνήθιστη εμφάνιση συμπτωμάτων μπορούν να επικοινωνούν με το Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών και Ποιοτικού Ελέγχου.
Καπνιά
Η Καπνιά (μαυρίλα) είναι μύκητας που αναπτύσσεται πάνω στα φύλλα και στους καρπούς από τις άφθονες μελιτώδεις εκκρίσεις των εντόμων (Ψώρες, Ψευδόκοκκος, Εριώδης αλευρώδης, Διαλευρώδης).
Η αντιμετώπιση της συνδέεται άμεσα με την καταπολέμηση των εντόμων.
Επεμβάσεις με μυκητοκτόνα χαλκούχα σκευάσματα περιορίζουν την ανάπτυξη της καπνιάς και των σήψεων των καρπών που προκαλούνται από τη φυτόφθορα.
Φυτοφθόρα εσπεριδοειδών (Κομμίωση)
Το μέρος του κορμού που βρίσκεται σε επαφή με το έδαφος (φλοιός) σχίζεται κατά μήκος και εκκρίνεται πίσσα από τις πληγές. Ο φλοιός φαίνεται σαν ΄βρεγμένος΄. Αφαίρεση της πίσσας και χρησιμοποίηση πάστας( χαλκούχο σκεύασμα σε συνδιασμό με νερό) και επάλυψη του κορμού στην πληγή. Επίσης ψεκασμός και ριζοπότισμα με βορδιγάλειο πολτό(χαλκός) καθώς και χημική αντιμετώπιση με μυκητοκτόνα.
Κορυφοξήρα
Ο μύκητας αυτός ζει πάνω από το έδαφος και εισέρχεται στο φυτό από τα υπέργεια μέρη του. Τα πρώτα συμπτώματα είναι χλώρωση των φύλλων στα ανώτερα στρώματα και μετά φυλλόπτωση. Ακολουθεί ξήρανση κλαδίσκων από πάνω προς τα κάτω και μπορεί να ξηραθεί ακόμα και ολόκληρο το δένδρο. Ιδιαίτερα ευαίσθητη στον μύκητα αυτό είναι η λεμονιά και λιγότερο η μανταρινιά και πορτοκαλιά(σπάνια). Βιολογική αντιμετώπιση του μύκητα με χαλκούχα-βορδιγάλειο πολτό. Επίσης κοπή των προσβεβλημένων κλαδίσκων και απομάκρυνση τους από την καλλιέργεια. Επικάλυψη στις τομές προστατεύει το δένδρο από την μη εισχώρηση του μύκητα στο φυτό.
Άκαρι οφθαλμών
Εμφάνιση παραμορφωμένων φύλλων, άνθεων και καρπών. Η νέα βλάστηση παρουσιάζει θυσσανωτή ανάπτυξη. Εμφανίζεται ιδιαίτερα στην λεμονιά, παραμορφώνοντας χαρακτηριστικά τον καρπό της. Χημική αλλά και βιολογική αντιμετώπιση (θειάφι). (in.gr)
Σε αυτή τη φάση ανάπτυξης, τα δέντρα ακόμη έχουν ανάγκη από υψηλά ποσά ενέργειας και νερού. Η απαραίτητη υγρασία προσφέρεται συνήθως αυτή την εποχή μέσω των βροχοπτώσεων που ακόμη αυτή την εποχή είναι αρκετές.
Η λίπανση με μια μικρή ποσότητα αζώτου (Ν) αυτή την εποχή (20-25% των ετήσιων αναγκών) βοηθάει στην ενδυνάμωση του μούρου και στην αποθήκευση απαραίτητης ενέργειας κατά την απαιτητική περίοδο της άνθησης.
Ψεκασμοί
Η περίοδος αυτή λόγο των συνήθως μέτριων θερμοκρασιών και της υψηλής σχετικής υγρασίας που επικρατεί, είναι ευνοϊκές για την ανάπτυξη εντόμων (ακάρεα, καλόκορη, κηκιδόμυγα, κ.α.) και μυκήτων (κυκλοκόνιο, κερκόσπορα, γλοιοσπόριο).
Για την αντιμετώπιση του γλοιοσπορίου, προτείνεται να ξεκινήσει από αυτό το στάδιο χρησιμοποιώντας μαζί με κάποιο δυνατό μυκητοκτόνο επαφής (Υδροξείδιο ή υποξείδιο του Χαλκού) και κάποια από τα χημικά μυκητοκτόνα τα οποία καταπολεμούν το συγκεκριμένο μύκητα.
Στο στάδιο αυτό το οποίο συνήθως είναι το 3ο δεκαήμερο του Μαρτίου, μπορούμε και πάλι ανάλογα με την φυσική κατάσταση των δέντρων να βοηθήσουμε με στόχο την καρπόδεση τα δέντρα με την κατάλληλη διαφυλλική συνταγή.
Λευκές ελιές: Μια σπάνια ποικιλία που έφεραν οι Αρχαίοι Έλληνες στην Σικελία
Το Leucocarpa, που ονομάζεται επίσης Leucolea, είναι μια ποικιλία ελιάς που χαρακτηρίζεται από μικρά φρούτα τα οποία, κατά την ωρίμαση, παίρνουν ένα λευκό χρώμα ελεφαντόδοντου.
«Κυρίως διαδεδομένη στις περιοχές της νότιας Ιταλίας, με ισχυρή παρουσία στην Καλαβρία, πιθανότατα εισήχθη κατά τον αποικισμό της Magna Graecia ( Μεγάλη Ελλάδα ή Μεγάλη Ελλάς, Magna Graecia στα λατινικά, Magna Grecia στα ιταλικά, ήταν η επικράτεια των διαφόρων αρχαίων Ελληνικών αποικιών στην Σικελία και νότια Ιταλία)», ανέφερε ο Innocenzo Muzzalupo, ερευνητής στο Συμβούλιο Αγροτικής Έρευνας και Οικονομίας, Ερευνητικό Κέντρο για την Ελιά, τα εσπεριδοειδή και τα δένδρα (CREA-OFA), δήλωσε στους Olive Oil Times.
«Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο που παράγεται από αυτή την ποικιλία έχει τα ίδια χαρακτηριστικά με όλα τα άλλα όσον αφορά τη σύνθεση των λιπαρών οξέων, των γεύσεων και των αρωμάτων που είναι χαρακτηριστικό ενός ελαφρού φρουτώδους προϊόντος», διευκρίνισε.
«Ένας μικρός αριθμός παραγωγών το χρησιμοποιούν σε μείγματα με άλλες κυρίαρχες ποικιλίες, αλλά λόγω του λευκού χρώματος των φρούτων, το οποίο στη δυτική κουλτούρα συμβολίζει την αγνότητα, κατέληξε να χρησιμοποιείται κυρίως για θρησκευτικούς σκοπούς».
Γι ‘αυτό και η Leucocarpa προορίζεται για τα μυστήρια και άλλες καθολικές ιεροτελεστίες και, στο παρελθόν, να χρίσει τον αυτοκράτορα κατά τη διάρκεια της τελετής στερέωσης.
Οιελιές Leucocarpa (Gino Vulcano)
Αυτό αποτελεί περαιτέρω ένδειξη για το πώς οι αρχαίοι άνθρωποι, ανεξαρτήτως της πίστης τους, συνδέουν την ελιά και το ελαιόλαδο με ιερότητα, όπως συνέβη στην Αθήνα και πολλά άλλα μέρη σε όλη τη Μεσογειακή λεκάνη, σε τέτοιο βαθμό που σήμερα η ελιά θεωρείται παγκοσμίως ένα σύμβολο της ειρήνης .
Επιστρέφοντας στο Leucocarpa, ο γενετικός χαρακτηρισμός έδειξε ότι ανήκει σε ένα μοναδικό στέλεχος, του οποίου η περιορισμένη εξάπλωση πιθανώς οφείλεται σε ανήσυχη διάδοση. Στη συνέχεια, οι αγρότες φροντίζουν καλά αυτά τα ελαιόδενδρα, τα οποία κατά τη διάρκεια της περιόδου δίνουν μια ωραία αισθητική επίδραση, η οποία, σύμφωνα με μια μελέτη που πραγματοποίησε η Muzzalupo με άλλους ερευνητές της CREA και του Πανεπιστημίου της Καλαβρίας, οφείλεται σε «απενεργοποίηση» των φλαβονοειδών και των ανθοκυανινών.
«Η ωρίμανση της ελιάς περιλαμβάνει δύο φάσεις: πρώτον, το πέρασμα και τη σύνθεση της χλωροφύλλης που προκαλεί πράσινο φρούτο και στη συνέχεια την αποικοδόμηση της χλωροφύλλης όταν η ελιά χάνει το χρώμα της», εξηγεί ο ερευνητής μας. «Ταυτόχρονα, γενικά, στις ελιές, όπως και στα περισσότερα φρούτα, η σύνθεση των ανθοκυανινών και άλλων φλαβονοειδών ενεργοποιείται και αυτό προκαλεί το γαλαζωπό ή μαύρο χρώμα τους.»
Πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι ορισμένες ποικιλίες, κατά το πρώτο μέρος της ωρίμανσης, παίρνουν μια πολύ ανοιχτή σκιά πράσινου που είναι σχεδόν λευκό. Για παράδειγμα, η Biancolilla, το όνομα της οποίας υπενθυμίζει το λευκό χρώμα (Bianco στα ιταλικά), ονομάζεται ελαφρώς Leucocarpa σε ορισμένες περιοχές, επειδή μετά την αποικοδόμηση χλωροφύλλης, τα φρούτα παραμένουν ανοιχτά ακόμα και είκοσι μέρες μέχρι να ενεργοποιηθούν οι pigdos.
«Στην ποικιλία Leucocarpa, η ενεργοποίηση φλαβονοειδών και ανθοκυανίνης δεν εμφανίζεται καθόλου», εξήγησε ο Muzzalupo. «Αυτή είναι η μόνη ποικιλία που παραμένει άσπρη σε οποιοδήποτε στάδιο της ωρίμανσης και εάν αφήσουμε τα φρούτα στα δέντρα μέχρι αργά το χειμώνα, θα τα βρούμε λευκά, που τείνουν να καταστούν κιτρινωπά λόγω της οξείδωσης των λιπιδίων. Στη μελέτη μας προσπαθήσαμε να καταλάβουμε γιατί συμβαίνει αυτό. »
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μεταγραφή συγκεκριμένων γονιδίων παρεμποδίζεται στο επίπεδο ορισμένων ενζύμων από μια διαδικασία ρύθμισης. τότε, ανακάλυψαν ποιοι κανονιστικοί μηχανισμοί συμβαίνουν, μέσω ειδικών microRNAs. Αυτό το τελευταίο εύρημα οδήγησε στη δημοσίευση της έρευνας.
«Ο χαρακτηρισμός των μεταγραφών από τις βιοσυνθετικές οδούς φλαβονοειδών και ανθοκυανίνης και η ανάλυση του επιπέδου έκφρασης τους σε ελαιόδεντρα είναι ένας σημαντικός στόχος όχι μόνο να κατανοήσουμε το γεγονός των φρούτων, αλλά και να αυξήσουμε τη γνώση αυτών των αντιοξειδωτικών μορίων, τα οποία είναι σημαντικά για την ανθρώπινη υγεία », σημείωσε ο Muzzalupo.
Γλίτωσαν τα πρώιμα ποτίσματα ,Πάνω κατά 15% φέτος η καλλιέργεια, αλλά και γκρίνια για την εκτόξευση του κόστους παραγωγής
Ανακούφιση σκόρπισαν στους παραγωγούς σιτηρών του θεσσαλικού κάμπου οι πρόσφατες βροχές, καθώς η καλλιέργεια διψούσε για νερό, λόγω της παρατεταμένης ανομβρίας.
Σύμφωνα με τους παραγωγούς σιτηρών «μπορεί να μην ήρθαν αρκετές βροχές, αλλά κι αυτές που έπεσαν βοήθησαν πολύ. Αν δεν έβρεχε και την προηγούμενη εβδομάδα θα έπρεπε να μπούμε σε διαδικασία ποτίσματος και τα σχετικά έξοδα».
Στην παρούσα φάση έχουν ολοκληρωθεί οι ψεκασμοί και η ζιζανιοκτονία και οι παραγωγοί ελπίζουν μέχρι και τη συγκομιδή, ο καιρός να είναι σύμμαχός τους.
Φέτος η καλλιέργεια σιτηρών στον θεσσαλικό κάμπο είναι αυξημένη σε σχέση με πέρυσι σε ποσοστό 15%.
Ο πρόεδρος της ΘΕΣΓΗ δήλωσε σχετικά: ”Οι πρόσφατες βροχές ήταν σωτήριες. Το θετικό είναι ότι έτσι όπως εξελίσσεται η καλλιέργεια, φέτος θα έχουμε πρώιμη παραγωγή κι αυτό είναι καλό, καθώς θα βγούμε πρώτοι στην αγορά. Όπως δείχνουν και οι τιμές στο χρηματιστήριο της Φότζια, λόγω υπερπαραγωγής, οι τιμές θα συμπιεστούν. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να βγούμε γρήγορα στις αγορές”.
Να σημειωθεί ότι πέρυσι ο Συνεταιρισμός αγόρασε ποιοτικά σιτάρια πάνω στον αλωνισμό με 51 λεπτά, στην πορεία η τιμή υποχώρησε στα 48 λ., ενώ προς το τέλος υπήρχαν και λίγες συμφωνίες με 40 λεπτά.
Ωστόσο, επικρατεί προβληματισμός στις τάξεις των παραγωγών για την πτωτική τάση που επικρατεί στις διεθνείς αγορές των σιτηρών. Ήδη, αντιπροσωπεία συνεταιριστών, μεταξύ των οποίων και οι διοικητικοί από τον Α.Σ. Ενιπέα και τον ΘΕΣΓΗ, συναντήθηκαν με τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, στον οποίο ανέλυσαν το κόστος παραγωγής σε σχέση με τις τιμές που επικρατούν, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι ακόμη κι εάν ο παραγωγός πιάσει αποδόσεις μεσοσταθμικά 400 κιλά το στρέμμα, το κόστος παραγωγής έχει αυξηθεί τόσο, που το τελικό ισοζύγιο δεν θα είναι θετικό.
Νέα διάταξη, που έρχεται τις επόμενες ημέρες στην Βουλή, θα αναβαθμίζει σε κακούργημα την κλοπή του σιδηροδρομικού υλικού από το δίκτυο του ΟΣΕ. Το ίδιο ισχύει και για την κλεπταποδοχή του. Στο μεταξύ πληθαίνουν οι φωνές των αγροτών που ζητούν να ενταχθούν στη
συγκεκριμένη διάταξη και οι κλοπές στα αρδευτικά συστήματα. Όπως είναι γνωστό ολόκληρες αγροτικές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, ηλεκτρικά καλώδια, ακόμα και από τις κολώνες της ΔΕΗ, μέχρι τα ρολόγια για το αγροτικό ρεύμα αποτελούν στόχους από «άγνωστους» επιτήδειους στα χωράφια τους. Οι αγρότες καταγγέλλουν ότι το πρόβλημα αποτελεί χρόνια μάστιγα για την περιοχή τους, καθώς δεν υπάρχει προστασία από την Πολιτεία για τις περιουσίες τους. Κατά καιρούς έχουν ζητήσει αστυνομική προστασία των αγροτικών καλλιεργειών τους και του αγροτικού εξοπλισμού τους και πάταξη του «κυκλώματος» παραεμπορίου χαλκού στη χώρα μας, αλλά μέχρι στιγμής κανένα αποτέλεσμα.
Τα πάρκα τσέπης (pocketparks) είναι παρέμβαση μικρής μεν κλίμακας (ανθρώπινη κλίμακα), «στρατηγικής» όμως σημασίας και αναγκαιότητας σε επίπεδο γειτονιάς (το κύτταρο που κρατάει ζωντανή μια πόλη). Είναι μικροί «κενοί» δημόσιοι χώροι που αποκτούν αστικό πράσινο και λειτουργικότητες ανοικτού χώρου (περιβαλλοντικές και κοινωνικές) σε αδόμητες επιφάνεις στον πυκνό αστικό ιστό. Οικόπεδα (ακόμη και κτίρια!) που μένουν εγκαταλελειμμένα και αναξιοποίητα και γεμίζουν σκουπίδια, μικρές νησίδες γης ανάμεσα στα κτίρια, ακάλυπτοι χώροι των πολυκατοικιών, υπαίθρια παρκινγκ μέσα στη πόλη, πεζόδρομοι και στενάκια, θα μπορούσαν να είναι εν δυνάμει πάρκα τσέπης και χώροι αστικού πρασίνου, «αστικά ξέφωτα», κηλίδες δροσιάς και καταφύγια άγριας ζωής.
Η λειτουργία τους επομένως μπορεί να είναι πολλαπλή, από μικρές οάσεις πρασίνου παθητικής αναψυχής (στάση, ξεκούραση, παρατήρηση, βιωματικοί εμπειρία της πόλης), τόποι συνάντησης, συνεύρεσης , κοινωνικοποίησης μέχρι και παιδικές χάρες, αστικούς οπωρώνες, λαχανόκηπους, αλλά και χώροι δημόσιας τέχνης. Από «περάσματα» και απλοί δίοδοι κυκλοφορίας στη πόλη, θα μπορούσαν να μεταμορφωθούν σε τόπους «προορισμού» και εκπλήξεων, σε τοπόσημα για τη πόλη. Ανάλογα των αναγκών τους, οι γειτονιές καλούνται τις πιο πολλές φορές να συμμετέχουν ενεργά, να τα διαχειρίζονται και να τα προστατεύουν).
Τα πάρκα τσέπης εξελίσσονται σε «διέξοδο» ανάδειξης της έννοιας του «τόπου» και της ιδιαιτερότητας μιας περιοχής (αξίες, μύθοι, συμβολισμοί, ελπίδες, ιστορία), αλλά και σε δίκτυα ζωντανών συνδέσμων με σημαντικό κοινωνικό και περιβαλλοντικό περιεχόμενο, ιδιαίτερα στις σημερινές μητροπόλεις οι οποίες αναπτύχτηκαν και αναπτύσσονται με ρυθμούς που εγκλωβίζουν όλο και περισσότερο τον άνθρωπο σε συνθήκες ασφυξίας….. (το 2014, το 54% του παγκόσμιου πληθυσμού ζούσε σε αστικές περιοχές, ενώ μέχρι το 2050 αναμένεται το ποσοστό αυτό να ξεπεράσει το 65%…!!!).
Πέρα όμως από τον κοινωνικό αντίκτυπο στη πόλη, οι παρεμβάσεις μικρής κλίμακας όπως τα πάρκα τσέπης (ένα από τα «εργαλεία» μας για πιο βιώσιμες πόλεις), προσφέρουν και πρακτικά πλεονεκτήματα. Λειτουργούν ως βιοκλιματικοί θύλακες στον αστικό ιστό, επαναφέρουν και ενισχύουν την βιοποικιλότητα, γίνονται παράγοντες ελέγχου της ατμοσφαιρικής ρύπανσης (αυξημένο περιβαλλοντικό αποτύπωμα CO2), του θορύβου, των θερμικών νησίδων.
Η λογική και οι πρακτικές του «αστικού βελονισμού» (urbanacupuncture) με μικρές μεμονωμένες επιφάνειες πρασίνου αλλά μεγάλες σε αριθμό επιφάνειας προσθετικά και διάσπαρτα στις γειτονιές της πόλης, μπορούν να διαμορφώσουν ένα δίκτυο υπαίθριων δημοσίων χώρων πρασίνου που θα έδινε τη δυνατότητα της διάχυσης της Φύσης μέσα στον αστικό ιστό και θα αναβάθμιζε τον δημόσιο «ενδιάμεσο» κενό χώρο που τόσο παραμελημένος είναι στην εποχή μας («no man’s land»), και «small is more» τελικά… Είναι μια αντισυμβατική κατηγορία αστικού πρασίνου για μια αντισυμβατική πόλη όπως π.χ. η Αθήνα.
Τα Πάρκα Τσέπης ως «κίνημα και πρακτική»
Υπάρχει μια εμφανής στροφή στη στρατηγική των πόλεων του εξωτερικού σε ότι έχει να κάνει με τον πολεοδομικό σχεδιασμό και τη δημιουργία μητροπολιτικών χώρων πρασίνου. Η επικράτηση της λογικής των στρατηγικά χωροθετημένων παρεμβάσεων μικρής κλίμακας σε σχέση με τις μεγάλες αναπλάσεις «εκ των άνω», (μητροπολιτικά πάρκα ξένα και πέρα από τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών), απαντάει και σε ένα ακόμη πρόβλημα, αυτό της οικονομικής κρίσης και της καθίζησης των εισοδημάτων και του κατασκευαστικού τομέα. Πολλά σχέδια αστικής ανάπλασης μεγάλης κλίμακας, εγκαταλείπονται ή «σέρνονται» λόγω της οικονομικής συρρίκνωσης και της εξοικονόμησης δημόσιων δαπανών.
Η Νέα Υόρκη εμπνέει πρώτη
Η Νέα Υόρκη διαθέτει μεγάλο αριθμό πάρκων τσέπης, παλαιότερα και μοντέρνα. Το πιο γνωστά παραδείγματα είναι το SamuelPaleyPark στο Midtown του Manhattan στη Βόρεια πλευρά (53η οδό) ανάμεσα στο Madison και την 5η Λεωφόρο. Αποτελεί ιδιωτικό πάρκο, ανοικτό στο κοινό σχεδιασμένο από τον RobertLewisZion των «Zion & Breen» και χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα WilliamS. Paley. Παραδόθηκε το 1967, ελαφρώς υπερυψωμένο, με 12 δένδρα Γλεδίτσιας Τριάκανθου (Gleditsiatriacanthos), τεχνητό καταρράκτη 6 μέτρων (με ροή 6,800 λίτρων το λεπτό που επισκιάζει ευχάριστα τους θορύβους τις πόλεις), αναρριχώμενα απόκρυψης στους πλευρικούς τοίχους και λιθόστρωτο λιτό δάπεδο. Επίσης αξιόλογο και πολύ δημοφιλές το γνωστό Greenacre Park πάλι στη Νέα Υόρκη γύρω στο 1,5 στρέμμα (του 1975, των «SasakiAssociatesInc.»). Ακολουθούν πολλά πάρκα τσέπης στη Νέα Υόρκη (βλ. O’Brien, Rosmary, 2013) και σε άλλες πολλές Αμερικανικές πόλεις όπως τα πολλά πάρκα τσέπης στην Philadelphia της Pennsylvania (περί τα 60).
Πάρκο Τσέπης Greenacre (New York)
Το Πρόγραμμα 100 Πάρκων Τσέπης στο Λονδίνο
Τον Αύγουστο του 2015, έλαβε τέλος μια πρωτοβουλία του Δήμου του Λονδίνου για τη δημιουργία 100 πάρκων τσέπης στην ευρύτερη περιοχή του Λονδίνου. Το πρόγραμμα των Πάρκων Τσέπης (το οποίο ξεκίνησε το 2013), έδωσε τη δυνατότητα στις γειτονιές, στους απλούς πολίτες και συλλογικότητες να προτείνουν, με τη βοήθεια αρχιτεκτόνων, αρχιτεκτόνων τοπίου και γεωπόνων, σχέδια και δράσεις για την επανάκτηση ξεχασμένων, κενών και εγκαταλελειμμένων οικοπέδων, αστικών κενών προς όφελος της τοπικής κοινωνίας και σύμφωνα με τις ανάγκες της. Η γειτονιά πρότεινε, σχεδίασε και δημιούργησε για τη γειτονιά. Η χρηματοδότηση του όλου εγχειρήματος κόστισε 2 εκατομμύρια λίρες από πόρους του Δήμου αλλά και χορηγίες τοπικών επιχειρήσεων και ιδρυμάτων. Σήμερα , 100 πάρκα τσέπης με διάφορες μορφές και λειτουργίες (πάρκα παθητικής αναψυχής, παιδότοποι, κοινοτικοί κήποι, αστικοί οπωρώνες, λαχανόκηποι, υπαίθριοι χώροι τέχνης, χώροι συνάθροισης) λειτουργούν και προσφέρουν στους κατοίκους των συνοικιών, καταφύγιο από τους ρυθμούς τις πόλης και «όχημα σύνδεσης» με τη φύση.
Καταλληλότητα χώρων για Πάρκα Τσέπης
Πάρκο Τσέπης John F. Collins, Philadelphia, ΗΠΑ
Κατάλληλοι χώροι για «διαμόρφωση» σε πάρκα τσέπης είναι κενές επιφάνειες «οπτικά ανεμπόδιστες», κατά προτίμηση ελεύθερες από τις 2 ή τις 3 πλευρές τους, αλλά και χώροι «εσοχές σε δομημένο τετράγωνο» με άνοιγμα μόνο της μιας πλευράς. Χώροι μνημείων, γλυπτών και άλλων ιστορικών ή προστατευόμενων τοπόσημων στην πόλη που περιβάλλονται από επαρκή ελεύθερη επιφάνεια, πάντοτε αποτελούν κατάλληλο υπόβαθρο για δημιουργία πάρκων τσέπης το κάθε ένα με διαφορετική σχεδιαστική προσέγγιση.
Το πάρκο τσέπης είναι μικρό σε έκταση πάρκο ελεύθερα επισκέψιμο από όλους τους πολίτες. Σε μέγεθος θα μπορούσε να είναι όσο ένα μικρό οικόπεδο («αλάνα» κατά το λαϊκότερο…!!!), κάποιος ακανόνιστος σε σχήμα αστικός ανοικτός χώρος, μέχρι κάτι λιγότερο από το μισό ενός γηπέδου ποδοσφαίρου (κάτω από 2,5 στρέμματα). Οι χώροι αυτοί που στην Ευρώπη αποκαλούνται «πράσινες σταγόνες στην πόλη» (greendropsinthecity) προσφέρονται για ξεκούραση, συναντήσεις φίλων, γειτόνων και επαγγελματιών από την άμεση αστική περίμετρο (για τα διαλλείματα ωραρίων εργασίας), για κολατσιό, για διάβασμα, ως παιδότοποι και για συνάξεις πολιτών. Οι αποστάσεις με τα πόδια προς τα πάρκα τσέπης προτείνονται να είναι περίπου στα 5 με 10 λεπτά από το σημείο κατοικίας ή της εργασίας.
Ο χαρακτήρας και οι σκοποί που εξυπηρετούν τα πάρκα τσέπης διαφοροποιούνται από την περιφέρεια προς το κέντρο των μεγάλων αστικών κέντρων και σύμφωνα με τις βασικές χρήσεις γης στην άμεση περίμετρο του πάρκου (εμπορικές, κατοικία, βιομηχανικές, κλπ). Η διαθεσιμότητα των χώρων αποτελεί πρωταρχική προϋπόθεση για δημιουργία πάρκων τσέπης στον αστικό ιστό. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς, η προσβασιμότητα στον χώρου, η οπτική από και προς τον χώρο, ο φωτισμός και οι σκιάσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας, οι κλίσεις του εδάφους, η τρέχουσα κατάσταση από πλευράς καθαριότητας, εγκατάλειψης, υπάρχουσας βλάστησης (κυρίως δένδρων και μεγάλων θάμνων που πρέπει να ενταχθούν στο νέο σχέδιο ανάπλασης), η αρχιτεκτονική των διπλανών κτιρίων και της περιμέτρου, η κατάσταση των πλευρικών τοίχων κτιρίων που βλέπουν προς τον χώρο, τα ερείπια και οι παλαιές κατασκευές μέσα στον χώρο που πρέπει να αφαιρεθούν ή να αξιοποιηθούν και οι ανάγκες των χρηστών και των περιοίκων, είναι μερικές από τις παραμέτρους που λαμβάνονται υπόψη πριν από κάθε εγχείρημα δημιουργίας πάρκου τσέπης. Για να δημιουργηθεί ένα πάρκο τσέπης δεν είναι απαραίτητο να αποτελεί έναν αποκλειστικά «έγκλειστο» χώρο στον αστικό ιστό, από τρείς ή δύο τοίχους….
Οποιοσδήποτε διαθέσιμος ανοικτός χώρος (πρώην παρκινγκ, δομήσιμο ή μη δομήσιμο οικόπεδο, ακάλυπτοι χώροι, και κάθε είδος αστικού κενού και ταράτσες με επαρκή επιφάνεια και στατική επάρκεια) μπορούν να μεταμορφωθούν σε πάρκα τσέπης αλλά και να μεταμορφώσουν την πόλη, τις συνθήκες ζωής και τις αντιστάσεις της σε ακραίες περιβαλλοντικές συνθήκες (υψηλές θερμοκρασίες, πλημμύρες, κλπ).. Μια τεράστια έκταση που συνήθως περνάει απαρατήρητη στον αστικό ιστό, είναι οι εκτεταμένες πλακοστρωμένες και ασφαλτοστρωμένες «δημόσιες» επιφάνειες στην πόλη που είναι κάτι χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα και το μόνο που προσφέρουν είναι η συμβολή τους στη θερμική νησίδα πόλης με συσσώρευση της ηλιακής ακτινοβολίας κατά την ημέρα και εκπομπή της στη διάρκεια της νύχτας, μετατρέποντας το αστικό περιβάλλον σε «περιβάλλον δυσφορίας» για τους κατοίκους της. Τέτοιες επιφάνειες θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα «μητρώο ανοικτών χώρων – εν δυνάμει πάρκων τσέπης» αφού εντοπιστούν, οριοθετηθούν, χαρτογραφηθούν και επιλεκτικά «μεταμορφωθούν» σε νησίδες αισθητικής, ευφορίας και περιβαλλοντικής διόρθωσης σε ότι αφορά το μικροκλίμα σε επίπεδο γειτονιάς ή ενός εμποροβιομηχανικού κέντρου της πόλης.
Τα πλεονεκτήματα των Πάρκων Τσέπης
Το μεγάλο πλεονέκτημα της δημιουργίας πάρκων τσέπης στον αστικό ιστό, είναι η μεγάλη τους διασπορά γεγονός που εξυπηρετεί αριθμητικά περισσότερους χρήστες σε σχέση με μεγάλης κλίμακας αστικά και υπερτοπικά πάρκα (απόμακρα για χιλιάδες πολίτες) τα οποία χαρακτηρίζονται από χρονοβόρα και δαπανηρή προσέγγιση και χρήση, έλλειψη διαχειριστικών σχεδίων και τακτικής συντήρησης, επάρκεια φύλαξης, η δε εγκατάλειψη προσελκύει καταληψίες από άστεγους, ρύπανση και παραβατικότητα κάθε μορφής φαινόμενα που ενοχλούν και ενίοτε υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής των περιοίκων αντί να την βελτιώνουν και οι οποίοι συστηματικά αποφεύγουν να τα χρησιμοποιούν έστω και για έναν περίπατο. Αντίθετα τα πάρκα τσέπης «διαφοροποιούνται μεταξύ τους» λόγω τοποθεσίας, σύνθεσης και διευκολύνσεων και φέρουν τη δική τους ξεχωριστή ταυτότητα το καθένα. Αναζωογονούν και βελτιώνουν όλο και περισσότερη έκταση αστικού περιβάλλοντος (με περισσότερο πράσινο, ευχάριστο μικροκλίμα, αισθητική, έντονη ανθρώπινη παρουσία) με τεράστια αποδοχή σε επίπεδο γειτονιάς ή οικοδομικού τετραγώνου, φυλάσσονται και συντηρούνται καλύτερα και ευκολότερα με αμεσότερη και περισσότερο αυθόρμητη συμμετοχή των ίδιων των πολιτών και των οικογενειών τους (το αισθάνονται για δικό τους…!!!). Από τη φύση τους (μικρό μέγεθος υπό συνεχή επιτήρηση και παρατήρηση από τους περιοίκους) απωθούν καταληψίες, παραβατικούς, κατασκηνωτές και ανεπιθύμητες παρουσίες που ρυπαίνουν και βανδαλίζουν, ενώ η ίδια τους η ύπαρξή και η δομή προσφέρονται ως οι πλέον κατάλληλες για άμεση καταφυγή για λόγους ασφάλειας (π.χ. στην περίπτωση σεισμού).
Πέραν των ποιοτικών πλεονεκτημάτων από την άποψη της άμεσης προσέγγισης και του μικροπεριβάλλοντος (διάσπαρτων μικροτοπίων στον δομημένο χώρο), θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί με ασφάλεια ότι τα πάρκα τσέπης πλεονεκτούν και ποσοτικά σε σχέση με τα απόμακρα μεγάλης έκτασης μητροπολιτικά πάρκα, λόγω της συνολικής αθροιστικά επιφάνειας που προβάλλουν για σύγκριση. Στις μεγάλες Αμερικανικές και Βρετανικές πόλεις τα ποσοστά αστικών κενών (vacant& derelictlands) μαζί με εγκαταλειμμένες κατασκευές που προφέρονται για αξιοποίηση, κυμαίνονται από 10 έως και 40% του συνολικού δομημένου χώρου μετά από μετρήσεις σε 70 μεγάλες πόλεις. Η διαθεσιμότητα των χώρων εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως η μετακίνηση πληθυσμών και δραστηριοτήτων προς το κέντρο ή την περιφέρεια, οι νέες πολεοδομικές διευθετήσεις και εφαρμογές, οι αλλαγές χρήσεων γης και ο βαθμός «ελευθερίας» χρήσεων γης λόγω του ιδιοκτησιακού.
Η παρουσία πάρκων τσέπης στην πόλη, πέραν της περιβαλλοντικής και της κοινωνικής τους σημαντικότητας ιδιαίτερα σε πόλεις «πυκνής δόμησης» όπως η Αθήνα και οι περισσότερες πόλεις της χώρας, αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία και ρόλους αναβάθμισης της ζωής στην πόλη (περιβαλλοντικούς, πολιτισμικούς, κοινωνικοοικονομικούς, τουριστικούς) όταν από ασύνδετη «διασπορά» χώρων στον αστικό ιστό «ως έχει»…, μετατρέπεται σε «σχεδιασμένο και οργανωμένο δίκτυο» συνδεδεμένων ανοικτών χώρων στο μέτρο του «συνδετικά» εφικτού. Το δίκτυο «κίνησης» των πολιτών στην πόλη ενθαρρύνεται μέσα από «συγκεκριμένους πράσινους συνδέσμους», από επίσημες ανεμπόδιστες διαδρομές (πεζών, ποδηλάτου, αναπηρικών, βρεφικών καροτσιών, κλπ), μαζί με δευτερεύοντα παρακλάδια από «ανεπίσημα αλλά διακριτά αστικά μονοπάτια» και άλλες ενδιαφέρουσες ποιοτικές συνδεσμολογίες (linking qualities) για πεζούς περιηγητές και περιπατητές της πόλης, με χάρτες (guides), σημάνσεις στο πεδίο, γραμμικές φυτεύσεις κατά μήκος, επίπλωση ανοικτού χώρου και ενημερώσεις υπαίθρου…. Το δίκτυα κυκλοφορίας χαράσσονται με τρόπο που συνδέουν όχι μόνο τα πάρκα τσέπης κατά μήκος των διαδρομών αλλά και μεγαλύτερα πάρκα στην πόλη, πλατείες, αρχαιολογικούς χώρους (μικρούς και μεγάλους), τοπόσημα και ιστορικά σημεία αναφοράς και προβολής.
Είναι εμφανής επομένως η διαφορά (ποιοτική και ποσοτική) ως προς τα οφέλη, μεταξύ των πάρκων τσέπης και των μεγάλων πάρκων (χωρίς το ένα να αποκλείει το άλλο) και τις αναρίθμητες κεντρικές και περιφερειακές πλατείες, αρχαιολογικούς χώρους και εκτεταμένο αστικό πράσινο (μειωμένης συνήθως χρήσης, πευκώνες, αλσύλλια κλπ), αναπλάσεις που χαρακτηρίζονται από μεγάλες απαιτήσεις και τεράστια κόστη κατασκευής και συντήρησης, σε περιόδους ισχνών προϋπολογισμών, έλλειψης προσωπικού και μέσων. Αντίθετα τα «πάρκα τσέπης» κερδίζουν ως προς την προτίμηση των πολιτών, αποτελούν επεμβάσεις μικρού κόστους, εξελίσσονται σε εστίες αναψυχής γειτονιάς, λειτουργούν ως ζωντανά κοινωνικά κύτταρα, είναι ανοικτά και διαθέσιμα στους πολίτες ολόκληρης της πόλης σε τοπικό και σε μητροπολιτικό επίπεδο. Η αμεσότητα, το αδάπανο, η αίσθηση του «δικού μας», η αναβίωση της γειτονικότητας μεταξύ των πολιτών κάθε ηλικίας και των οικογενειών τους και η επαφή με μια «σταγόνα φύσης» δίπλα στο σπίτι τους, καλλιεργούν τις σχέσεις μεταξύ των πολιτών (π.χ. οικιστές της ίδιας «πολυκατοικίας» συχνά άγνωστους μεταξύ τους), αναδεικνύουν το αίσθημα προστασίας των χώρων αυτών, το χρέος συντήρησης και της παραπέρα βελτίωση και υπερασπισιμότητα τους.
Έχει παρατηρηθεί ότι τα πάρκα τσέπης διαχρονικά αναπτύσσουν γύρω τους και μια διαφορετική αστική ζωή, με μικροεπιχειρήσεις, μικροβελτιώσεις υποδομών, και γίνονται πυρήνες για μικροοικονομίες πόλης που μεταμορφώνουν άγνωστες και ασήμαντες γωνιές του αστικού ιστού από «άχαρα περάσματα» σε «ελκυστικά ζωτικά σημεία» για τους πολίτες (με τον χρόνο έχει παρατηρηθεί ότι βελτιώνονται οι αξίες των ακινήτων, αναβιώνουν καταστήματα, η γρήγορη εστίαση, υπηρεσίες πρώτης ανάγκης, το νοικοκύρεμα και η καλαισθησία κτιρίων και χώρων, κινητικότητα που συνδέεται άμεσα και ορατά με την μικρή αλλά σημαντική οικονομική ανάκαμψη κομματιών της πόλης που γνώρισαν εγκατάλειψη και αδιαφορία).
Ο Αμερικανός Αρχιτέκτων Πολεοδόμος OscarNewman στο βιβλίο του “Defensiblespace” (ΝΥ 1972), έγραφε: «…όλα τα διαφορετικά στοιχεία που συνθέτουν την έννοια του υπερασπίσιμου χώρου (defensiblespace) αποσκοπούν σε έναν κοινό σκοπό, σε ένα «περιβάλλον» στο οποίο η υπολανθάνουσα ανάγκη του ανθρώπου να ελέγχει τον χώρο γύρω του και ή αίσθηση της «κοινότητας» ή της «γειτονιάς» μεταφράζονται σε «ευθύνη» για διασφάλιση ενός παραγωγικού, ασφαλούς και καλά συντηρημένου ζωτικού χώρου…!!!!». Ερευνητές επιδημιολόγοι της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Pennsylvania υπό την Διεύθυνση του Δρα Βιοστατιστικής Δρα CharlesC. Branas, επί μια δεκαετία συνέκριναν περιοχές με «κενά αδιαμόρφωτα οικόπεδα» (αλάνες) με άλλες που είχαν μικρά πάρκα τσέπης, που διέθεταν νοικοκυρεμένους χώρους με φυτεύσεις και στοιχεία καλλωπισμού και βρήκαν ότι στη δεύτερη περίπτωση, η εγκληματικότητα είχε ελαχιστοποιηθεί σημαντικά, ελαττώθηκαν οι βανδαλισμοί και διαπιστώθηκε μείωση οπλοχρησίας στην πόλη της Φιλαδέλφεια ανάλογη με την ύπαρξη «διαμορφωμένων» πάρκων μικρών ή και μεγαλύτερων ενώ παρατηρήθηκε σημαντική μείωση του στρες μεταξύ των περιοίκων και αύξηση του αριθμού των πολιτών που σκούνται στους ανοικτούς χώρους.
Με σημαντική αύξηση των εξαγωγών ελληνικώναποσταγμάτωνκαι ειδικότερα τουούζου, ενώ ανοδική είναι η πορεία που καταγράφει και το τσίπουρο και η τσικουδιά έκλεισε το 2022. Την ίδια στιγμή, η ελληνική ποτοποιία εμφανίζεται σε γενικές γραμμές αισιόδοξη, παρά τις πρωτοφανείς καταστάσεις που βίωσε τα τελευταία χρόνια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, από το 2019 έως το 2022 ο κλάδος καταγράφει ισχυρή ανοδική εξαγωγική δραστηριότητα, απορροφώντας τους κραδασμούς που προκάλεσε στις επιχειρήσεις η πανδημία, με το 70% της παραγωγής να κατευθύνεται σε χώρες του εξωτερικού.
«Οι εξαγωγές διαδραματίζουν και το 2022 ουσιαστικό ρόλο για τον κλάδο μας, προάγοντας την ελληνική παράδοση σε όλο τον κόσμο και επιβεβαιώνοντας ότι τα ελληνικά ποτά αναγνωρίζονται διεθνώς, αναφέρει ο Σύνδεσμος Ελλήνων Παραγωγών Αποσταγμάτων Αλκοολούχω Ποτών (ΣΕΑΟΠ) σε σχετική ανακοίνωσή του.
Ειδικότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat που επεξεργάσθηκε ο ΣΕΑΟΠ, το 2022 έκλεισε με σημαντική αύξηση των ελληνικών εξαγωγών των αλκοολούχων ποτών (εντός ΕΕ 27 & Τρίτες χώρες), που ξεπερνά και τα επίπεδα προ covid.
Συγκεκριμένα σε σύγκριση με το 2021, σημειώθηκε αύξηση κατά 11,8% σε αξία (από 86,5 εκ. € σε 96,7 εκ. €) και 5,6% σε ποσότητα (από 36 εκ. kg σε 38 εκ. kg).
Συγκρινόμενα με τα προ covid επίπεδα, τα εξαγωγικά μεγέθη παρουσιάζουν αλματώδη αύξηση και ως προς την αξία +27% αλλά και ως προς ποσότητα 10% (σε σχέση 2019).
Η σύγκριση με την τελευταία 5ετία καταδεικνύει φέτος διαχρονική αύξηση των εξαγωγών ελληνικών αλκοολούχων ποτών σε αξία κατά ≈28%, αλλά και σε ποσότητα κατά 15%. Η μέση τιμή πώλησης αλκοολούχων ποτών, καταγράφει αύξηση κατά 11% γεγονός που απεικονίζει τη συνεχόμενη αύξηση μέσης τιμής την προηγούμενη 5ετία.
Χώρες εξαγωγών
Σύμφωνα με τα στοιχεία, τα Κράτη Μέλη της ΕΕ-27, αποτελούν σταθερά τους σημαντικότερους προορισμούς των ελληνικών αποσταγμάτων, με ποσοστό 73% σε αξία και 75% σε ποσότητα.
Οι εξαγωγές εντός ΕΕ-27 του κλάδου της ελληνικής ποτοποιίας το 2022, παρουσιάζουν αύξηση σε απόλυτες τιμές κατά 5,5 εκ.€ (ποσοστιαία 8,57%) σε αξία και κατά 0,5 εκ Kg (ποσοστιαία 2%) σε ποσότητα, σε σύγκριση με το 2021.
Αναφορικά με τις εξαγωγές εκτός ΕΕ-27 σημειώνεται αύξηση 21,7% σε αξία (από 21,3 εκ. € το 2021 σε 26 εκ. € το 2022) και 17,9% σε ποσότητα (από 8 εκ. kg το 2021 σε 9,5 εκ. kg το 2022)
Η Γερμανία εμφανίζεται στην πρώτη θέση, ως βασική χώρα εξαγωγής ελληνικών αλκοολούχων ποτών, καθώς το 38,2% (36,9 εκ. €) της ελληνικής ποτοποιίας σε αξία, οδηγείται στη Γερμανία . Ακολουθούν το Ιράκ με 17,3 εκ. €, η Βουλγαρία με 8,1 εκ. €, η Τσεχία με 4,3 εκ. €, η Πολωνία με 3,9 εκ. € & Γαλλία με 3,5 εκ. €
Στο γράφημα που ακολουθεί (ΓΡΑΦΗΜΑ 2) παρουσιάζονται τα αντίστοιχα μερίδια των χωρών προορισμού των ελληνικών αλκοολούχων ποτών και αποσταγμάτων εντός και εκτός ΕΕ σε αξία.
Ούζο/τσίπουρο
Ναυαρχίδα είναι το ούζο, το οποίο παρ’ όλο που έχει να ανταγωνιστεί αντίστοιχα ποτά από χώρες όπως η Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία, κλπ., έχει καθιερωθεί διεθνώς λόγω της υψηλής ποιότητάς του. Αποτελεί διαχρονικά το κυριότερο εξαγόμενο προϊόν της ελληνικής ποτοποιίας, καταλαμβάνοντας το τελευταίο έτος (2022) το 61 % της αξίας και το 70 % της ποσότητας του συνόλου των εξαγωγών των ελληνικών αποσταγμάτων. Το 2022 καταγράφει ποσοστιαία αύξηση της αξίας των εξαγωγών του διεθνώς κατά ≈11,93 % και σε ποσότητα 3,65 %.
Οι εξαγωγές εντός ΕΕ-27 το 2022, παρουσιάζουν αύξηση σε αξία κατά 2,24% και ενώ σε ποσότητα εμφανίζουν μείωση κατά -3,52%, σε σύγκριση με το 2021.
Αναφορικά με τις εξαγωγές εκτός ΕΕ-27 σημειώθηκε σημαντική αύξηση ≈33,6% σε αξία και ≈23,2% σε ποσότητα.
Οι εξαγωγές του τσίπουρου/τσικουδιάς αν και αντιπροσωπεύουν ένα πολύ μικρό μερίδιο (≈2% σε αξία & ≈1% σε ποσότητα) του συνόλου των εξαγωγών καταγράφουν σταθερή άνοδο, η ποσοστιαία αύξηση σε σχέση με το 2021 είναι 1,7% σε αξία και 19,1% σε ποσότητα.
Οι εξαγωγές εντός ΕΕ-27 το 2022, εμφάνισαν μικρή πτώση σε σύγκριση με το 2021, όμως παρουσιάστηκε σημαντική αύξηση εκτός ΕΕ-27, 18,3% σε αξία και 29% σε ποσότητα. Σε σχέση με το 2020 η συνολική αύξηση είναι ≈40% σε αξία και 56% σε ποσότητα.
Τι ζητά ο ΣΕΑΟΠ
Οκλάδος της ποτοποιίας και της αποσταγματοποιίας, σύμφωνα με τον ΣΕΑΟΠ φαίνεται να είναι ένας από τους πιο εξωστρεφείς αναδεικνύοντας την ελληνική παράδοση σε όλο τον κόσμο, ενώ αποτελεί κινητήριο δύναμη για την εγχώρια οικονομία με ανοδική πορεία στις εξαγωγές. Η αναγνωρισμένη ποιότητα των ελληνικών αλκοολούχων ποτών είναι αδιαμφισβήτητη και αναγνωρίζεται όχι μόνο σε εθνικό αλλά και σε διεθνές επίπεδο, αφού προτιμάται όλο και περισσότερο παγκοσμίως.
Ο ΣΕΑΟΠ στηρίζει ενέργειες για περαιτέρω ανάπτυξη, προώθηση της υψηλής ποιότητας των προϊόντων στο εξωτερικό, και ενδυνάμωση της ελληνικής αγοράς και ελπίζει να ξεκινήσει άμεσα:
η προσαρμογή του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης των αλκοολούχων ποτών στο μέσο όρο της ΕΕ, προσεγγίζοντας αναλογικότερα τη σχέση της φορολόγησης με το εισόδημα των Ελλήνων πολιτών,
η διαύγεια του καθεστώτος απόσταξης διήμερων αποσταγματοποιών. Υιοθέτηση ενός νομοθετικού πλαισίου που θα θέτει συγκεκριμένους κανόνες σε σχέση με τη λειτουργία τους και τη διακίνηση των προϊόντων τους. Πρόβλεψη υποχρεώσεων, ανάλογων με αυτές που ισχύουν για τους συστηματικούς αποσταγματοποιούς. Εντοπισμός των παράνομων και επιβολή των προβλεπόμενων κυρώσεων,
ο εκσυγχρονισμός & η απλοποίηση του νομοθετικού πλαισίου λειτουργίας των επιχειρήσεων του κλάδου σε θέματα παραγωγής & διακίνησης αλκοολούχων ποτών,
η άρση των εμπορικών εμποδίων, όπως είναι η αδύναμη προστασία πνευματικών δικαιωμάτων, τα τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο και οι πολύπλοκες και χρονοβόρες τελωνειακές διαδικασίες, που ισχύουν για όλα τα ευρωπαϊκά αλκοολούχα ποτά,
η σύναψη Εμπορικών Συμφωνιών με τρίτες χώρες οι οποίες δημιουργούν σημαντικές οικονομικές ευκαιρίες,
η λήψη μέτρων στήριξης των νόμιμων επιχειρήσεων της ευρύτερης αλυσίδας αξίας του κλάδου ποτών, βραχυπρόθεσμα για να στηριχτεί άμεσα η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, όσο και μεσοπρόθεσμα,
η θέσπιση προγραμμάτων προβολής & προώθησης ελληνικών αποσταγμάτων σε χώρες εντός και εκτός ΕΕ,
η χρηματοδότηση προγράμματος στρατηγικής εισόδου σε αγορές εντός και εκτός ΕΕ,
η αξιοποίηση του τουριστικού κύματος που δέχεται η Ελλάδα, μέσα από την ένταξη των αποσταγμάτων σε προγράμματα ανάδειξης γαστρονομικού τουρισμού.
Γράφει ο Φάνης Γέμτος, γεωπόνος, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Όλοι όσοι ασχολούνται με τη γεωργία γνωρίζουν τη σημασία του εδάφους. Σε αυτό αναπτύσσονται οι καλλιέργειες, αυτό στηρίζει τα φυτά, αυτό τα τροφοδοτεί με νερό και θρεπτικά στοιχεία. Το έδαφος τυπικά αποτελείται από ανόργανα υλικά κατά 45%, από αέρα κατά 25%, από νερό κατά 25% και από ένα ποσοστό οργανικής ύλης που είναι 5%. Στη χώρα μας η οργανική ουσία είναι πολύ μικρότερη, αλλά στις βορειότερες χώρες έχουμε μεγαλύτερα ποσοστά. Ουσιαστικά το έδαφος αποτελείται κατά 50% από στερεά υλικά και το υπόλοιπο από πόρους που γεμίζουν με νερό και αέρα. Τα ανόργανα υλικά αποτελούνται από την άργιλο, μεγέθους μικρότερου από 0,002 χιλιοστά, ιλύ, με μέγεθος από 0.05 έως 0.002 χιλιοστά, και άμμο, με μέγεθος από 2 έως 0,05 χιλιοστά. Ανάλογα με τη σύνθεση, τα εδάφη χαρακτηρίζονται βαριά ή αργιλώδη (κυριαρχεί η άργιλος), μέσα και ελαφρά (κυριαρχεί η άμμος).
Τα ανόργανα υλικά συνδέονται μεταξύ τους, είτε με τη βοήθεια της αργίλου είτε και κυρίως με τη βοήθεια της οργανικής ουσίας, και δημιουργούν συσσωματώματα. Η οργανική ουσία δημιουργεί σταθερά συσσωματώματα που συμβάλλουν σε καλύτερη δομή του εδάφους, δηλαδή μια καλύτερη διάταξη των συσσωματωμάτων που δημιουργούν μικρούς πόρους που συγκρατούν το νερό και τα θρεπτικά στοιχεία, και μεγάλους πόρους που επιτρέπουν την είσοδο αέρα και τον αερισμό του εδάφους. Και τα δύο στοιχεία είναι απαραίτητα, καθώς η συγκράτηση νερού και στοιχείων επιτρέπει τη συνεχή τροφοδοσία των φυτών, ενώ ο αέρας βοηθά τη λειτουργία της ρίζας που χρειάζεται οξυγόνο για να εκτελέσει το έργο τής απορρόφησης στοιχείων από τα φυτά, αλλά και την εναλλαγή στοιχείων με το έδαφος που βοηθά στη λειτουργία των μικροοργανισμών του εδάφους. Τα σταθερά συσσωματώματα μειώνουν τη διάβρωση, αλλά και τη συμπίεση του εδάφους. Γι’ αυτό είναι απαραίτητη η οργανική ουσία που εξασφαλίζει επιπλέον τη ζωή των μικροοργανισμών, αλλά και των ανώτερων οργανισμών στο έδαφος, συμβάλλοντας στη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Θα πρέπει να καταλάβουμε ότι το έδαφος είναι ένας ζωντανός οργανισμός που εξασφαλίζει την τροφοδοσία των φυτών με θρεπτικά στοιχεία και νερό.
Τα τελευταία χρόνια γίνεται μεγάλη συζήτηση για την υγεία του εδάφους. Ορίζεται ως η ικανότητα του εδάφους να λειτουργεί ως ένα ζωντανό σύστημα μέσα στο οικοσύστημα και στα όρια της χρήσης γης, ικανού να διατηρεί την παραγωγικότητα των φυτών και των ζώων, να διατηρεί και να ενισχύει την ποιότητα του νερού και του αέρα και να ενισχύει την υγεία των φυτών και των ζώων. Είναι προφανές ότι το κοινωνικό σύνολο περιμένει από τους αγρότες να εξασφαλίσουν την υγεία του εδάφους ως βάση μια βιώσιμης γεωργικής παραγωγής που θα καλύψει τις σημερινές ανάγκες και θα εξασφαλίσει τη ζωή των επόμενων γενεών.
Οι γαιοσκώληκες είναι ένα κομμάτι αυτού του ζωντανού συστήματος. Όλοι οι αγρότες γνωρίζουν ότι στα χωράφια τους ζουν γαιοσκώληκες. Εάν σκάψουμε το έδαφος, θα βρούμε έναν αριθμό σκουληκιών. Ποιος ο ρόλος των σκουληκιών στη λειτουργία του εδάφους; Τα τελευταία χρόνια έχει ενισχυθεί το ενδιαφέρον των επιστημόνων, καθώς τα σκουλήκια θεωρούνται ότι έχουν σημαντική συμβολή στην υγεία του εδάφους. Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι παρατηρήσεις που γίνονται σε εδάφη, όπου εφαρμόζεται η γεωργία συντηρήσεως και ιδιαίτερα εκεί που εφαρμόζεται η ακατεργασία και η μειωμένη κατεργασία. Τι κάνουν τα σκουλήκια στο έδαφος;
Η δράση τους είναι γνωστή από αρκετά παλιά. Ο Κάρολος Δαρβίνος, αυτός που έγραψε την «καταγωγή των ειδών» που έθεσαν τη βάση της κατανόησης εξέλιξης της ζωής στη Γη, έγραψε το 1881 το βιβλίο «The Formation of Vegetable Mould Through the Action of Worms» («Ο σχηματισμός φυτικής «μούχλας» (χουμάδας) μέσω της δράσης των σκουληκιών»). Στο βιβλίο αυτό αναφέρει: Το άροτρο είναι μία από τις αρχαιότερες και μεγαλύτερης αξίας ανθρώπινες εφευρέσεις. Αλλά πριν από την ανακάλυψη, το έδαφος οργωνόταν κανονικά και συνεχίζει να οργώνεται από τους γαιοσκώληκες. Μπορεί κάποιος να αμφιβάλλει εάν υπάρχει άλλο ζώο που να έπαιξε τέτοιον ρόλο στην ιστορία του Κόσμου, όπως έχουν αυτά τα κατώτερα δημιουργήματα;
Είναι τα σκουλήκια τόσο σημαντικά για το έδαφος και τη γεωργία μας; Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι επιτελούν ένα σημαντικό έργο. Κινούνται μέσα στο έδαφος, δημιουργώντας στοές που προσφέρουν σημαντικές υπηρεσίες, όπως καλύτερο αερισμό, αλλά και καλύτερη διήθηση του νερού στο έδαφος και στράγγιση. Τα σκουλήκια καταναλώνουν τα φυτικά υπολείμματα των καλλιεργειών, αλλά και τις ρίζες μετά τη συγκομιδή. Τα περιττώματά τους, που είναι μια κολλώδης ουσία, αποτελούν ένα ιδιαίτερα χρήσιμο υλικό, καθώς συμβάλλει στη συγκόλληση των ανόργανων σωματιδίων του εδάφους σε σταθερά συσσωματώματα. Τα περιττώματα περιέχουν υλικά που εύκολα προσλαμβάνονται από τα φυτά. Επομένως, τα σκουλήκια καταναλώνουν τα φυτικά υπολείμματα (αλλά και ό,τι άλλο οργανικό υλικό προστεθεί στο έδαφος), συμβάλλουν στη δημιουργία σταθερών συσσωματωμάτων και διευκολύνουν τη διατροφή των φυτών.
Τα σκουλήκια στο έδαφος βρίσκονται σε μεγάλους αριθμούς. Ο Δαρβίνος τα εκτιμούσε σε 12.000/στρέμμα. Φαίνεται ότι η διατάραξη του εδάφους από την κατεργασία, ιδιαίτερα από το όργωμα, μειώνει τους πληθυσμούς των σκουληκιών. Το ίδιο αποτέλεσμα έχει και η μείωση των υπολειμμάτων καλλιεργειών που μένουν στο χωράφι. Πρακτικές, όπως η καύση των υπολειμμάτων, έχουν αρνητικές επιπτώσεις.
Έρευνες τα τελευταία χρόνια έδειξαν ότι χωράφια, όπου ασκείται γεωργία συντηρήσεως με ακατεργασία, έχουν σημαντική αύξηση των πληθυσμών των σκουληκιών. Σε μια έρευνα αναφέρεται ότι μετά από 20 χρόνια ακατεργασίας, ο πληθυσμός των σκουληκιών φτάνει στις 120.000/στρέμμα. Τα σκουλήκια αυτά εκτιμάται ότι κάνουν στοές 100 χιλιομέτρων κάθε εβδομάδα. Η λειτουργία αυτή των σκουληκιών φαίνεται ότι βοηθά ουσιαστικά στη διατήρηση καλών χαρακτηριστικών των εδαφών με γεωργία συντηρήσεως και ακατεργασία (σε συνδυασμό με την αύξηση της οργανικής ουσίας), όπως καλύτερη διήθηση του νερού, καλύτερο αερισμό, σταθερότερα συσσωματώματα, μείωση της απώλειας θρεπτικών στοιχείων.
Όπως φαίνεται, ο ρόλος των σκουληκιών στην υγεία του εδάφους είναι σημαντικός. Καλά είναι να αποφεύγουμε πρακτικές που τα καταστρέφουν, όπως η συνεχής και βαθιά κατεργασία του εδάφους, καύση ή αφαίρεση των υπολειμμάτων, συμπίεση του εδάφους. Εννοείται ότι η προσθήκη οργανικών υλικών στο έδαφος, όπως κοπριές κ.λπ., ενισχύει τους γαιοσκώληκες. Έτσι, θα εξασφαλίσουμε ένα υγιές έδαφος που θα γίνει η βάση της υψηλής παραγωγικότητας των εκμεταλλεύσεών μας, της παραγωγής υγιεινών τροφίμων και θα αφήσουμε στις επόμενες γενεές υγειές έδαφος για να καλύψουν τις δικές τους ανάγκες.
Τα καλλωπιστικά δέντρα αποτελούν ένα σημαντικό στοιχείο στη διακόσμηση
των εξωτερικών χώρων και συμβάλλουν στη δημιουργία μιας όμορφης και
φιλικής ατμόσφαιρας. Είτε πρόκειται για μικρούς κήπους, πάρκα ή ακόμη
και για τους δρόμους της πόλης, τα καλλωπιστικά δέντρα μπορούν να
αναδείξουν τον χώρο και να βελτιώσουν την ποιότητα της ζωής.
Κατά την επιλογή των καλλωπιστικών δέντρων, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη
οι κλιματικές συνθήκες και η περιοχή καλλιέργειας, καθώς και οι ανάγκες
σε χώρο και φροντίδα. Υπάρχουν διάφορα είδη καλλωπιστικών δέντρων, από
τα μικρά και πολυετή δέντρα όπως οι κερασιές , οι λεμονιές και
οι καρυδιές, έως τα μεγάλα και ανθεκτικά δέντρα όπως οι δρυς κλπ.
Όταν επιλέγετε ένα διακοσμητικό δέντρο για τον κήπο ή το πάρκο σας, λάβετε υπόψη το μέγεθος του χώρου, το κλίμα και το επιθυμητό αποτέλεσμα.Με το κατάλληλο δέντρο, μπορείτε να δημιουργήσετε ένα όμορφο και γαλήνιο περιβάλλον που θα προσφέρει πολλά οφέλη για τα επόμενα χρόνια.
