Tα πυρηνόκαρπα προσβάλλονται από διάφορα είδη ωιδίων τα οποία έχουν παγκόσμια εξάπλωση. Στη χώρα μας, προβλήματα από προσβολή ωιδίων εμφανίζονται κυρίως στη ροδακινιά και βερικοκιά, αλλά και νεκταρινιά. 

Με ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη της ασθένειας προκαλείται καχεκτική ανάπτυξη των δέντρων και μειωμένη παραγωγή. Οι καρποί λόγω μικρού μεγέθους και εμφάνισης είναι υποβαθμισμένης ποιότητας.

Στη χώρα μας, προβλήματα από προσβολή ωιδίων εμφανίζονται κυρίως στη ροδακινιά και βερικοκιά, αλλά και νεκταρινιά

Με ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη της ασθένειας προκαλείται καχεκτική ανάπτυξη των δέντρων και μειωμένη παραγωγή. Οι καρποί λόγω μικρού μεγέθους και εμφάνισης είναι υποβαθμισμένης ποιότητας

Μια παρόμοια κηλίδωση των ροδάκινων στη χώρα μας που ονομάζεται ”σκωριόχρωμη κηλίδα” ή ”κηλίδωση ροδάκινων” ή ”λεκές ροδάκινων” (rusty spot) αποδίδεται επίσης σε προσβολές ωιδίου (Στυλιανίδης , 1980). Η ασθένεια εκδηλώνεται με την εμφάνιση στην αρχή κηλίδων διαμέτρου 3 – 4mm, στις οποίες το χνούδι έχει καφέ πορτοκαλί χρώμα. Οι κηλίδες εξελισσόμενες καταλαμβάνουν όλο και πιο μεγάλη επιφάνεια του καρπού. Κατά την ανάπτυξη του καρπού, το καφέ – πορτοκαλί χνούδι πέφτει και αφήνει το κέντρο της κηλίδας γυμνό, το οποίο γυμνό κέντρο βαθμιαία γίνεται κοκκινωπό ή σκωριόχρωμο, ανάλογα με την ποικιλία. 

Αίτια – Συνθήκες ανάπτυξης

Το ωίδιο της ροδακινιάς οφείλεται στον μύκητα Sphaerotheca pannosa ( Ασκομύκητες, Erysiphates ) με ατελή ( αγενή ) μορφή το Oidium leucoconium ( νεκταρινιά ). Ο ίδιος μύκητας προσβάλλει ακόμη την τριανταφυλλιά, στην οποία προκαλεί σοβαρή ασθένεια και την αμυγδαλιά. Από πολλούς ερευνητές θεωρείται πως οι απομονώσεις που προσβάλλουν τη ροδακινιά ανήκουν στον Sphaerotheca pannosa var. persicae, ενώ εκείνες της τριανταφυλλιάς ανήκουν στον S. p. var rosae. Το ωίδιο της βερικοκιάς οφείλεται στον μύκητα Podosphaera tridactyla με ατελή μορφή το Oidium passerinii.

Χαρακτηριστικό των ωιδίων είναι ότι όλα τα προσβαλλόμενα όργανα εμφανίζουν, επιφανειακά, ένα τεφρόλευκο αλευρώδες επίχρισμα  ( νεκταρινιά )

Ο μύκητας διαχειμάζει σαν μυκήλιο στους οφθαλμούς και σε ήπιους χειμώνες στους βλαστούς και κλαδίσκους της ροδακινιάς. Οι βλαστοί που εκπτύσσονται από μολυσμένους οφθαλμούς την άνοιξη καλύπτονται από τον μύκητα και τους κονιδιοφόρους του. Τα σχηματιζόμενα κονίδια αποτελούν κυρίως τα μολύσματα για τις μολύνσεις των τρυφερών οργάνων ( βλαστών, φύλλων, καρπών ) και μεταφέρονται με τον άνεμο. Έχουν άριστη θερμοκρασία βλάστησης που κυμαίνεται από 21 – 27 βαθμούς Κελσίου και δεν βλαστάνουν σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες από 36 βαθμούς Κελσίου. 

Η ασθένεια ευνοείται από ξηρό καιρό και μεγάλη ηλιοφάνεια και είναι ιδιαίτερα σοβαρή στα νεαρά δέντρα, τις όψιμες ποικιλίες και τη μηλοροδακινιά. Οι ιστοί του δέντρου γίνονται ανθεκτικοί στις μολύνσεις καθώς ωριμάζουν. 

Καταπολέμηση

Συνιστώνται τρείς ( 3 ) ψεκασμοί των δέντρων στα ακόλουθα στάδια βλάστησης : 

1. Κατά την πτώση των πετάλων
2. Απόσπαση του κάλυκα ( 10 – 15 ημέρες από τον προηγούμενο )
3. Στάδιο καρπιδίου ( περίπου 20 ημέρες από τον προηγούμενο )

Σε περιοχές που η ασθένεια, ιδίως στη ροδακινιά, αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, οι ψεκασμοί συνεχίζονται ανά 10 – 15 ημέρες μέχρι το πέρας της ανάπτυξης των βλαστών. Κατάλληλα φάρμακα κατά των ωιδίων είναι τα ακόλουθα  : θείο ( μόνο στη ροδακινιά και εφόσον η θερμοκρασία δεν υπερβαίνει τους 32 βαθμούς Κελσίου ). 

Σύμφωνα με την Ιστοσελίδα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, οι εγκεκριμένες δραστικές για την καλλιέργεια της ροδακινιάς αποτελούν οι Boscalid ( formerly nicobifen ), Bupirimate, Cyflufenamid, Difenoconazole, Fenbuconazole, Fluopyram, Flutriafol, Fluxapyroxad, Isopyrazam, Myclobutanil, Orange Oil Penconazole, penthiopyrad, Pyraclostrobin, Sulphur, Tebuconazole, Tetraconazole, Trifloxystrobin.

Eγκεκριμένες δραστικές ουσίες για την καλλιέργεια της βερικοκιάς αποτελούν οι Boscalid, Bupirimate, Fenbuconazole, Myclobutanil, Penconazole, penthiopyrad

Βιβλιογραφία  

Ασθένειες Καρποφόρων Δέντρων και Αμπέλου

Χ.Γ. ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ

Καθηγητής Φυτοπαθολογίας Γεωργικού Πανεπιστημίου Αθηνών   

Τα προϊόντα της αμπέλου είναι ιδιαίτερα αγαπητά και καταναλώνονται ευρέως σε όλο τον κόσμο. Στη χώρα μας η καλλιέργεια της είναι γνωστή από τα αρχαία χρόνια καθώς τα σταφύλια χρησιμοποιούνταν ως διατροφή από το 4.000 π.Χ.

Από τότε μέχρι τις μέρες  μας καλλιεργείται σε πολλές περιοχές της χώρας μας με μεγάλο ζήλο, ενώ πολλά έθιμα και τοπικές γιορτές είναι συνδεδεμένες με το ίδιο το αμπέλι, ή με κάποια συγκεκριμένη εργασία όπως ο τρύγος ή με κάποιο από τα προϊόντα του. Τα προϊόντα της αμπέλου είναι τα σταφύλια, οι σταφίδες και το κρασί.

Τη δεκαετία του ΄70 παρουσιάστηκε έντονο πρόβλημα με τη φυλλοξήρα και στη χώρα μας, γεγονός που απαιτούσε την αντικατάσταση των προϋπάρχοντων  αμπελώνων με ποικιλίες που ήταν εμβολιασμένα σε αμερικανικά υποκείμενα που ήταν και ανθεκτικά στο έντομο. Καλλιεργείτε σε όλο τον κόσμο με την Ευρώπη να καταλαμβάνει την πρώτη θέση.

Χαρακτηριστικά του αμπελιού

Το αμπέλι (Vitis vinifera) είναι αναρριχώμενο, φυλλοβόλο φυτό. Κατά τους φθινοπωρινούς μήνες οι πράσινοι βλαστοί του ξυλωποιούνται και ονομάζονται κληματίδες. Τα φύλλα του είναι απλά, εναλλασσόμενα και χνοώδης στη κάτω πλευρά. Κατά την περίοδο της φυλλόπτωσης τα φύλλα μεταχρωματίζονται από πράσινο σε κίτρινο ή ερυθρό, ανάλογα με την ποικιλία. Άλλα όργανά που αναπτύσσονται πάνω στους βλαστούς είναι οι έλικες. Οι έλικες εμφανίζονται απέναντι από τα φύλλα και προσφέρουν στήριξη του βλαστού κατά την αναρρίχηση.

Οι οφθαλμοί της αμπέλου είναι εξειδικευμένα όργανα των φυτών από τους οποίους προκύπτουν οι βλαστοί. Στην άμπελο υπάρχουν λανθάνοντες και ταχυφυείς. Οι λανθάνοντες οφθαλμοί εκπτύσσονται την επόμενη βλαστητική περίοδο, από την περίοδο σχηματισμού του, ενώ οι ταχυφυείς εκπτύσσονται την ίδια περίοδο. Επιπλέον, οι οφθαλμοί διακρίνονται σε καρποφόρους (μικτούς) και φυλλοφόρους. Από τους μικτούς προκύπτουν βλαστοί που φέρουν και ταξιανθίες ενώ από τους φυλλοφόρους προκύπτουν μόνο βλαστοί με φύλλα και έλικες. Τα άνθη αναπτύσσονται πολλά μαζί σε ταξιανθίες (φόβες). Το ριζικό σύστημα μπορεί να φτάσει και να ξεπεράσει το 2 μέτρα βάθος.

Τι σύστημα μόρφωσης να επιλέξω για το αμπέλι

Το αμπέλι μπορεί να διαμορφωθεί σχετικά εύκολα με το κατάλληλο κλάδεμα. Το σύστημα μόρφωσης που θα επιλεχθεί για το αμπέλι εξαρτάται κυρίως από την ποικιλία και τις εδαφοκλιματικές συνθήκες. Τα βασικά συστήματα  μόρφωσης όπως τα γραμμικά, τα κυπελλοειδή και η κρεβατίνα. Τα γραμμικά συστήματα μόρφωσης προτιμώνται κυρίως για οινοποιήσημες ποικιλίες αμπελιού, ενώ είναι εύκολη και η χρήση μηχανημάτων για διάφορες εργασίες διότι οι βραχύωνες και οι βλαστοί αναπτύσσονται πάνω σε οριζόντια σύρματα. Τα κυπελλοειδή είναι συστήματα μόρφωσης που συναντώνται ευρέως σε πολλές καλλιέργειες αμπέλου στη χώρα μας και προτιμώνται τόσο για οινοποιήσημες ποικιλίες όσο και για ποικιλίες σταφιδοποιίας και επιτραπέζιες.

Τι είναι η κρεβατίνα;

Η κρεβατίνα είναι ένα ιδιόμορφο σύστημα μόρφωσης της αμπέλου και επιλέγεται κυρίως για ποικιλίες επιτραπέζιας κατανάλωσης. Όμως εκτός από τα οφέλη που προσφέρει στην καλλιέργεια του αμπελιού, έχει ασύγκριτα πλεονεκτήματα όταν επιλέγεται για αμπέλια που θα φυτευτούν σε κήπους ή πάρκα. Στις εξοχικές κατοικίες η ανάπτυξη αμπελιών σε συστήματα τύπου κρεβατίνας προσφέρουν πολλά οφέλη αφού μπορούν να σκεπάσουν μεγάλη έκταση χώρων και να δημιουργήσουν πυκνή σκίαση το καλοκαίρι.

Ο κορμός μπορεί να έχει ύψος 2 μέτρα ή και παραπάνω. Από εκεί αναπτύσσονται οι βραχύωνες και εν συνεχεία οι βλαστοί πάνω σε οριζόντιο συρμάτινο πλέγμα. Με αυτό τον τρόπο μπορούμε να καλύψουμε μια πέργολα ή κάποια άλλη κατασκευή στον κήπο μας, που θα μας προσφέρει ανεκτίμητη σκιά το καλοκαίρι και περισσότερο φως το χειμώνα.

Η αίσθηση κάτω από το αμπέλι είναι μοναδική, κυρίως τα ζεστά μεσημέρια του καλοκαιριού. Μετά τη φύτευση του αμπελιού στο σημείο που επιθυμούμε θα χρειαστούν περίπου 3 με 4 χρόνια που θα μπορούν να καλύψουν επαρκώς και να δημιουργήσουν σκίαση.

Πως και πότε γίνεται το κλάδεμα στο αμπέλι

Το κλάδεμα παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην καλύτερη ανάπτυξη του αμπελιού, ειδικά όταν αυτά χρησιμοποιούνται για παραγωγή, αλλά και στην περίπτωση που έχει και καλλωπιστική αξία. Με το κλάδεμα επιτυγχάνουμε τη σωστή μόρφωση του αμπελιού, την απομάκρυνση των ασθενικών κληματίδων και την ενδυνάμωση του φυτού.

Το κυριότερο και πλέον απαραίτητο  κλάδεμα γίνεται κατά του χειμερινούς μήνες (χειμερινό κλάδεμα). Με το χειμερινό κλάδεμα στοχεύουμε κυρίως στην διατήρηση του σχήματος και την μορφής των φυτών. Όλες οι άλλες παρεμβάσεις (χλωρό κλάδεμα, κορυφολόγημα, ξεφύλλισμα ή αραίωση καρπών) που μπορεί να  γίνουν όταν το αμπέλι έχει βγάλει φύλλα και καρπούς δρουν περισσότερο επικουρικά. Ακόμα, και αν το αμπέλι έχει μονάχα καλλωπιστική αξία, καλό θα είναι να δέχεται μια φορά χρόνο ένα χειμερινό κλάδεμα μόρφωσης.

Πηγή www.gardenguide.gr

 Το 1963, ο εντομολόγος Herbert Heran και ο Γερμανός ερευνητής συμπεριφοράς Martin Lindauer παρατήρησαν ότι κάτι περίεργο συνέβαινε όταν πετούσαν μέλισσες.

Όταν μια ομάδα εκπαιδεύτηκε να πετάει πάνω από μια λίμνη, οι μέλισσες μπορούσαν να διανύσουν την απόσταση μόνο εάν υπήρχαν κύματα στην επιφάνεια του νερού. Εάν η λίμνη ήταν ομαλή και οι μέλισσες καθρεφτίζονταν σε αυτήν, τα έντομα άρχισαν να χάνουν υψόμετρο μέχρι που κατέπεσαν στο νερό. Εκείνη την εποχή, η έρευνα υποστήριξε την ιδέα ότι οι μέλισσες χρησιμοποιούν οπτικές ενδείξεις για να προσανατολιστούν κατά τη διάρκεια της πτήσης. Μια πρόσφατη μελέτη, ωστόσο, παρέχει περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις στρατηγικές πτήσης μελισσών.

Συνεχίζοντας το πείραμα του 1963, οι ερευνητές έδειξαν ότι οι μέλισσες κοιτούσαν το έδαφος για να προσαρμόσουν το υψόμετρο. Τα πειράματα πραγματοποιήθηκαν σε μια σήραγγα μήκους 220 εκατοστών με καθρέφτες στην οροφή και στο πάτωμα που θα μπορούσαν να καλυφθούν για να μοιάζουν με κανονικούς τοίχους. Όταν καλύφθηκαν οι καθρέφτες, οι μέλισσες μπορούσαν να πετάξουν χωρίς κανένα πρόβλημα, σύμφωνα με το Science Alert.

Όταν αφαιρέθηκε το κάλυμμά από το καθρέφτη της οροφής, οι μέλισσες δεν είχαν πρόβλημα ούτε αυτή τη φορά, αλλά όταν αφαιρέθηκε το κάλυμμά από το καθρέφτη του δαπέδου, οι μέλισσες άρχισαν να πέφτουν. Όταν και οι δύο πλευρές του τοιχώματος ήταν καθρέφτες, δημιουργώντας ένα άπειρο ζευγάρι παράλληλων τοίχων, οι μέλισσες άρχισαν να χάνουν ύψος, αφού πέταξαν μόνο μερικές ίντσες.

Τα ευρήματα είναι παρόμοια με τον διαστημικό αποπροσανατολισμό από τον οποίο υποφέρουν μερικές φορές οι πιλότοι. Όταν δεν μπορούν να δουν την ταχύτητα από το έδαφος, οι πιλότοι δυσκολεύονται να διατηρήσουν το ύψος. Ακόμη και κατά τη διάρκεια μιας επικίνδυνης σπειροειδούς πτήσης, οι ανθρώπινες αισθήσεις μπορεί να είναι παραπλανητικές, οδηγώντας τους πιλότους να πιστεύουν ότι βρίσκονται ακόμα σε ύψος πτήσης. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τα ιπτάμενα όργανα είναι τόσο σημαντικά.

Δυστυχώς, οι μέλισσες δεν διαθέτουν σύστημα έκτακτης ανάγκης για να τις βοηθήσει. Ακόμη και αν οι καθρέφτες δαπέδου είχαν τοποθετηθεί στο δεύτερο μισό της σήραγγας, θα ήταν αρκετό για να προκαλέσουν την κατάρρευση των εντόμων.

Εν ολίγοις, οι μέλισσες χρησιμοποιούν οπτικές ενδείξεις από το έδαφος για να διατηρήσουν το ύψος τους. Όταν η γραμμή του εδάφους δεν είναι πλέον τόσο ορατή στα έντομα, οι ερευνητές πιστεύουν ότι οι μέλισσες κατεβαίνουν για να προσαρμόσουν το οπτικό τους πεδίο. Με αυτή τη λογική οι μέλισσες καταλήγουν να καταρρέουν.

Αν οι μέλισσες στο πείραμα είχαν ένα ευρύτερο οπτικό πεδίο, θα μπορούσαν να είχαν χρησιμοποιήσει άλλες ενδείξεις γύρω τους για να προσαρμόσουν το υψόμετρο τους. Αλλά όταν πρόκειται για πτήση πάνω από μια στατική λίμνη ή ένα κλειστό τούνελ, υπάρχει περιορισμένος αριθμός εναλλακτικών που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι μέλισσες.

Είναι αρκετά ενδιαφέρον ότι ένα παρόμοιο πείραμα δείχνει ότι τα κουνούπια δεν χρησιμοποιούν την κοιλιακή οπτική ροή για να ελέγξουν το υψόμετρο τους. Έτσι, άλλα είδη μπορεί να καταφύγουν σε διαφορετικές τεχνικές για τη διατήρηση του υψομέτρου.

Πηγή – ertnews.gr

Φαρμακευτικά φυτά και βότανα με αγχολυτικές και ηρεμιστικές ιδιότητες, που θα σας βοηθήσουν να νιώσετε ήρεμα και γαλήνια. 

Λεβάντα 

Η λεβάντα με τα χαρακτηριστικά μωβ άνθη και το υπέροχο άρωμα, είναι ένα φυτό που καλλιεργείται ευρέως στις Μεσογειακές χώρες και όχι μόνο από την αρχαιότητα.

Χρησιμοποιείται στη βοτανοθεραπεία και την αρωματοθεραπεία, αφού έχει πολλές χρήσεις και μοναδικές ιδιότητες.

Έχει χαμηλή τοξικότητα και αντισηπτικά και αντιμικροβιακά χαρακτηριστικά.

Από τις πιο σημαντικές ιδιότητες της είναι η τονωτική, η ηρεμιστική και η ελαφρά υπνωτική της δράση.

Μελέτες έχουν δείξει πως βοηθά σημαντικά στη διαχείριση του άγχους, της αϋπνίας, ενώ παράλληλα βελτιώνει τη διάθεση.
Αυτό το μοναδικό βότανο για το άγχος μπορεί να χρησιμοποιηθεί με πολλούς τρόπους.

• Προσθέστε 4-5 σταγόνες αιθέριο έλαιο λεβάντας σε ένα κεραμικό καυστήρα αιθέριων ελαίων και χαλαρώστε με το άρωμα του.
• Εναλλακτικά μπορείτε να προσθέσετε το έλαιο σε 2-3 φλιτζάνια ζεστού νερού και, είτε να εισπνεύσετε τους ατμούς, είτε να το αφήσετε να αρωματίσει το χώρο.
• Προσθέστε 6 σταγόνες αιθέριου ελαίου στη μπανιέρα και απολαύστε ένα ζεστό, χαλαρωτικό μπάνιο.
• Εισπνεύστε απευθείας αιθέριο έλαιομε προσοχή, όταν έχετε έντονο άγχος και ένταση για να ανακουφιστείτε άμεσα.
• Βάλτε σε ένα πουγκάκι αποξηραμένα άνθη λεβάντας και τοποθετήστε το στη μαξιλαροθήκη σας. Θα σας ηρεμήσει και θα σας βοηθήσει να κοιμηθείτε πιο εύκολα.
• Μπορείτε να απολαύσετε τα οφέλη της καταναλώνοντας την σαναφέψημα εάν προσθέστε σε μια κούπα βραστού νερού, ένα κουταλάκι του γλυκού αποξηραμένη λεβάντα.

Όποιον τρόπο και να επιλέξετε η λεβάντα θα σας καταπλήξει με τις χαλαρωτικές και αγχολυτικές ιδιότητες της. 

Πασιφλόρα ή passion flower

Είναι αναρριχητικό λουλούδι που αναπτύσσεται κυρίως στη Νότια Αμερική.

Στην προκολομβιανή εποχή χρησιμοποιούνταν ως τροφή, για τις θεραπευτικές και ηρεμιστικές της ιδιότητες.

Στην Ευρώπη εισήχθη αρχικά σαν διακοσμητικό φυτό λόγω του εντυπωσιακού άνθους της και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν τα φύλλα της ως αφέψημα σε περιπτώσεις ανησυχίας.

Η πασιφλόρα παρουσιάζει αγχολυτικές, καταπραϋντικές, σπασμολυτικές ιδιότητες και μειώνει την αρτηριακή πίεση.

Οι αγχολυτικές της ιδιότητες αποδίδονται στα φλαβονοειδή που περιέχει και κυρίως στη χρυσίνη.

Χωρίς να προκαλεί εθισμό μειώνει την υπερένταση και τα συμπτώματα της αλλά και το αίσθημα ανησυχίας.

Επίσης, προάγει το αίσθημα χαλάρωσης και ευεξίας, ενώ ανακουφίζει τη μυϊκή ένταση.
Μπορείτε να αναζητήσετε την πασιφλόρα αποξηραμένη ή σε συμπλήρωμα διατροφής με τη μορφή δισκίου ή βάμματος.

• Για την παρασκευή αφεψήματος χρησιμοποίηστε 1,5 – 2 κουταλάκια του γλυκού αποξηραμένο βότανο σε ένα φλιτζάνι βραστό νερό και αφήστε το για 10 λεπτά. Μπορείτε να καταναλώσετε έως και 3 την ημέρα πρωί, μεσημέρι και βράδυ πριν το φαγητό.

Βαλεριάνα 

Είναι το πιο διαδεδομένο βότανο για τη διαχείριση του άγχους και της αϋπνίας και συχνά αποκαλείται ως το «ηρεμιστικό της φύσης».

Η χρήση της καταγράφεται από την αρχαία Ελλάδα όπου ο Ιπποκράτης περιγράφει τις θεραπευτικές της δράσεις και ο Γαληνός τη χορηγεί για την καταπολέμηση της αϋπνίας.

Η χαρακτηριστική έντονη μυρωδιά της βαλεριάνας οφείλεται στη ρίζα της και εντείνεται περισσότερο αφού αποξηρανθεί.

Για την παρασκευή συμπληρωμάτων διατροφής αλλά και για ροφήματα τσαγιού χρησιμοποιείται η ρίζα του φυτού, για αυτό το λόγο μπορεί να παρατηρηθεί αυτή η ιδιαίτερη μυρωδιά.

Έρευνες έχουν δείξει πως η χορήγηση ρίζας βαλεριάναςσε άτομα που βιώνουν στρεσογόνες καταστάσεις βοηθάει πολύ στην ανακούφιση από τα συμπτώματα του άγχους.

Επίσης, φαίνεται να βοηθά σημαντικά στη βελτίωση του ύπνου και στα συμπτώματα κατάθλιψης.

Είτε επιλέξετε να την προμηθευτείτε αποξηραμένη, είτε σε συμπλήρωμα διατροφής, μπορείτε να την καταναλώσετε κατά τη διάρκεια της ημέρας ακολουθώντας τη δοσολογία που αναφέρεται στο προϊόν ώστε να ανακουφιστείτε από την ένταση και τα συμπτώματα του άγχους.

Μελισσόχορτο

Το μελισσόχορτο ή lemon balm είναι ακόμη ένα θεραπευτικό βότανο με σημαντικά οφέλη για την ηρεμία μας.

Έχει χαρακτηριστική μυρωδιά λεμονιού και οφείλει την ονομασία του στις μέλισσες, αφού τις προσελκύει έντονα.

Στην αρχαιότητα είχε χρησιμοποιηθεί από τον Διοσκουρίδη και τον Πλίνιο για τη θεραπεία πληγών, ως αιμοστατικό αλλά και για τη θεραπεία διαφόρων ασθενειών.

Αργότερα, οι Άραβες γιατροί το χορηγούσαν για την αντιμετώπιση του άγχους και της νευρικότητας.

Το μελισσόχορτο παρουσιάζει αγχολυτικές, καταπραϋντικές και κατευναστικές ιδιότητες και φαίνεται να ανακουφίζει από πεπτικές διαταραχές που σχετίζονται με το στρες.

Χρησιμοποιείται ως ηρεμιστικό για την αντιμετώπιση της αϋπνίας, της νευρικότητας και της ανησυχίας και σαν αντικαταθλιπτικό, αφού προκαλεί ευεξία και βοηθά σε περιπτώσεις πνευματικής εξάντλησης.

Στην αγορά θα το βρείτε αποξηραμένο, σε μορφή βάμματος ή σαν συστατικό σε συμπληρώματα διατροφής κατά του άγχους και του στρες.

• Για να το απολαύσετε ως ρόφημα προσθέστε 1 κουταλιά του γλυκού αποξηραμένο βότανο σε βραστό νερό, αφήστε το για 5 λεπτά και στη συνέχεια σουρώστε.
• Ως βάμμα μπορείτε να το καταναλώσετε 3 φορές την ημέρα προσθέτοντας 30 σταγόνες σε νερό.

Χαμομήλι 

Το χαμομήλι συγκαταλέγεται στα βότανα που χρησιμοποιούνται εδώ και αιώνες κυρίως για την ηρεμιστική του δράση.

Η χρήση του φαίνεται να βοηθά στη μείωση των συμπτωμάτων τους άγχους και της κατάθλιψης.

Έχουν γίνει αρκετές μελέτες που επιβεβαιώνουν τις ηρεμιστικές και αγχολυτικές ιδιότητές του.

Επίσης, έρευνα δείχνει πως η συστηματική κατανάλωση χαμομηλιού μπορεί να μειώσει αισθητά τα συμπτώματα της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής.

Όπως τη λεβάντα, έτσι και το χαμομήλι μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε με πολλούς τρόπους:

• Προσθέστε 1-2 κουταλιές αποξηραμένου βοτάνου σε μια κούπα βραστού νερού και καταναλώστε το ως ρόφημα.
• Προσθέστε αιθέριο έλαιο χαμομηλιού σε κεραμικό καυστήρα αιθέριων ελαίων και χαλαρώστε με το άρωμα του.
• Βράστε λίγο αποξηραμένο φυτό και εισπνεύστε τους ατμούς του.
• Αναμείξτε αιθέριο έλαιο χαμομηλιού με έλαιο βάσης και προσθέστε το στο ζεστό νερό της μπανιέρας για ένα χαλαρωτικό μπάνιο.

Τα μανιτάρια ανήκουν στο φυτικό βασίλειο, στο φύλο ΜΥΚΗΤΕΣ στην κλάση ΒΑΣΙΔΙΟΜΥΚΗΤΕΣ. Οι μύκητες γενικά, είναι μικροοργανισμοί, οι οποίοι στερούνται χλωροφύλλης, δεν μπορούν να φωτοσυνθέσουν και συνεπώς είναι ετερότροφοι. Επειδή ακριβώς πρέπει να πάρουν από κάπου έτοιμους τους απαιτούμενους για την ανάπτυξή τους υδατάνθρακες, ζούνε σαπροφυτικά ή παρασιτικά επάνω σε άλλους οργανισμούς ή σε υπολείμματά τους και τρέφονται αναπτύσσοντας μέσα σε αυτούς ένα δίκτυο μυκηλιακών υφών. Σκεφθείτε απλά ότι στο δάσος βλέπετε συχνά μανιτάρια επάνω σε κορμούς δένδρων ή σε υπολείμματα φυτών!

Η ποικιλία των μανιταριών, τόσο των καλλιεργούμενων όσο και των άγριων, στον ελληνικό χώρο είναι ιδιαίτερα μεγάλη και έχει αποτελέσει το βασικό θέμα κάποιων καλαίσθητων εκδόσεων, που με μια μικρή προσπάθεια μας βοηθούν να αναγνωρίσουμε τα μανιτάρια που συχνά συναντούμε στους περιπάτους μας στο δάσος. Πολλά μανιτάρια είναι γνωστά για την επικινδυνότητά τους για τον άνθρωπο και ενδείκνυται να μην καταναλώνονται αν δεν είμαστε σίγουροι για το είδος τους. Ορισμένα μανιτάρια είναι εξαιρετικά επικίνδυνα για τον άνθρωπο, γιατί περιέχουν ουσίες τοξικές, όπως η ατροπίνη, για τις οποίες μπορεί να μην υπάρχει αντίδοτο και οι οποίες αργούν να εκδηλώσουν τα συμπτώματα τόσο ώστε όταν αυτά εμφανίζονται να είναι αργά για την αντιμετώπισή τους. Επίσης πολλοί άνθρωποι έχουν αλλεργική αντίδραση στα σπόρια που ελευθερώνουν τα μανιτάρια.

Το σώμα των μυκήτων αυτών, έτσι όπως το βλέπουμε στις συσκευασίες των καταστημάτων τροφίμων αλλά και στη φύση, είναι ό,τι ο καρπός για τα υπόλοιπα γνωστά μας λαχανοκομικά, ο οποίος φέρει τα όργανα αναπαραγωγής του μύκητα, δηλαδή τα σπόρια. Αποτελείται από :

• Τον ποδίσκο, που είναι όργανο στήριξης και επαφής με το θρεπτικό υπόστρωμα
• Την κεφαλή, στην κορυφή του ποδίσκου, η οποία ονομάζεται και πίλος ή πιλίδιο και μπορεί να έχει διάφορα σχήματα.
• Την κάτω επιφάνεια του πιλιδίου, η οποία είναι χωρισμένη σε πόρους ή ελάσματα και ανάμεσά τους δημιουργούνται και αποθηκεύονται τα σπόρια του μύκητα.

Τα τρία αυτά χαρακτηριστικά των μανιταριών διαφοροποιούνται μεταξύ των διαφόρων γενών και αποτελούν στοιχεία ταξινόμησής τους.

Θρεπτική αξία των μανιταριών

Τα μανιτάρια εδώ και αρκετές δεκαετίες αποτελούν μέρος της δίαιτας πολλών ευρωπαϊκών χωρών, ενώ στην Ελλάδα έγιναν δημοφιλή σχετικά τελευταία. Η θρεπτική τους αξία είναι αξιοσημείωτη, αν σκεφθούμε ότι η περιεκτικότητά τους σε υδατάνθρακες και λίπος είναι πολύ χαμηλή, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα ευεργετικά για τη διατροφή μας! Αντίθετα όμως, είναι πλούσια σε βιταμίνες C και B, σε  πρωτεΐνες και σε αμινοξέα, σε ανόργανα στοιχεία και σε μεταλλικά άλατα καθώς και σε νερό. Επίσης έχει αποδειχθεί ότι κάποια γένη έχουν και θεραπευτικές ιδιότητες γα τον άνθρωπο.

Τα μανιτάρια κυκλοφορούν στην αγορά είτε φρέσκα σε κεσεδάκια καλυμμένα με μεμβράνη σε ψυγεία είτε σε κονσέρβες. Τα φρέσκα μπορεί να είναι τα μικρά, άσπρα μανιτάρια του γένους AGARICUS ή τα μεγαλύτερα και σκούρα του γένους PLEUROTUS. Αυτά είναι τα δύο είδη που καλλιεργούνται στη Ελλάδα και καλύπτουν την εγχώρια αγορά.

Οποιαδήποτε άλλα είδη είναι εισαγόμενα ή είναι σε μικρές ποσότητες άγρια αλλά εδώδιμα μανιτάρια μαζεμένα από την ύπαιθρο.

Καλλιεργούμενα μανιτάρια στο εμπόριο

Τα καλλιεργούμενα μανιτάρια με τα υποστρώματα που χρειάζονται για να αναπτυχθούν, διακρίνονται σε:

• Μανιτάρια που μπορούν να αναπτυχθούν σε φρέσκα υλικά (PLEUROTUS).
• Μανιτάρια που μπορούν να αναπτύσσονται σε υλικά που έχουν υποστεί ελάχιστη ζύμωση.
• Μύκητες που μπορούν να καρποφορήσουν ακόμα και στο έδαφος.
• Και μανιτάρια που απαραίτητα πρέπει να έχουν υποστεί πολύ καλή ζύμωση.

Και τα δύο δημοφιλή γένη μανιταριών στην ελληνική αγορά, υπάρχουν μερικές ποικιλίες, οι οποίες διαφοροποιούνται μεταξύ τους  ως προς το χρώμα και τις απαιτήσεις καλλιέργειας, κάτι που θα γίνει κατανοητό καθώς θα αναφερόμαστε στην τεχνική καλλιέργειας των μανιταριών.

 Καλλιέργεια του Agaricus bisporus

Τα γνωστά μας άσπρα, μικρά μανιτάρια καλλιεργούνται σε αρκετά μεγάλη κλίμακα στην Ελλάδα. Οι μονάδες παραγωγής είναι μικρά οικήματα ή χώροι παρόμοιοι με τα τοξωτά θερμοκήπια, οι οποίοι απαραίτητα έχουν μονωμένα τοιχώματα και καλό σύστημα αερισμού για να ελέγχεται όσο το δυνατόν καλύτερα η θερμοκρασία και η σχετική υγρασία του αέρα. Η παρουσία άμεσου ηλιακού φωτός δεν είναι σημαντική για τα μανιτάρια και γι’ αυτό μπορεί τα κτίσματα να είναι και ημιυπόγεια και χωρίς πολλά ανοίγματα. Οι εγκαταστάσεις καλλιέργειας μανιταριών έχουν αρκετούς βοηθητικούς χώρους για την προετοιμασία και την παστερίωση των υποστρωμάτων που απαιτούνται, όπως προαναφέρθηκε, για την καλλιέργειά τους καθώς και την αποθήκευση μιας σειράς βοηθητικών μηχανημάτων. Τα συστήματα καλλιέργειας διακρίνονται:

• Σε συστήματα που χρησιμοποιούν τον ίδιο χώρο από την παστερίωση του θρεπτικού υποστρώματος μέχρι το τέλος της συγκομιδής (ΜΟΝΟΖΩΝΙΚΑ).
• Σε συστήματα, στο οποία η παστερίωση και ο εμβολιασμός ή «σπορά» του υποστρώματος γίνονται σε διαφορετικό χώρο από την επώαση και την παραγωγή (ΔΙΖΩΝΙΚΑ).

Επίσης τα συστήματα καλλιέργειας διαφοροποιούνται ανάλογα με τον χώρο τοποθέτησης του υποστρώματος και ανάπτυξης της καρποφορίας. Τα μανιτάρια μπορεί να καλλιεργηθούν σε πλαστικούς σάκους, σε τελάρα που φέρουν ανοίγματα στο κάτω τμήμα και στοιβάζονται κατά ορισμένο αριθμό και τέλος σε μόνιμα ράφια που είναι σταθερά και σε ορισμένο αριθμό το ένα επάνω από το άλλο.

Η προετοιμασία του θρεπτικού υποστρώματος είναι το πρώτο σημαντικό στάδιο της καλλιέργειας. Το γένος AGARICUS προτιμά υλικά που έχουν υποστεί ικανοποιητική ζύμωση. Ένα καλό υπόστρωμα πρέπει να περιέχει:

• Ικανοποιητική ποσότητα υδατανθράκων και ανόργανων στοιχείων.
• Αναλογία C / N = 16.
• Επαρκή υγρασία και θερμοκρασία περίπου 25ο  C πριν από την παστερίωση.
• Και pH μεταξύ 7 – 7,5.

Συνήθως για την παρασκευή του υποστρώματος χρησιμοποιούνται και αναμιγνύονται κοπριά από διάφορα ζώα και πουλερικά, άχυρο σιτηρών, βαμβακόπιτα και υπολείμματα από γεωργικές βιομηχανίες καθώς και ανόργανα υλικά με σκοπό την ενίσχυση του μίγματος σε άζωτο και τη διόρθωση του pH. Τα υλικά αυτά συγκεντρώνονται, αναμιγνύονται και μετά από προσθήκη νερού παραμένουν για σειρά ημερών (συνήθως 7-12) σε αυτή την κατάσταση για να γίνει η απαραίτητη ζύμωση. Σε τακτά χρονικά διαστήματα ο σωρός ανακατεύεται για να εφοδιάζεται με το απαραίτητο οξυγόνο. Ο βασικός σκοπός της ζύμωσης είναι να μετατραπούν κάποιες ουσίες σημαντικές για την ανάπτυξη των μανιταριών σε μορφή που να είναι αφομοιώσιμη από αυτά. Αυτή η μετατροπή γίνεται από μικροοργανισμούς που αναπτύσσονται στο σωρό του υποστρώματος και αποικοδομούν το άχυρο και τους υδατάνθρακες των συστατικών σε απλούστερες ουσίες που μπορούν να προσληφθούν ευκολότερα από τα μανιτάρια. Η διατήρηση σωστής υγρασίας και επαρκούς οξυγόνου είναι σημαντική για την καλή δραστηριότητα των υπεύθυνων για τη ζύμωση μικροοργανισμών.

Παστερίωση – σπορά – επώαση

Το επόμενο στάδιο είναι αυτό της παστερίωσης, που επιτυγχάνεται με την εφαρμογή υψηλής θερμοκρασίας 58 – 60^οC για ορισμένες ώρες με απώτερο σκοπό την απαλλαγή του υποστρώματος και άλλους μύκητες, βακτήρια και νηματώδεις που μπορεί να παρεμποδίσουν την καλή ανάπτυξη της καλλιέργειας των μανιταριών. Η παστερίωση γίνεται συνήθως με χρήση ατμού. Ακολουθεί ένα δεύτερο στάδιο χαμηλότερης θερμοκρασίας (50^ο C) στο οποίο ευνοείται εκ νέου η δράση των ωφέλιμων μικροοργανισμών και με το πέρας αυτού το υπόστρωμα είναι στην καλύτερη δυνατή κατάσταση για να εγκατασταθεί σε αυτό η καλλιέργεια των μανιταριών. Και στα δύο προηγούμενα στάδια είναι σημαντικό να διατηρείται στο υπόστρωμα η απαραίτητη περιεκτικότητα σε νερό καθώς και σε οξυγόνο γιατί αλλιώς η δράση των μικροοργανισμών σταματά.

Πριν την ενσωμάτωση του σπόρου (εμβολιασμός ή σπορά) στο υπόστρωμα, αυτό πρέπει να αποκτήσει μια θερμοκρασία 25^οC και επίσης να έχει ελεγχθεί η ποσότητα της αμμωνίας, η οποία παράγεται κατά τη διάρκεια των προηγούμενων διεργασιών. Η μείωση της θερμοκρασίας του υποστρώματος γίνεται με εισαγωγή αέρα στο χώρο, ο οποίος όμως πριν την εισαγωγή του φιλτράρεται ώστε να είναι απαλλαγμένος από σπόρια άλλων μικροοργανισμών, παθογόνων για τα μανιτάρια. Ο «σπόρος» του μανιταριού είναι σπόρια του μύκητα, ανεπτυγμένα επάνω σε σπόρους σιτηρών από ειδικά εργαστήρια. Γίνεται ανάμιξη ορισμένης ποσότητας σπόρου (5-7lt σπόρου ανά 1000 κιλά υποστρώματος) κατά τέτοιον τρόπο ώστε να διασκορπιστεί ομοιόμορφα. Ακολουθεί η φάση της επώασης, σε θερμοκρασία 24 – 27ο κατά την οποία τα σπόρια αναπτύσσουν το μυκήλιο του μύκητα σε όλο το υπόστρωμα και αρχίζουν να αξιοποιούν τα θρεπτικά συστατικά του. Αυτή η φάση διαρκεί περίπου δύο εβδομάδες και είναι απαραίτητο να γίνεται καλός αερισμός για να ανανεώνεται το οξυγόνο της ατμόσφαιρας και να απομακρύνεται το διοξείδιο του άνθρακα που παράγεται και επηρεάζει δυσμενώς σε αυξημένη ποσότητα την ανάπτυξη του  μυκηλίου. Ενδείκνυται το υπόστρωμα στα τελάρα ή στα ράφια καλλιέργειας.

Πηγή gardenguide.gr

 Μια διεθνής επιστημονική ομάδα έδειξε ότι είναι δυνατό οι ντομάτες να τροποποιηθούν γενετικά έτσι ώστε να παράγουν περισσότερη προβιταμίνη D3, τον πρόδρομο της βιταμίνης D3, γνωστής και ως ”βιταμίνης της λιακάδας”.

Δημιουργήθηκαν οι πρώτες γενετικά τροποποιημένες ντομάτες που παράγουν έξτρα βιταμίνη D

Στόχος των επιστημόνων είναι οι ντομάτες αυτές να αποτελέσουν μια νέα διατροφική πηγή βιταμίνης D, κάτι που θα έχει σημαντικές θετικές επιπτώσεις για την δημόσια υγεία, καθώς πολλοί άνθρωποι έχουν ανεπάρκεια αυτής της ζωτικής βιταμίνης στον οργανισμό τους.

Περίπου ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι στη Γη έχουν έλλειψη βιταμίνης D, κάτι που αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης διαφόρων ασθενειών όπως η οστεοπόρωση, ο καρκίνος, η άνοια και η νόσος Πάρκινσον. Μολονότι οι άνθρωποι μπορούν να συνθέσουν βιταμίνη D3, όταν εκτεθούν στον ήλιο, το μεγαλύτερο μέρος αυτής της φυσικά παραγόμενης βιταμίνης στο σώμα προέρχεται από τη διατροφή, λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη ότι τα αντηλιακά μειώνουν την παραγωγή βιταμίνης D στο σώμα. Όμως αρκετοί άνθρωποι δεν τρώνε αρκετές τροφές με αφθονία βιταμίνης D, με συνέπεια να χρειάζονται σχετικά συμπληρώματα με τη μορφή χαπιού.

Οι ερευνητές από διάφορες χώρες (Βρετανία, Ιταλία, Βέλγιο, Χιλή, Κούβα), με επικεφαλής την Κάθι Μάρτιν του βρετανικού ερευνητικού κέντρου John Innes, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό ”Nature Plants”, (διαβάστε την ΕΔΩ) τροποποίησαν ένα γονίδιο της ντομάτας που κωδικοποιεί ένα ένζυμο. Με τον τρόπο αυτό μπλόκαραν τη δράση του ενζύμου, το οποίο κανονικά μετατρέπει την εν λόγω βιταμίνη σε χοληστερίνη. Έτσι, η προβιταμίνη D3 συσσωρεύεται πλέον στις ίδιες τις ντομάτες και στα φύλλα της ντοματιάς, χωρίς να επηρεάζεται η ανάπτυξη του φυτού και η παραγωγικότητα του.

Στη συνέχεια η προβιταμίνη D3 μπορεί να μετατραπεί σε κανονική βιταμίνη D3 μέσω τεχνητής υπεριώδους ακτινοβολίας ή μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον ανθρώπινο οργανισμό για να συνθέσει με φυσικό τρόπο τη βιταμίνη D3, όταν ένας άνθρωπος εκτεθεί σε υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία UV-B.

Η ποσότητα προβιταμίνης D3 μέσα σε μια μόνο ντομάτα, αν μετατραπεί σε βιταμίνη D3, ισοδυναμεί με την ποσότητα αυτής της βιταμίνης που υπάρχει σε δύο μεσαίου μεγέθους αυγά ή σε 28 γραμμάρια ψαριού τόνου. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η κατανάλωση των τροποποιημένων αυτών ντοματών –  είτε ολόκληρων είτε με τη μορφή τοματοχυμού – θα μπορεί μελλοντικά να καλύψει τις ημερήσιες ανάγκες για βιταμίνη D3 τόσο των παιδιών όσο και των ηλικιωμένων (15 και 20 μικρογραμμάρια αντίστοιχα).

Επίσης οι επιστήμονες σκοπεύουν να κάνουν περαιτέρω έρευνες για να αυξήσουν μέσω γενετικής τροποποίησης τα επίπεδα βιταμίνης D και σε άλλα φυτά όπως οι πατάτες.

Πηγή –  Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων

Αμερικανοί επιστήμονες καλλιέργησαν στη Γη φυτά σε έδαφος από το φεγγάρι (σεληνιακό ρηγόλιθο), κάτι που γίνεται για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία. Πρόκειται για το πρώτο βήμα προκειμένου μια μέρα να καλλιεργηθούν στη Σελήνη φυτά κατάλληλα για τροφή και οξυγόνο, τα οποία θα στηρίξουν τις μελλοντικές επανδρωμένες διαστημικές αποστολές στον δορυφόρο του πλανήτη μας. Με άλλα λόγια, άνοιξε ο δρόμος για τους πρώτους αγρότες στο φεγγάρι!

Τα πρώτα αυτά πειράματα, τα οποία έγιναν με μικρά δείγματα σεληνιακού εδάφους (συνολικά 12 γραμμάρια) που είχαν συλλεχθεί από τους αστροναύτες των αποστολών «Απόλλων» 11,12 και 17 της NASA, δείχνουν ότι είναι εφικτό να φυτρώσουν και να μεγαλώσουν γήινα φυτά σε έδαφος που διαφέρει πολύ από το γήινο. Όμως αναπτύσσονται πιο αργά, έχουν συνήθως μικρότερο μέγεθος και εμφανίζουν περισσότερα σημάδια στρες από ό,τι συμβαίνει όταν μεγαλώνουν σε χώμα από τη Γη.

Στόχος της μελέτης ήταν να διαπιστωθεί κατά πόσο είναι βιώσιμη η καλλιέργεια φυτών στο αυθεντικό έδαφος του φεγγαριού και όχι σε κάποια προσομοίωση του. Τα ευρήματα, σύμφωνα με τους επιστήμονες, δείχνουν ότι μολονότι το σεληνιακό «χώμα» μπορεί να χρησιμοποιηθεί για το μεγάλωμα φυτών, δεν υποστηρίζει την ανάπτυξη τους το ίδιο καλά με το γήινο χώμα ηφαιστειακής προέλευσης, ιδίως αν το πρώτο έχει εκτεθεί για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στην επιφάνεια της Σελήνης. Η εκτίμηση των ερευνητών είναι ότι η κοσμική ακτινοβολία και ο ηλιακός «άνεμος» προξενούν ζημιά στο σεληνιακό έδαφος, ενώ πρόβλημα αποτελεί και η παρουσία σε αυτό μικρών σωματιδίων σιδήρου.

Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Φλόριντα, με επικεφαλής τους καθηγητές Ρόμπερτ Φερλ και ‘Ανα-Λάιζα Πολ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό βιολογίας «Communications Biology», πειραματίστηκαν με το φυτό αραβίδοψη (Arabidopsis thaliana), το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί κατά κόρον σε παρεμφερή πειράματα, μεταξύ άλλων επειδή το γονιδίωμα του έχει “διαβαστεί” πλήρως. Οι δύο ερευνητές είναι αναγνωρισμένοι διεθνώς ειδικοί στη μελέτη των φυτών στο διάστημα, μεταξύ άλλων έχοντας κάνει σχετικά πειράματα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

Το μικρό ανθοφόρο φυτό αραβίδοψη, που ευδοκιμεί στην Ευρασία και στην Αφρική, δοκιμάστηκε σε 12 δείγματα σεληνιακού εδάφους που είχαν συλλεχθεί από διαφορετικά στρώματα της σεληνιακής επιφάνειας, καθώς επίσης σε 16 δείγματα ηφαιστειακής τέφρας από τη Γη, η οποία είχε παρόμοια σύνθεση και μέγεθος σωματιδίων με το σεληνιακό χώμα.