Μια συζήτηση γύρω από το ελαιόλαδο, τις κατηγορίες του και τα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι ελαιοπαραγωγοί

Αν υπάρχει ένα προϊόν που είναι γραμμένο στο DNA μας αυτό είναι το ελαιόλαδο. Μία κληρονομιά από την οποία και να θέλεις να ξεφύγεις δε γίνεται, σχεδόν γεννιέσαι με αυτό μέσα στο αίμα σου. Από το τσιτσίρισμα στα τηγανητά αυγά και το άρτυσμα στο ζεστό ψωμί μέχρι τη γνωστή σε όλους μας ”παπάρα” και φυσικά τα ”λαδερά”, το ελαιόλαδο είναι συνδεδεμένο με την ελληνική και μεσογειακή διατροφή. Σε κάθε σπίτι έχει υπάρξει το λεγόμενο ”λάδι από το χωριό”, σε έναν τενεκέ, κρυμμένο συνήθως κάτω από έναν νεροχύτη. Όσο κι αν αλλάζουν οι εποχές και οι διατροφικές μας συνήθειες, το ελαιόλαδο παραμένει βασικό συστατικό της κουζίνας μας και μάλιστα ένα πολύτιμο, ωφέλιμο προϊόν για την καλή μας υγεία.

Μόνο που όπως συμβαίνει με όλα τα αγαθά που καταναλώνουμε, έτσι και με αυτό, οφείλουμε να χτίσουμε μία σχέση εμπιστοσύνης. Μιλώντας με ανθρώπους που ασχολούνται ενεργά με την ελαιοπαραγωγή, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε την ποιότητα του προϊόντος και πώς αυτή πρέπει να αντιστοιχεί στην τιμή του, καθώς επίσης και να καταρριφθεί η πεποίθηση που θέλει τα ελαιόλαδα του σούπερ-μάρκετ να μην είναι καλά. Και τέλος, να αντιληφθούμε τις δυσκολίες των μικρών παραγωγών. Βιολογικοί μικροπαραγωγοί, όπως ο Γιάννης Αλεξόπουλος, ιδρυτής του Prasinoproject, μιας αμιγούς γεωπονικής εταιρείας με ετερόκλητους τομείς δραστηριότητας στη Σπάρτη, αποτελούν ένα πραγματικό κομμάτι στη ραχοκοκαλιά της σύγχρονης ελαιοπαραγωγής. Και ο ίδιος με τη σειρά του καταρρίπτει την ευρύτερη αντίληψη ότι ”όλα τα λάδια ίδια είναι”, τονίζοντας πώς ένα καλό ελαιόλαδο αναβαθμίζει όχι μόνο την καθημερινότητα αλλά και τη γαστρονομία μας.

Το ελαιόλαδο με μια ματιά Τόσο το Εξαιρετικό Παρθένο Ελαιόλαδο όσο και το Παρθένο Ελαιόλαδο προέρχονται απευθείας από την ελιά. Το πρώτο έχει χαμηλή οξύτητα, κι άλλα χαρακτηριστικά οργανοληπτικά, ενώ στο δεύτερο η οξύτητα είναι λίγο πιο υψηλή. Και τα δύο πρέπει να περάσουν τη δύσκολη πίστα της πιστοποίησης προκειμένου να βγουν στην αγορά. Στη συνέχεια ακολουθεί το ελαιόλαδο αποτελούμενο από εξευγενισμένα ελαιόλαδα και παρθένα ελαιόλαδα και το πυρηνέλαιο. Η περιεκτικότητα του Εξαιρετικού Παρθένου Ελαιόλαδου σε ελεύθερα λιπαρά οξέα, εκφραζόμενη σε ελαϊκό οξύ, δεν υπερβαίνει τα 0,8 g ανά 100 g ενώ του Παρθένου Ελαιόλαδου δεν υπερβαίνει τα 2 g ανά 100 g. Για να καταστεί δυνατός ο διαχωρισμός μεταξύ των διαφόρων τύπων ελαίου, έχουν καθοριστεί τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά για το καθένα, καθώς και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των παρθένων ελαίων, κατά τρόπο που να διασφαλίζεται η γνησιότητα και η ποιότητα των εν λόγω προϊόντων, με την επιφύλαξη των υπολοίπων διατάξεων, οι οποίες αφορούν αυτό το θέμα. Η ποιότητα του ελαιόλαδου επηρεάζεται σημαντικά από πληθώρα παραγόντων που είναι δυνατό να επιδρούν ακόμη και κατά το στάδιο ανάπτυξης του καρπού κατά την επαφή του με παράσιτα, μικροοργανισμούς, υγρασία, οξυγόνο, έντονο φως, θερμοκρασία και προσδιορίζεται με την μέτρηση ορισμένων φυσικοχημικών παραμέτρων όπως η οξύτητα, ο αριθμός υπεροξειδίων και η απορρόφηση στο υπεριώδες. Για τα παρθένα ελαιόλαδα στα κριτήρια ποιότητας συμπεριλαμβάνεται και η οργανοληπτική αξιολόγηση. ”Αυτό που θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε είναι ότι το Εξαιρετικό Παρθένο Ελαιόλαδο δεν σημαίνει και απαραίτητα βιολογικό, το οποίο δεν έχει να κάνει με την κατηγορία του προϊόντος, αλλά με τον τρόπο της καλλιέργειας” ”’Έχουμε το Εξαιρετικό Παρθένο Ελαιόλαδο με συμβατική καλλιέργεια κι ένα άλλο που γίνεται με βιολογική. Τα χαρακτηριστικά ως προς τη χημεία και την οργανοληπτική του αξιολόγηση είναι τα ίδια. Το αν κάποιο έχει υπολειμματικότητα φυτοφαρμάκων και άλλων επιμολυντών έχει να κάνει με το βιολογικό κομμάτι” εξηγεί ο Χρήστος Δημιζάς, Χημικός με Μεταπτυχιακό στη Χημεία Τροφίμων, ιδρυτής και ιδιοκτήτης της εταιρείας GREEKPOLS, η οποία μετράει 17 χρόνια στην αγορά. Με τα οικογενειακά στρέμματα στην Τριφυλία, η GREEKPOLS καταφέρνει και διατηρεί σταθερή την ποιότητά της, φροντίζοντας μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια, όπως για παράδειγμα το γεγονός ότι τα μπουκάλια που θα σφραγιστούν με το ελαιόλαδο, διαθέτουν φίλτρο UVA. Αξίζει να σημειωθεί ότι η εταιρεία GREEKPOL παράγει το ΕΠΟΣ ΠΟΠ Καλαμάτας, το οποίο δεν αναφέρεται αποκλειστικά στην πόλη αλλά σε περιοχές σε ολόκληρο τον νομό Μεσσηνίας. ”Αυτά τα ΠΟΠ ελαιόλαδα διαθέτουν κάποια ποιοτικά χαρακτηριστικά που έχουν πάει με φάκελο στην Κομισιόν, έχουν πιστοποιηθεί και αδειοδοτηθεί βάσει ποιοτικών στάνταρ. Είναι μία υποκατηγορία δηλαδή” καταλήγει ο Χρήστος. Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε ακουστά την Κορωνέικη που είναι και η βασίλισσα των ποικιλιών. Φύεται σε μεγάλη έκταση στην Ελλάδα και χαρακτηρίζεται από έντονο άρωμα και γεύση σε ισορροπία. Υπάρχουν όμως και πολλές άλλες ποικιλίες, όπως το Μανάκι, η Τσουνάτη καθώς και η Αθηνολιά οι οποίες έχουν το δικό τους μοναδικό χαρακτήρα και διαφορετικά χαρακτηριστικά. Κορωνέικη ποικιλία είναι και το συντριπτικό ποσοστό ελαιόλαδου που παράγει ο Γιάννης Αλεξόπουλος, σε συνδυασμό με την ξεχωριστή (και πιο σκληροτράχηλη αλλά και γευστική) ποικιλία της Αθηνοελιάς. Ο ίδιος προσεγγίζει την ελαιοπαραγωγή τόσο από την πλευρά του παραγωγού όσο και από αυτή του γεωπόνου, καθώς είναι απόφοιτος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Ο ίδιος αναφέρεται στη Λακωνία ως μια πολύ προικισμένη περιοχή για την ελαιοκομία της, καθώς ο συνδυασμός κλίματος, εδάφους, γεωγραφίας και, φυσικά, τεχνογνωσίας είναι ιδιαίτερα προνομιακός. Για πάνω από δέκα χρόνια, παράγει πιστοποιημένο βιολογικό ελαιόλαδο το οποίο αξιολογείται σταθερά ως Εξαιρετικό Παρθένο. Μία μεγάλη και σημαντική υποσημείωση όμως είναι ότι η βιολογική προσέγγισή του δεν αφορά την ελάχιστα ανώτερη τιμή πώλησης, όσο την προσπάθεια για παράγωγή ενός πραγματικά παραδοσιακού, απαλλαγμένου από χημικά, ελαιόλαδου υψηλών προδιαγραφών. Φέτος μάλιστα, έγινε η πρώτη εμφιάλωση του ελαιόλαδου και ο ίδιος στοχεύει σε αγορές υψηλού γαστρονομικού ενδιαφέροντος τόσο στην Ελλάδα όσο και στην κεντρική Ευρώπη. Οι βρώσιμες ελιές παραγωγής του Γιάννη Αλεξόπουλου ακολουθούν την ποιότητα του ελαιόλαδου, με τη μοναδική διαφορά ότι εκεί ακολουθείται ακόμα η πλήρης παραδοσιακή διαδικασία ώστε να μετατραπεί η ελιά από πικρή και σκληρή, στο μοναδικό μεζέ που όλοι λατρεύουμε. Τι συμβαίνει με το τενεκέ του χωριού Ανοίγοντας μια μεγάλη συζήτηση γύρω από τον τενεκέ του χωριού, οι ελαιοπαραγωγοί που εμφιαλώνουν και προσπαθούν να βιοποριστούν μέσα από τη δουλειά τους και που αγωνιούν για την ποιότητα του προϊόντος τους, στηρίζουν το επώνυμο, συσκευασμένο ελαιόλαδο. Ο Χρήστος Δημιζάς τονίζει πώς υπάρχει μία εγγύηση, την οποία δεν μπορεί να δώσει το χύμα ελαιόλαδο, ενώ ταυτόχρονα η ψήφος εμπιστοσύνης στο συσκευασμένο ελαιόλαδο είναι και μια προσπάθεια στήριξης των ελληνικών, μικρών εταιρειών που κάνουν καλά τη δουλειά τους. ”Δεν είναι ότι το λάδι είναι επικίνδυνο αλλά γιατί να μην φάει ο καταναλωτής αυτό που πληρώνει; Πολλές φορές, ξεφορτώνονται λάδια που δεν πέρασαν στη δειγματοληψία, ακόμα και προπέρσινα και τα πουλάνε ως κάτι καλύτερο. Τα περισσότερα Εξαιρετικά Παρθένα Ελαιόλαδα που έχουμε συσκευάσει ποτέ σαν εταιρεία είναι λάδια premium και τα δίνουμε κανονικά. Είναι παράβαση να αναφέρεται κάτι παραπάνω από την κατηγορία που ορίζει ο νόμος, απεχθάνομαι τη λέξη premium. Αλλά έχουμε μάθει να λέμε ‘άσε τι βάζουν μέσα στα λάδια των σούπερ μάρκετ’ ενώ και το δικό μου λάδι είναι από χωριό και περνάει από όλους τους ελέγχους που πρέπει”. Ο Χρήστος Δημιζάς τονίζει τις δυσκολίες του χώρου, λέγοντας πώς η παράνομη διακίνηση και η νοθεία έρχεται σε αντίθεση με τις προσπάθειες των ελαιοπαραγωγών να ανταπεξέρχονται στα έξοδα που έχει μία εταιρεία, πόσο μάλλον όταν αυτή είναι μικρή και οικογενειακή και στις δειγματοληψίες, μέσα από τις οποίες αποφασίζεται ακόμα και ανάκληση του προϊόντος αν δεν πληροί τα κριτήρια. Παρόλα, αυτά ο ίδιος δεν αφορίζει τον τενεκέ του χωριού όσον αφορά στην ποιότητα, που όπως λέει υπάρχει δυστυχώς σε ένα μικρό ποσοστό. ”Υπάρχουν τενεκέδες που έχουν εξαιρετικά λάδια, αλλά είναι αυτοί που θα υπάρχει η ‘φοβέρα’ ότι αυτός που το πουλάει σε κάποιον άλλον, το δίνει στη σωστή τιμή και θέλει να ξαναπουλήσει. Προσέχει δηλαδή τον πελάτη.” Στην περίπτωση του Μάνου Αθανασάκου, ο οποίος ολοκληρώνει το διδακτορικό του στην Ασφάλεια Δικτύων, αλλά ασχολείται με την ελαιοπαραγωγή μαζί με την οικογένειά του, το ελαιόλαδο του δεν έχει εμφιαλωθεί ακόμα αλλά είναι πραγματικά εξαιρετικό. Όντας και ο ίδιος μάγειρας μαζί με τις πολλές ακόμα ιδιότητές του, τροφοδοτεί εδώ και καιρό γνωστά αθηναϊκά εστιατόρια με το ελαιόλαδο και τις ελιές από τα οικογενειακά χωράφια που βρίσκονται στον Ταΰγετο. Τα αιωνόβια δέντρα που άνηκαν στους παππούδες του, βρίσκονται ανάμεσα σε θυμάρια, θρούμπια, καστανιές και καρυδιές, γύρω από το ορεινό χωριό της Άρνας, σε ένα μέρος αρκετά ιδιόμορφο όπως το περιγράφει και ο ίδιος. Ο Μάνος Αθανασάκος σέβεται τον κύκλο της ζωής των δέντρων του και δεν τα έχει ψεκάσει ποτέ. Παράλληλα, μετράει την οξύτητα του ελαιόλαδου που παράγει και όπως λέει κατατάσσεται σε αυτή του Εξαιρετικού Παρθένου. ”Ξέρω ότι είναι βιολογικό το λάδι μου δεν χρειάζεται να το πιστοποιήσω, δεν πιστεύω σε αυτό, όταν άλλοι καλλιεργητές ψεκάζουν συνεχώς με βιολογικά φάρμακα ενώ εγώ δεν ρίχνω τίποτα. Καμιά φορά κρίνουμε από το εξωτερικό περίβλημα που μπορεί να είναι κάτι ευτελές όπως ο τενεκές (σ.σ. ο ίδιος χρησιμοποιεί ειδικά μπιτόνια για να μεταφέρει το λάδι του), δεν φαίνεται η αξία του. Ναι μεν κάποιοι πουλάνε λάδι με μούργα ή άλλη ποιότητα από αυτή που λένε, άλλα υπάρχουν ελαιόλαδα που μπορεί να αξίζουν πολύ περισσότερο από αυτά που μπαίνουν σε εντυπωσιακά μπουκάλια”. Φέτος, κατάφερε να βγάλει ένα μονοποικοιλιακό ελαιόλαδο Αθηνολιάς, στο οποίο όπως λέει παίζει ρόλο το terroir. ”Είναι λίγο πικάντικο, φρουτώδες και μου βγάζει κάπως καρύδι” θα πει περιγράφοντάς το. ”Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μία συνεχής αναζήτηση στις κουζίνες κι αυτό είναι πολύ ωραίο. Έχει τύχει να μου ζητήσει ένας μάγειρας το λάδι μου γιατί είχε φανταστεί να βγάλει ένα συγκεκριμένο πιάτο και ήθελε τη γεύση του. Μια άλλη φορά, σε ένα εστιατόριο έτρωγε ένας μεγάλος κριτικός ελαιόλαδου και αφού δοκίμασε το δικό μου είπε ότι είναι το πιο ωραίο που έχει φάει μαζί με του Πέσκια. Ε και χάρηκα αρκετά”. Αυξάνονται οι μάγειρες που αναζητούν νέα προϊόντα ανά την Ελλάδα, με αποτέλεσμα να υπάρχει μια ευγενής (;) άμιλλα σε εξέλιξη για το ποιος θα ανακαλύψει το πιο καινούργιο, νόστιμο προϊόν. Και σε πολλές περιπτώσεις, αυτά βρίσκονται μακριά από τα ράφια των σούπερ-μάρκετ, σε περιοχές κάπως αχαρτογράφητες. Αυτή η ρομαντική αναρχία στις κουζίνες αναδεικνύει καλές δουλειές που δεν μπορούν να προχωρήσουν τόσο γρήγορα καθώς δεν βασίζονται σε μεγάλες επιχειρήσεις. Η στήριξη σε μικρούς παραγωγούς, όπως στην περίπτωση του Γιάννη Αλεξόπουλου, ο οποίος βασίζεται στα οικογενειακά ελαιόδεντρα αλλά και του Μάνου Αθανασάκου που κάνει την προσπάθειά του, είναι σημαντική για να σπάσει το μονοπώλιο των μεγάλων επιχειρήσεων. Αξίζει να σημειωθεί, ότι ο Μάνος Αθανασάκος πουλάει το ελαιόλαδο του στα εστιατόρια, όπως ορίζει ο νόμος, καθώς με τους τόνους που παράγει έχει έσοδα κάτω από το προβλεπόμενο όριο για το ”άνοιγμα χαρτιών”, δηλαδή εταιρείας. Μία από τις δυσκολίες όμως που θέτει ο ίδιος στο τραπέζι είναι ότι υπάρχει ελλιπής πληροφορία σχετικά με το πώς μπορεί να κάνει το επόμενο βήμα για το τι συμφέρει τελικά έναν αγρότη με μικρή παραγωγή. ”Λέω ότι υπάρχει ένα καρτέλ στο ελαιόλαδο. Στη Μεσόγειο, οι ελαιοπαραγωγικές δυνάμεις είναι η Τυνησία, το Μαρόκο, η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα. Έτσι, όποιος έχει τα περισσότερα δέντρα έχει και τον μεγαλύτερο λόγο στη διαμόρφωση της τιμής. Αυτό πάει αναλογικά, με την προσφορά και τη ζήτηση σε τόνους και η Ελλάδα δεν ανήκει στους μεγάλους παίκτες. Στο ελαιοτριβείο η τιμή ρυθμίζεται βάσει αυτής που έχει ρυθμιστεί. Επίσης, σε χρεώνει το δικαίωμα που είναι 10%. Αν εγώ δεν θέλω να κρατήσω το λάδι και θέλω να το πουλήσω, θα μου πει ότι το αγοράζω 3,60 (αυτή η τιμή είναι το κατώτατο όριο τώρα). Μπορείς να αγοράσεις και το δικαίωμα, ώστε να το πάρεις πίσω”. “Στη Μεσόγειο, οι ελαιοπαραγωγικές δυνάμεις είναι η Τυνησία, το Μαρόκο, η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα. Έτσι, όποιος έχει τα περισσότερα δέντρα έχει και τον μεγαλύτερο λόγο στη διαμόρφωση της τιμής. Αυτό πάει αναλογικά, με την προσφορά και τη ζήτηση σε τόνους και η Ελλάδα δεν ανήκει στους μεγάλους παίκτες.”  GETTY IMAGES/ISTOCKPHOTO Οι δυσκολίες του λαδιού Ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως ο παγετός αλλά και η ζέστη σε περιόδους που δεν δικαιολογείται, η πολλή ξηρασία αλλά και βροχή σε περιόδους ανθοφορίας, ο δάκος και τα ψεκάσματα σε διπλανά κτήματα, αποτελούν εχθρούς της παραγωγής. Όπως παρατηρεί ο Μάνος Αθανασάκος, τα 4-5 τελευταία χρόνια, την περίοδο του Μαΐου που είναι και αυτή που ανθίζει η ελιά, η θερμοκρασία είναι αρκετά υψηλή για τα δεδομένα της εποχής. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να καίγεται το άνθος και αν δεν χάσεις όλη την παραγωγή, μπορεί να είσαι μείον στο 40-50%. Ο ισχυρός παγετός από την άλλη, όπως εξηγεί ο Χρήστος Δημιζάς μπορεί να ‘κάψει’ την ελιά και τους χυμούς της. Πέρα από τις καιρικές συνθήκες, παίζει ρόλο η μορφολογία του εδάφους. Για παράδειγμα, τα χωράφια του Μάνου Αθανασάκου βρίσκονται σε βαθμίδες, σε ένα ιδιαίτερα ιδιόμορφο έδαφος. Αυτό σημαίνει ότι μόνο για το στρώσιμο των πανιών, χρειάζονται δύο ώρες. Και οι αντιξοότητες δεν σταματούν εδώ. ”Συνοπτικά, τα πάντα ξεκινούν από την πολιτική γραμμή, την οικονομοτεχνική εξωστρέφεια και την προστασία του προϊόντος από την κεντρική εξουσία. Σε όλα αυτά που (δεν) γίνονται από τους αρμοδίους, προσθέτουμε και την κατακόρυφη άνοδο στο εξοδολόγιο του αγρότη λόγω ενεργειακής κρίσης. Εμείς είμαστε εδώ όμως για να δείξουμε ότι τα λακωνικά βιολογικά προϊόντα ελιάς (ελαιόλαδο, βρώσιμες ελιές, πάστα ελιάς κτλ) μπορούν να πρωταγωνιστήσουν παρά τις δυσκολίες” εξηγεί ο Γιάννης Αλεξόπουλος και προσθέτει ότι το σημαντικότερο βήμα είναι η πρόσφατη συγκρότηση ενός μικροσυνεταιρισμού με κοινό όραμα τη βελτιστοποίηση του προϊόντος που λέγεται λακωνικό βιολογικό ελαιόλαδο. ”Το ελαιόλαδο είναι προϊόν που ελέγχεται με επίσημη ανάλυση από οργανοληπτικό εργαστήριο και η ανάλυση αυτή έχει μεγάλη ισχύ. Αν δεν βγει σωστή, το προϊόν ανακαλείται. Αν βγάλει ελάττωμα πάνω από το όριο που έχει καθοριστεί, δεν είναι πια Εξαιρετικό Παρθένο Ελαιόλαδο και πρέπει να ανακληθεί. Αν λοιπόν, το προϊόν μου περάσει το τεστ και σε δύο μήνες κάποιος το φυλάξει λάθος και τα χαρακτηριστικά του έχουν αλλοιωθεί και γίνει έλεγχος, δεν περνάει το τεστ. Γι’ αυτό θα πρέπει να έχω κρατήσει ένα αντιδείγμα για να αποδείξω ότι δεν είμαι ελέφαντας. Πολλές φορές μπορεί να το πάω σε ένα σούπερ-μάρκετ που οι λάμπες είναι πιο δυνατές από όσο πρέπει και το χτυπάει το φως και παρά την ειδική επίστρωση με φίλτρο UV στο μπουκάλι μου, το φως περνάει και έχουμε φωτοαλλοίωση. Πάει ο ΕΦΕΤ, βγαίνει το λάδι εκτός ορίων (μπορεί να φταίνε πολλά) κι εγώ έχω αντιδείγματα αλλά αυτά πρέπει να έχουν πιστοποίηση ISO για τη σωστή διατήρηση και αυτό είναι ένα κόστος δυσβάσταχτο. Και μιλάμε για μία μικρή εταιρεία στην αγορά” καταλήγει ο Χρήστος Δημιζάς. Τελικά το λάδι έχει ημερομηνία λήξης; Το Εξαιρετικό Παρθένο Ελαιόλαδο είναι ένα τρόφιμο που αλλοιώνεται με το πέρασμα του χρόνου, όπως επιβεβαιώνει και η Κωνσταντίνα Μπολέτη. ”Πιο συγκεκριμένα, με την πάροδο του χρόνου υφίσταται οξειδώσεις από το φως που θα εκτεθεί, τη θερμοκρασία που θα αποθηκευτεί και ως και από τον αέρα που περιέχει το δοχείο. Ειδικά δε, αν δεν συντηρείται σωστά, υποβαθμίζεται ακόμη περισσότερο και σε πιο σύντομο χρονικό διάστημα και για να ωφεληθούμε θα πρέπει να πρέπει να το καταναλώνουμε άμεσα”. (ΜΑΡΩ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΥΔΗ – news247.gr)

 Ιδέες για νέες εµπορικές διεξόδους στον κλάδο των λεγόµενων «Super Oils» (Υπέρ-Έλαια) δηµιουργεί το πριµ 60 ευρώ το στρέµµα που υπόσχεται το νέο πρασίνισµα της ΚΑΠ σε αγρότες που θα σπείρουν τα χωράφια τους µε καινοτόµες καλλιέργειες.

Καμελίνα | Nέο καλλιεργητικό asset με στρεμματικό πριμ και λύσεις διάθεσης

Μία από αυτές είναι η καµελίνα, µία άγνωστη για τα σηµερινά ελληνικά δεδοµένα καλλιέργεια, µε καλές όµως προοπτικές προσόδου για παραγωγούς που θα τη συνοδεύσουν µε µία µονάδα εκχύλισης, παράγοντας έλαιο για µία ποικιλία εµπορικών και βιοµηχανικών χρήσεων.

Τα κόστη της καλλιέργειας

Στην περίπτωση της Καµελίνας τα καλλιεργητικά κόστη στις ελληνικές συνθήκες προσεγγίζουν αυτά του σκληρού σίτου και λοιπών χειµερινών σιτηρών και υπολογίζονται σύµφωνα µε τον καθηγητή του Γ.Π.Α Δηµήτρη Μπιλάλη στα 120 µε 140 ευρώ το στρέµµα σε συµβατική καλλιέργεια, ενώ να αυξάνονται κατά 50 περίπου ευρώ στην περίπτωση της βιολογικής. 

Η ενίσχυση λοιπόν των 60 ευρώ έρχεται να «κουµπώσει» πάνω στην παραγωγική διαδικασία, ουσιαστικά καλύπτοντας σχεδόν το µισό από το καλλιεργητικό κόστος, ώστε να ισοφαρίσει τυχόν απώλεια εισοδήµατος από την αντικατάσταση κυρίως ανοιξιάτικων αρδευόµενων, ενεργοβόρων και µε στηµένη αγορά καλλιεργειών (όπως βαµβάκι και καλαµπόκι) έως ότου οργανωθεί η νέα εγχώρια αγορά για το προϊόν και ισορροπηθούν εκ νέου οι µηχανισµοί προσφοράς και ζήτησης.

Έσοδα και επιχειρηµατική προσέγγιση

Οι τιµές παραγωγού διαµορφώνονται στα 2 µε 2,5 ευρώ το κιλό, µε τον κύριο αγοραστή του προϊόντος στην Ελλάδα να είναι οι εταιρείες µε προϊόντα Superfoods, οι οποίες πωλούν τους σπόρους σε µικρές συσκευασίες µε πολύ υψηλό περιθώριο κέρδους. 

Όπως όµως επισηµαίνει ο καθηγητής Δ. Μπιλάλης στην Agrenda, οι νέοι παραγωγοί καµελίνας θα πρέπει να έχουν µία διαφορετική επιχειρηµατική προσέγγιση στη νέα κατάσταση.

Η κατασκευή µονάδων εκχύλισης µε κοχλιοπρέσα, µέσω της ένταξης σε Σχέδια Βελτίωσης ή προγράµµατα µεταποίησης του ΠΑΑ, θα επιτρέψει στον παραγωγό να καρπωθεί την υψηλή προστιθέµενη αξία που προσφέρει η µεταποίηση του σπόρου καµελίνας σε έλαιο, το οποίο πουλιέται σε ακόµα υψηλότερες τιµές, µε ποικιλία εµπορικών και βιοµηχανικών χρήσεων.

Η µετέπειτα αυξηµένη πρόσοδος, θα φέρει την οικονοµική µεγέθυνση που θα εδραιώσει τον παραγωγό στον νέο κλάδο ως κερδοφόρο επαγγελµατία, την ίδια ώρα που οι ευρωπαϊκές συνθήκες επιβάλλουν στο νέο αγρότη να εστιάσει ο ίδιος στο λεγόµενο «Farm market», κάνοντας ο ίδιος την τελική µεταποίηση στο προϊόν του. Σύµφωνα µε τα εµπειρικά δεδοµένα, ένα στρέµµα καµελίνας µπορεί να αποδώσει από 40-50 λίτρα το στρέµµα, όταν στο διαδίκτυο βρίσκει κανείς µπουκαλάκια ελαίου των 100 χιλιοστόλιτρων µε τιµές κοντά στα 10 ευρώ.

Αποδόσεις από πειραµατικά χωράφια

Όπως αναλύεται σε µεταπτυχιακή µελέτη της Μαρίας Ι. Κοµπιλάκου, τον Μάιο του 2016 πραγµατοποιήθηκε σπορά στον πειραµατικό αγρό του ΓΠΑ, όπου επιχειρήθηκε η καλλιέργεια Καµελίνας και υπολογίστηκαν οι αποδόσεις της και οι ανάγκες της. 

Κόστος παραγωγής Καμελίνα (photo/agronews.gr)

Τα συµπεράσµατα της µελέτης αναφέρουν πως η καλλιέργεια πετυχαίνει καλύτερες αποδόσεις µε τη χρήση οργανικής λίπανσης µε κοµπόστ σε σύγκριση µε την παροχή ανόργανης θρέψης, ενώ η βέλτιστη ποσότητα απαιτούµενου σπόρου υπολογίστηκε στα 3 – 3,5 κιλά ανά στρέµµα, µε µεγαλύτερες πυκνότητες να αυξάνουν σηµαντικά την ανταγωνιστικότητα σε θρεπτικά συστατικά και να καθυστερούν την ωρίµανση των σπόρων.  Στις ελληνικές συνθήκες, σύµφωνα µε υπολογισµούς, η καλλιέργεια Καµελίνας µπορεί να αποφέρει στον παραγωγό πρόσοδο έως και 500 ευρώ το στρέµµα.

Υψηλότερη περιεκτικότητα ελαίου από ηλίανθο και σόγια

Η υψηλή ελαιοπεριεκτικότητα αποτελούν το χαρακτηριστικό γνώρισµα των πολύ µικρών σπόρων Καµελίνας, των οποίων το έλαιο αποκτάται από τους σπόρους του φυτού µε την µέθοδο της ψυχρής εκθλίψης και το µετέπειτα φιλτράρισµα.

Η ελαιοπεριεκτικότητα των σπόρων της ξεπερνάει καθιερωµένες ελαιοπαραγωγικές καλλιέργειες όπως η σόγια και ο ηλίανθος και κυµαίνεται µεταξύ 30 και 45%, ενώ το έλαιό της αποτελεί πλούσια πηγή ω3 και ω6 λιπαρών.

(Γιάννης Ρούπας – agronews.gr)

Το νερό άφθονο και με ορμή, κυλάει στο αυλάκι και πέφτει από την κρέμαση και ύψος τεσσάρων μέτρων, στη χοάνη. Η πίεση του νερού χτυπάει τη φτερωτή και μέσω του άξονα κινείται η μυλόπετρα. Ο μύλος αλέθει τα σιτηρά και από τη θυρίδα, το αλεύρι καταλήγει στο σακί. 

Ο Γιώργος Ερυθρόπουλος, κάθε μέρα, εδώ και 35 χρόνια, με μεράκι και σεβασμό προς την παράδοση, εργάζεται στον νερόμυλο της οικογένειας του, στο Νεοχώρι Αλμωπίας, όπως έκανε ο πατέρας του και ο παππούς του.

«Ο νερόμυλος για μένα είναι ολόκληρη η ζωή μου, είναι η ιστορία της οικογένειάς μου και από αυτόν συντηρούμαστε», επισημαίνει στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο 51 ετών Γιώργος Ερυθρόπουλος, εξηγώντας πως είναι η τρίτη γενιά μυλωνάδων. «Όταν μετά τον πατέρα μου ανέλαβα εγώ τον νερόμυλο, ήθελα να τον εξελίξω, να ασχοληθώ περισσότερο με τα παραδοσιακά προϊόντα του τόπου μας και όχι τόσο με την τροφή για τα ζώα, “γιαρμά” όπως την ονομάζουν οι παλιοί, που έδιναν στα άλογα και στα γαϊδουράκια που είχε παλιά κάθε σπίτι και όπως είναι λογικό, ήταν η κύρια ασχολία του παππού και του πατέρα μου», λέει.

” Όταν μετά τον πατέρα μου ανέλαβα εγώ τον νερόμυλο, ήθελα να τον εξελίξω, να ασχοληθώ περισσότερο με τα παραδοσιακά προϊόντα του τόπου μας ”

Θυμάται από μικρός, όλες τις στιγμές που έχει ζήσει στον νερόμυλο και όπως περιγράφει, έρχονταν οι συχωριανοί του, με το κάρο φορτωμένο με σιτάρι και καλαμπόκι και έπαιρναν το αλεύρι τους για το σπίτι και κυρίως τον γιαρμά για τα ζώα. «Τα χρόνια ήταν δύσκολα, υπήρχε πείνα και όλοι κοιτούσαν να έχουν το ψωμί για την οικογένεια τους. Ο παππούς μου δούλευε ασταμάτητα και εγώ “σάκιαζα” το αλεύρι και τον “γιαρμά” στα τσουβάλια. Οι εικόνες είναι ακόμα ζωντανές στο μυαλό μου», αναφέρει χαρακτηριστικά ο 51 ετών μυλωνάς.

Με μεγάλη προσοχή και μεράκι, ο κ. Ερυθρόπουλος, όπως λέει, επέλεξε τις καλύτερες πρώτες ύλες και άρχισε τα τελευταία χρόνια να παρασκευάζει στον παραδοσιακό νερόμυλο της οικογένειας του, πλιγούρι, κορκότο, αλεύρι από ζέα, ολικής, σικάλεως και από βρώμη, αλλά και πάπρικα από τις μπαχοβίτικες πιπεριές που καλλιεργούνται στην Αλμωπία.

«Η μία μου κόρη σπουδάζει νοσηλευτική και η μικρή μου, που είναι 16 ετών, με βοηθάει πάρα πολύ και ήδη δηλώνει μυλωνού», λέει με καμάρι και τονίζει πόσο σημαντικό είναι γι’ αυτόν, να παραμείνει στην οικογένειά του ο νερόμυλος. «Προσπαθώ να συντηρώ τον νερόμυλο, έτσι ώστε να μην χάσει την παραδοσιακή ταυτότητά του. Έχω επισκευάσει τη σκεπή, είναι επενδυμένος με πέτρα και τον διατηρώ όσο μπορώ καλύτερα. Συνέχεια έρχονται σχολεία από πολλές περιοχές: από τη Θεσσαλονίκη, από το Κιλκίς, το Πολύκαστρο και από την περιοχή μας, για να δουν οι μαθητές πώς δουλεύει ο παραδοσιακός νερόμυλος», εξηγεί και αναφέρει ότι τα παιδιά, περισσότερο από όλα, εντυπωσιάζονται με τις μυλόπετρες, που κάθε μία από αυτές, ζυγίζει 500 κιλά και τον ρωτούν: «πώς γίνεται με το νερό, να κινείται αυτή η μεγάλη πέτρα του μύλου».

” Τα χρόνια ήταν δύσκολα, υπήρχε πείνα και όλοι κοιτούσαν να έχουν το ψωμί για την οικογένεια τους. Ο παππούς μου δούλευε ασταμάτητα και εγώ “σάκιαζα” το αλεύρι και τον “γιαρμά” στα τσουβάλια. Οι εικόνες είναι ακόμα ζωντανές στο μυαλό μου ”

Μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές που έχει ζήσει, όπως λέει, ήταν πριν από μερικά χρόνια, όταν επισκέφτηκαν το χωριό πολίτες από την Τουρκιά και έψαχναν να βρουν παλιά σπίτια και τον παραδοσιακό νερόμυλο, για τον οποίο τους είχαν μιλήσει οι παππούδες τους, που ζούσαν στο χωριό μας το οποίο ονομαζόταν Λεβόρ, πριν από την ανταλλαγή πληθυσμών το 1923. «Όταν έφτασαν στον νερόμυλο, εγώ εργαζόμουν και άρχισαν να βγάζουν φωτογραφίες, να με φωνάζουν αδελφέ και να ρωτάνε για τον νερόμυλο της οικογένειας μου, που όπως φαίνεται μιλούσαν γι’ αυτόν οι παππούδες τους και είναι πάνω από 100 ετών», εξηγεί συγκινημένος.

(Αλεξάνδρα Χατζηγεωργίου – Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων)

Σε δυσμενή θέση βρίσκονται οι αγρότες των ενεργειακών καλλιεργειών, οι οποίοι λίγες μέρες πριν «κλείσει το παράθυρο» στις νέες σπορές, δεν έχουν υπογράψει συμβάσεις με τις επιχειρήσεις, μιας και όπως αναφέρουν οι μεταποιητές, «είναι εντελώς αβέβαιο αν η παραγωγή τους θα μπορέσει να απορροφηθεί».

Η αδυναμία «κλεισίματος» των σχετικών συμφωνιών, οφείλεται, όπως επισημαίνει ο Σύνδεσμος Βιομηχάνων Βιοντίζελ Ελλάδος (ΣΒΙΒΕ), στη «συνειδητή ή ασυνείδητη άρνηση του ΥΠΕΝ να εφαρμόσει το νόμο», που έχει οδηγήσει το σύνολο σχεδόν των παραγωγών βιοντίζελ να μην μπορούν να συνάψουν συμβάσεις με τους Έλληνες αγρότες.

Μάλιστα, όπως υπογραμμίζει ο ΣΒΙΒΕ, παρά τις δεσμεύσεις των υπουργών Περιβάλλοντος και Αγροτικής Ανάπτυξης ώστε να τηρηθούν όσο ο νόμος προβλέπει, δεν έχει υπάρξει καμία εξέλιξη μέχρι σήμερα «με αποτέλεσμα να οδηγούμαστε ολοταχώς σε καταστροφή της καλλιέργειας των ενεργειακών φυτών στη χώρα μας και την απώλεια ενός σημαντικού εισοδήματος 25.000 αγροτικών οικογενειών, με μοναδικούς επωφελούμενους από τη συγκεκριμένη εξέλιξη τους εισαγωγείς ποσοτήτων από τρίτες χώρες και αυτούς που δεν τηρούν όσα προβλέπει η νομοθεσία με την ανοχή των υπουργείων».

Πέρυσι καλλιεργήθηκαν σε πανελλήνια κλίμακα περίπου 1.000.000 στρέμματα από σχεδόν 25.000 ελληνικές αγροτικές οικογένειες, με το αγροτικό εισόδημα από αυτές τις καλλιέργειες να αγγίζει  τα 100.000.000 ευρώ.

Σε αδιέξοδο οι αγρότες

«Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί τα δύο τελευταία χρόνια στον κλάδο των ανανεώσιμων καυσίμων μάς αναγκάζει να απευθυνθούμε δημοσίως προς όλους του φορείς αλλά και τους Έλληνες αγρότες, οι οποίοι δικαίως βρίσκονται σε σύγχυση σχετικά με τις αποφάσεις που πρέπει να λάβουν για τις επερχόμενες εαρινές καλλιέργειες. Συγκεκριμένα, η μη τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών που απορρέουν από το νομικό πλαίσιο που διέπει τα βιοκαύσιμα, πρωτίστως από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και δευτερευόντως από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης έχει οδηγήσει τόσο τους παραγωγούς βιοκαυσίμων όσο και τους αγρότες σε αδιέξοδο», αναφέρει ο ΣΒΙΒΕ στην ανακοίνωσή του.

Σημειώνει δε ότι η πρωτοφανής αδιαφορία του ΥΠΕΝ έχει δημιουργήσει στρεβλώσεις, συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού και αβεβαιότητα σε όλο το φάσμα της αγοράς με αποτέλεσμα να προκύπτει το εύλογο ερώτημα αν η αδιαφορία από πλευράς υπουργείου αγγίζει τα όρια της ανοχής σε φαινόμενα προνομιακής μεταχείρισης συγκεκριμένων εταιρειών. Η αγορά βιοντίζελ στην Ελλάδα είναι μία αγορά που διέπεται από τους νόμους 3054/2002 και 4062/2012 που ρυθμίζουν κάθε λεπτομέρεια για τη λειτουργία της.

Ο βασικός πυλώνας λειτουργίας της αγοράς είναι η κατανομή ποσοτήτων σε δικαιούχους παραγωγούς βιοκαυσίμων με βάση κυρίως την απορρόφηση Ελληνικών αγροτικών α’ υλών μέσα από συμβολαιακή γεωργία αλλά και άλλων κριτηρίων. Από το 2005 όταν και λειτούργησε για πρώτη φορά αυτό το πλαίσιο, η συμβολαιακή γεωργία ενεργειακών ελαιούχων σπόρων έδωσε μία πολύ μεγάλη διέξοδο στους Έλληνες αγρότες να καλλιεργήσουν μετά από πολλά χρόνια ηλίανθο και ελαιοκράμβη σε μεγαλύτερη κλίμακα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι συγκεκριμένες καλλιέργειες να «ανθίσουν» σε τέτοιο βαθμό ώστε μέχρι πέρυσι να καλλιεργούνται σε πανελλήνια κλίμακα περίπου 1.000.000 στρέμματα από σχεδόν 25.000 ελληνικές αγροτικές οικογένειες. Μάλιστα το αγροτικό εισόδημα από αυτές τις καλλιέργειες άγγιζε τα 100.000.000 ευρώ.

Απαιτείται τήρηση της νομοθεσίας

Για να μπορεί όμως εύρυθμα να λειτουργήσει το συγκεκριμένο πλαίσιο «απαιτείται από το ΥΠΕΝ η τήρηση της νομοθεσίας. Συγκεκριμένα θα πρέπει κάθε χρόνο να καθορίζονται οι συνολικές ποσότητες βιοντίζελ που πρέπει να διοχετευτούν στην αγορά που είναι ίσες με το 7% της κατανάλωσης του πετρελαίου κίνησης στην Ελλάδα. Με βάση τις πραγματικές καταναλώσεις που προκύπτουν από τα επίσημα στοιχεία της ΕΛ.ΣΤΑΤ. η κατανομή ποσοτήτων βιοντίζελ στην Ελλάδα θα έπρεπε να είναι από 150.000 -180.000 m3 κάθε χρόνο. Επίσης το ΥΠ.ΕΝ. εφαρμόζοντας τη νομοθεσία θα έπρεπε να εκδίδει κάθε χρόνο την απόφαση κατανομής μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου ώστε να μπορεί η αγορά να λειτουργεί ομαλά. Αντ’ αυτού το ΥΠΕΝ για λόγους που δεν έχουν εξηγηθεί ακόμη αποφάσισε μονομερώς να εκδώσει για το 2021 μία απόφαση κατανομής 110.000m3 αυτούσιου βιοντίζελ κι έκτοτε να σταματήσει να τηρεί τις υποχρεώσεις του που απορρέουν εκ του νόμου.

Όπως επισημαίνει ο ΣΒΙΒΕ, οι παραπάνω ενέργειες, παραλείψεις και αδικαιολόγητες αποφάσεις από πλευράς ΥΠΕΝ είχαν ως αποτέλεσμα να φτάσουμε στο έτος 2023 όπου 50.000-60.000m3 βιοντίζελ να εισάγονται από τα διυλιστήρια και τις εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών ως επί τω πλείστων από τρίτες χώρες, μέσω χωρών της Ε.Ε., με άγνωστης προέλευσης και εγκυρότητας πιστοποιητικά αειφορίας εις βάρος των αειφόρων ελληνικών ενεργειακών α’ υλών. Το τελευταίο δεν είναι ένα αυθαίρετο συμπέρασμα αλλά αποτελεί σοβαρό κίνδυνο μιας και η χώρα μας (μαζί με άλλες), με την ανοχή του ΥΠΕΝ, εισάγει ρύπους από χώρες όπως είναι η Κίνα μέσω άλλων Ευρωπαϊκών χωρών κάτι που έχει ήδη μπει στο μικροσκόπιο της Ε.Ε. σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Επίσης, λόγω των παραλείψεων του ΥΠΕΝ, η μη έκδοσης της κατανομής έχει «θολώσει» τα νερά του υγιούς ανταγωνισμού μεταξύ των συμμετεχόντων στην αγορά βιοντίζελ καθώς παραμένει άγνωστο αν εταιρείες στις οποίες δόθηκε η άδεια να πωλούν βιοντίζελ στην ελληνική αγορά το 2021 τηρώντας συγκεκριμένα κριτήρια, τηρούν ακόμη αυτά που προβλέπει ο νόμος ή αποκομίζουν εκατομμύρια ευρώ χωρίς κανένα έλεγχο υπό την ανοχή του υπουργείου. 

Οι δεσμεύσεις

Για τους παραπάνω λόγους, πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ εκπροσώπων του ΣΒΙΒΕ και των υπουργών, Περιβάλλοντος και Αγροτικής Ανάπτυξης. Σύμφωνα με το ΣΒΙΒΕ «παρά τις δεσμεύσεις των υπουργών ώστε να τηρηθούν όσο ο νόμος προβλέπει, δεν έχει υπάρξει καμία εξέλιξη μέχρι σήμερα με αποτέλεσμα να οδηγούμαστε ολοταχώς σε καταστροφή της καλλιέργειας των ενεργειακών φυτών στη χώρα μας και την απώλεια ενός σημαντικού εισοδήματος 25.000 αγροτικών οικογενειών, με μοναδικούς επωφελούμενους από τη συγκεκριμένη εξέλιξη τους εισαγωγείς ποσοτήτων από τρίτες χώρες και αυτούς που δεν τηρούν όσα προβλέπει η νομοθεσία με την ανοχή των υπουργείων.

Ολοκληρώνοντας, ο ΣΒΙΒΕ ως μοναδικός θεσμικός εκπρόσωπος των παραγωγών βιοκαυσίμων στην Ελλάδα θα ήθελε να ενημερώσει τους Έλληνες αγρότες ότι από τη πρώτη μέρα εφαρμογής των νόμων που διέπουν την κατανομή βιοντίζελ στάθηκε υπέρμαχος της συμβολαιακής γεωργίας των ενεργειακών φυτών. Δυστυχώς, υπό τις παρούσες συνθήκες και ενώ καταβάλαμε κάθε προσπάθεια να τηρηθούν τα προβλεπόμενα, το αρμόδιο υπουργείο έχει επιλέξει να οδηγήσει συνειδητά αυτό το αγροτικό κομμάτι και κατ’ επέκταση την ελληνική παραγωγή βιοκαυσίμων σε μαρασμό. Για τους ποιους οφελεί η συγκεκριμένη εξέλιξη δημιουργεί αμείλικτα ερωτήματα τα οποίο μόνο οι αρμόδιοι υπουργοί μπορούν να απαντήσουν».

Πηγή www.in.gr

 Η βιωσιμότητα της χρήσης πόρων στη γεωργία και η ασφάλεια των τροφίμων είναι σημαντικά παγκόσμια προβλήματα που χρήζουν αποτελεσματικής και ολοκληρωμένης αντιμετώπισης. Ο παγκόσμιος πληθυσμός συνεχώς αυξάνεται και οι επιστήμονες εκτιμούν ότι μέχρι το 2050 θα σκαρφαλώσει περίπου στα 10 δισ. ανθρώπους, που συνεπάγεται 2,4 δισ. περισσότερους ανθρώπους από τώρα που πρέπει να τραφούν (United Nations, Department of Economic and Social Affairs, 2015).

Στη σημερινή εποχή, η γεωργία καταλαμβάνει έκταση ίση με το μέγεθος της Νότιας Αμερικής, έτσι ώστε να μπορέσει να καλύψει την παγκόσμια ανάγκη σίτισης. Ωστόσο, βασιζόμενοι στην προϋπόθεση ότι ένας άνθρωπος χρειάζεται να καταναλώσει περίπου 2.000 θερμίδες ημερησίως, εάν συνεχίσουμε να εφαρμόζουμε τις ίδιες γεωργικές πρακτικές και με τη ραγδαία αύξηση του πληθυσμού, θα χρειαστούμε επιπρόσθετη γη ίση με το μέγεθος της Βραζιλίας για να καλύψουμε την αυξημένη ανάγκη παραγωγής τροφής (Despommier, 2009).

Κλιματική αλλαγή

Επιπλέον, ένα ύψιστης σημασίας παγκόσμιο πρόβλημα που πρέπει να διαχειριστούμε στην εποχή μας είναι η κλιματική αλλαγή και οι επιπτώσεις της. Πιο συγκεκριμένα, η γεωργία είναι ένας από τους κλάδους που θα επηρεαστούν ραγδαία λόγω των έντονων και απρόβλεπτων καιρικών συνθηκών, στη δημιουργία των οποίων όμως έχουν συμβάλει σημαντικά.

Παράγοντες όπως η συνεχόμενη αύξηση της θερμοκρασίας, η υπερβολική χρήση φυτοφαρμάκων και βελτιωτικών, η χρήση 70% του παγκόσμιου πόσιμου νερού (Carey et al., 2016) και η συνεχής μεταφορά και διακίνηση τροφίμων από τις φάρμες στο πιάτο του καταναλωτή συμβάλλουν στη διαρκή μόλυνση και επιβάρυνση της βιοποικιλότητας, καθώς επίσης και στη μειωμένη απόδοση και ποιότητα των καλλιεργειών.

Κάθετες καλλιέργειες

Ταυτόχρονα, σε παγκόσμιο επίπεδο, παρατηρείται μία συνεχώς αυξανόμενη αστικοποίηση με τεράστιες απαιτήσεις κάλυψης αναγκών, αλλά και αύξηση υποδομών και νέων τεχνολογιών. Μία καινούργια τεχνολογία που εισήχθη στην παγκόσμια αγορά πριν από περίπου μία δεκαετία είναι οι κλειστές κάθετες καλλιέργειες (Vertical Farms).

Οι κάθετες καλλιέργειες είναι ένας καινοτόμος τρόπος αστικής καλλιέργειας, σε πλήρως κλειστούς και ελεγχόμενους χώρους. Τα φυτά καλλιεργούνται σε υδροπονικά ή αεροπονικά συστήματα, χωρίς καμία χρήση εδάφους, κάτι που μας επιτρέπει να τοποθετούμε τα φυτά σε πολλαπλά ράφια το ένα πάνω από το άλλο, κάθετα.

Επιπροσθέτως, ο φυσικός φωτισμός (ήλιος) αντικαθίσταται πλήρως με τεχνητό φωτισμό από λάμπες LED, οι οποίες προσφέρουν στα φυτά τα βέλτιστα χαρακτηριστικά φωτισμού, δηλαδή ποιότητα (επιλογή φάσματος), ποσότητα (ένταση φωτονίων που προσπίπτουν στην καλλιέργεια) και διάρκεια (φωτοπερίοδος) (Avgoustaki, 2019). Το υψηλό επίπεδο αεροστεγούς διαμόρφωσης και η υψηλή θερμομόνωση επιτρέπουν στους γεωργούς να καλλιεργούν τα φυτά τους με πλήρη έλεγχο των κλιματικών συνθηκών (θερμοκρασία, υγρασία, CO2) και να οργανώνουν το πρόγραμμα την καλλιέργειας και συγκομιδής τους.

Οι καλλιεργούμενες ομάδες φυτών που συνήθως επιλέγονται μέσα στις κάθετες φάρμες είναι αρωματικά, λουλούδια, πράσινα λαχανικά, μανιτάρια και οποιαδήποτε άλλα φυτά που μπορούν να καλλιεργηθούν σε μεγάλη πυκνότητα φύτευσης αποκτούν μικρό τελικό ύψος και έχουν μικρό κύκλο ζωής, αλλά και υψηλή τιμή πώλησης.

Εμφανώς αποδοτικότερες

Οι κάθετες φάρμες παρουσιάζουν πολύ υψηλότερες αποδόσεις των απαιτούμενων πόρων σε σχέση με την παραδοσιακή γεωργία αγρού, αλλά ακόμα και σε σχέση με ένα κλειστό θερμοκήπιο. Ειδικότερα, οι ανοιχτοί αγροί χρησιμοποιούν 4 με 17 φορές περισσότερα καύσιμα και εκπέμπουν 5 με 17 περισσότερο CO2 μόνο για τη μεταφορά τον τροφίμων από τον αγρό στις πόλεις, σε αντίθεση με τις κάθετες καλλιέργειες που συνήθως τοποθετούνται μέσα στο αστικό δίκτυο για να προσφέρουν τοπική παραγωγή στους τοπικούς καταναλωτές (Jill, 2008).

Οι κάθετες καλλιέργειες μπορούν να επιτύχουν σημαντική εξοικονόμηση νερού από 70%-90% σε σχέση με τον αγρό, εξαιτίας της χρήσης υδροπονικών ή αεροπονικών συστημάτων, τα οποία μπορούν να συλλέξουν το μη απορροφούμενο νερό από τα φυτά και, μέσω κατάλληλων φίλτρων και επεξεργασίας, να το επαναχρησιμοποιήσουν.

Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα που παρουσιάζουν οι κάθετες καλλιέργειες είναι η μεγιστοποίηση της παραγωγής ανά μονάδα επιφάνειας, εξαιτίας της πυκνής φύτευσης, της γρηγορότερης συγκομιδής (ακόμη και σε σύγκριση με τα θερμοκήπια), αλλά και λόγω των πολλαπλών κάθετων ραφιών που μας επιτρέπουν να μεγιστοποιήσουμε την παραγωγή.

Ωστόσο, σημαντικό είναι να αναφερθούμε στο γεγονός ότι τέτοιου τύπου γεωργικές μονάδες, λόγω των πολλαπλών λαμπών LED που χρησιμοποιούν αλλά και της πολύωρης λειτουργίας τους, αντιμετωπίζουν μεγάλα λειτουργικά κόστη ηλεκτρισμού. Τέτοια προβλήματα, καθώς και βελτιστοποιήσεις τεχνολογίας, λειτουργίας και εγκατάστασης είναι από τα βασικά ερευνητικά προγράμματα που μελετώνται και επιλύονται στο Εργαστήριο Γεωργικών Κατασκευών του Τμήματος Αξιοποίησης Φυσικών Πόρων και Γεωργικής Μηχανικής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών με επικεφαλής τον αναπληρωτή καθηγητή, Θωμά Μπαρτζάνα.

Κάθετη γεωργία και στην Ελλάδα

Αξίζει να σημειωθεί ότι φάρμες με κάθετες καλλιέργειες έχουν ήδη αρχίσει εδώ και πέντε χρόνια να εμφανίζονται σε όλη την Ευρώπη, με κύρια δραστηριοποίηση στη Γερμανία (Infarms), στη Δανία (Nordic Harvest, Nabo Farms, Next Food), στην Αγγλία (Square Mile Farms) αλλά και στην Ελλάδα (CityCrop), με μικρότερης κλίμακας φάρμες που επιτρέπουν στον καταναλωτή να καλλιεργήσει τα δικά του λαχανικά στο σπίτι με απόλυτο έλεγχο της καλλιεργητικής διαδικασίας.

Σε παγκόσμιο επίπεδο υπάρχει μεγάλη ζήτηση για περαιτέρω ανάπτυξη στον αυτοματισμό και στις πρωτοποριακές τεχνολογίες, με σκοπό την μείωση του κόστους και την αύξηση της παραγωγής. Με αυτόν τον τρόπο, θα διευρυνθούν τα έργα που στοχεύουν στη δημιουργία πιο εφικτών επιχειρηματικών σεναρίων τόσο από οικονομικής όσο και από εμπορικής άποψης.

Η μελλοντική έρευνα είναι απαραίτητη για την ολιστική προσέγγιση και ανάλυση του πλήρους κύκλου ζωής των καλλιεργειών στις κάθετες καλλιέργειες, αλλά και την αντιμετώπιση των προκλήσεων, στοχεύοντας στη βελτιστοποίηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των φρέσκων λαχανικών.

Γράφει

Δάφνη Αυγουστάκη, μεταδιδακτορική ερευνήτρια ΓΠΑ, Εργαστήριο
Γεωργικών Κατασκευών

Πηγή – ypaithros.gr