Τέσσερις γυναίκες οινοποιοί κρατούν γερά το τιμόνι, με δύναμη και επιμονή, αλλά δηλώνουν ευθαρσώς πως ο δρόμος για την επιτυχία δεν είναι πάντα στρωμένος με ροδοπέταλα.
Ευαγγελία Παλυβού, Κτήμα Παλυβού, Νεμέα
«Γράφοντας αυτό το κείμενο μέσα από το οινοποιείο, από τη θέση της οινολόγου, σκέφτομαι πώς έφτασα ως εδώ. Τίποτα δεν ήταν εύκολο από την αρχή έως και τώρα. Πέφτεις και ξανασηκώνεσαι γιατί πολύ απλά, πολλές φορές ο ενθουσιασμός, το πάθος και η αγάπη σου γι’ αυτό που κάνεις καταφέρνουν και σου φορούν φτερά … Μόνο έτσι μπορείς να καταφέρεις να εξελιχθείς και να αντέξεις! Δεν έχει σημασία το είδος της εργασίας, οινολόγος, οινοχόος, μάγειρας, επιχειρηματίας, σέρβις∙ στις περισσότερες περιπτώσεις δεν χαρίζεται τίποτα, πόσο μάλλον αν είσαι και γένους θηλυκού, που μέχρι και λίγα χρόνια πριν ήταν πολύ πιο δύσκολο να μπορέσεις να εισχωρήσεις σε χώρους ανδροκρατούμενους. Χρειαζόταν διπλή προσπάθεια για να μπορέσεις να «κερδίσεις» και να αποδείξεις τις ικανότητές σου μέσα από τη δουλειά που κάνεις.
Στην εποχή που ζούμε το σκηνικό άλλαξε και πλέον όλο και περισσότερες γυναίκες μπαίνουν σε όλους τους εργασιακούς χώρους. Η δύναμη, το πείσμα, η αποφασιστικότητα, η έμπνευση, η ομαδικότητα, η πυγμή άλλαξαν το σενάριο «είσαι γυναίκα και δεν μπορείς» και πλέον ένα μεγάλο ποσοστό των ανδρών επιλέγουν γυναίκες ως συνεργάτιδες. Το ίδιο έκανα κι εγώ, έτσι λειτούργησα όταν επέστρεψα από τις σπουδές μου και ξεκίνησα να δουλεύω στο οικογενειακό μας οινοποιείο, όπου υπήρχαν σχεδόν μόνο άντρες. Με τις γνώσεις που είχα λάβει, με δύναμη ψυχική και σωματική, κατάφερα και κέρδισα την εμπιστοσύνη και τον σεβασμό όλων. Σε αυτό βέβαια συνέβαλαν και οι γονείς μου δίνοντάς μου χώρο, χρόνο και επιείκεια στα τυχόν λάθη μου. Μου έμαθαν πως πρέπει να αγαπήσω πρώτα αυτό που μπορώ να γίνω και ύστερα αυτό που είμαι και έτσι τα κατάφερα και θα τα καταφέρω. Το ίδιο πιστεύω πως πρέπει να κάνουν και όσες νέες κοπέλες επιλέξουν να κάνουν οποιοδήποτε επάγγελμα απαρτίζεται από περισσότερους άντρες. Να έχουν στη ζωή τους το θάρρος των επιλογών τους και εμπιστοσύνη στον εαυτό τους και στις ικανότητές τους. Το μότο μου είναι μια φράση του Οδυσσέα Ελύτη ”Κάνε άλμα πιο γρήγορο από τη φθορά”.»
Βασιλική Παλυβού, Κτήμα Παλυβού, Νεμέα
«Η Γαστρονομία για μένα είναι ένα έργο τέχνης, άλλες φορές απλό και άλλες πιο σύνθετο, που αποτελείται από γεύση, αρώματα και χρώματα που με μια μπουκιά ή με μια γουλιά ταξιδεύει και τις πέντε μου αισθήσεις σε ένα ταξίδι απόλαυσης δίχως τέλος. Κάθε φορά που δοκιμάζω ένα κρασί ή ένα φαγητό αισθάνομαι την κατάθεση ψυχής των δημιουργών μέσα σε αυτό το πιάτο και το ποτήρι και αυτό είναι που με ενέπνευσε να θέλω να ασχοληθώ με το οικογενειακό μας οινοποιείο θέλοντας με πείσμα και τσαγανό να εξελίξω με τις προσωπικές μου πινελιές τον δικό μας πίνακα ζωγραφικής, το Κτήμα Παλυβού. Έχοντας τρέλα με τη γεύση κάθε φορά που δοκίμαζα κάτι που με εκστασίαζε, άρχιζα να πειραματίζομαι στην κουζίνα θέλοντας να ανακαλύψω όλα τα υλικά και τις τεχνικές που συντέλεσαν σε αυτό το αποτέλεσμα. Έτσι, σιγά-σιγά μου γεννήθηκε το όνειρο της μελλοντικής δημιουργίας ενός μικρού εστιατορίου μέσα στους αμπελώνες του οινοποιείου μας, με στόχο να προσφέρουμε στους επισκέπτες μας μια ολοκληρωμένη γαστρονομική εμπειρία κρασιού-φαγητού.
Ο δρόμος στα επαγγέλματα που περιβάλλουν τον όρο “γαστρονομία”, όμως, δεν είναι εύκολος, ανεξαρτήτως φύλου, καθώς απαιτούνται απεριόριστος χρόνος, στρατιωτική πειθαρχία, δύναμη ψυχής. Το ότι υπάρχει μια δόση σεξισμού στα πιο δυναμικά επαγγέλματα είναι αλήθεια, αλλά με προσήλωση η γυναίκα μπορεί να κατακτήσει κάθε εργασιακή θέση που επιθυμεί και να αποδείξει και στους αρνητές της γυναικείας δύναμης ότι δεν υστερεί σε τίποτα από έναν άνδρα. Η συμβουλή μου σε όλες τις γυναίκες είναι να θέτουν στόχους χωρίς φόβο και να κάνουν τα πάντα για να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους, αφήνοντας πίσω τους σεξιστικές και αλαζονικές συμπεριφορές.»
Δήμητρα Παρπαρούση
Δήμητρα Παρπαρούση, οινοποιείο Παρπαρούση, Πάτρα
«Στον χώρο μας, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, υπάρχουν ευτυχώς πολλές γυναίκες οινοπαραγωγοί. Δεν ένιωσα διαφορετική αντιμετώπιση επειδή είμαι γυναίκα, εργαζόμαστε και δημιουργούμε όπως οι άντρες συνάδελφοι. Οι καλλιεργητικές φροντίδες στο αμπέλι, ο καιρός, ο τρύγος, η οινοποίηση, η παλαίωση, η προώθηση και η πώληση είναι δουλειές που απαιτούν υπομονή, ευελιξία, ανθεκτικότητα, φαντασία και σκληρή δουλειά όλο τον χρόνο. Εξάλλου, σε κάθε μπουκάλι κρασί που ανοίγει κανείς, μπορεί να δει την αξία μας, τον κόπο μας, τη φιλοσοφία μας, αλλά και την προσωπικότητά μας. Κρινόμαστε καθημερινά!
Όλοι στο οινοποιείο, γυναίκες και άντρες, δουλεύουμε σαν μια ορχήστρα και όλοι συμβάλλουμε για το καλύτερο αποτέλεσμα με αγάπη και αφοσίωση σε αυτό που κάνουμε. Μεγάλωσα σε μια οικογένεια όπου οι γυναίκες υπερισχύαμε αριθμητικά, είμαστε τρεις αδελφές. Με την αδελφή μου την Εριφύλη δουλεύουμε μαζί στο Οινοποιείο. Δεν νιώσαμε ποτέ ότι δεν μπορούμε να κάνουμε αυτό που αγαπάμε επειδή είμαστε γυναίκες. Η δύναμή μου είναι η γη, η δημιουργία, τα αμπέλια και η προσδοκία, κάθε φορά που ωριμάζουν τα σταφύλια, να είναι η νέα σοδειά η καλύτερη και να φτιάξουμε μεγάλα κρασιά.»
Τριανταφυλλοπούλου Μαίρη
Μαίρη Τριανταφυλλοπούλου, επικεφαλής του οινοποιείου Τριανταφυλλόπουλου στην Κω
«Η θέση της γυναίκας θεωρώ πως δεν διαφέρει καθόλου από εκείνη του άντρα σε κανέναν παραγωγικό κλάδο στην εποχή μας, τουλάχιστον για τις γυναίκες που πιστεύουν στον εαυτό τους αλλά και την επαγγελματική προσπάθειά τους. Στον κλάδο των οινοποιών-αμπελουργών, με τον οποίο απασχολούμαι εδώ και πολλά χρόνια, δεν υπάρχουν προκλήσεις για άντρες και γυναίκες, υπάρχουν μόνο προκλήσεις για να γίνει το παραγόμενο προϊόν καλύτερο και ανταγωνιστικότερο στη διεθνοποιημένη πια αγορά. Αξίζει να σημειωθεί ότι στον πρωτογενή τομέα οι γυναίκες αποτελούν το 45% του δυναμικού.
Στον κόσμο της οικονομίας ο παραγωγός πρέπει να αντιμετωπίζεται με βάση όχι το φύλο του αλλά το αν η παραγωγική διαδικασία με την οποία λειτουργεί την επιχείρησή του δημιουργεί ένα ανταγωνιστικό προϊόν, επιλέξιμο από τον τελικό καταναλωτή. Το αξιακό σύστημα άλλωστε στον 21ο αιώνα έχει αμβλύνει τις παθογένειες του παρελθόντος σε θέματα ισότητας των φύλων. Αν κάτι με χαρακτηρίζει ως άνθρωπο, αυτό είναι η επιμονή, η υπομονή και η προσήλωσή μου στους στόχους που θέτω. Αυτή θα ήταν και η συμβουλή μου σε κάθε νέα γυναίκα που θα ήθελε να ασχοληθεί με τον κλάδο της οινοποιίας-αμπελουργίας και να συνδυάσει με επιτυχία την επαγγελματική και οικογενειακή ζωή. Σε ό,τι έχω πετύχει σημαντικό ρόλο έχει παίξει η οικογένειά μου, η οποία όλα τα χρόνια της επαγγελματικής μου καριέρας στέκεται αρωγός σε όλες μου τις προσπάθειες και στηρίζει έμπρακτα τις επιλογές μου. Η οικογένεια άλλωστε είναι αυτή που δίνει δύναμη όχι μόνο σε μένα αλλά σε κάθε άνθρωπο που επιθυμεί να δημιουργήσει κάτι καλό για τον ίδιο και για τον τόπο του!»
Μέσα σε λιγότερο από δυο χρόνια, ο αγρότης Γιάννης Παλαµάρης, κατάφερε να βάλει τη Σύρο στο χάρτη της ελληνικής πτηνοτροφίας, εξασφαλίζοντας τέτοια ζήτηση για τα αβγά της µονάδας του που δύσκολα µπορεί πλέον να εξυπηρετήσει. Παράλληλα εξακολουθεί να δουλεύει τα θερµοκήπια που υπάρχουν εδώ και 3 γενιές στην οικογένειά του.
Οι κότες του Συριανού Γιάννη Παλαµάρη, είναι από τις προνοµιούχες υπάρξεις σ’ αυτό τον πλανήτη. Το Αιγαίο στο πιάτο και ο ήλιος από την ανατολή του ως τη δύση χτυπά το σπαρµένο µε τριφύλλι αγροτεµάχιο των 20 στρεµµάτων, το οποίο παράλληλα δροσίζει η θαλασσινή αύρα, αφού το κύµα σκάει 500 µέτρα παρακάτω.
Μέσα σ’ αυτόν τον ηλιόλουστο «παράδεισο», ο έµπειρος παραγωγός εξασφαλίζει συνθήκες ιδανικές για την παραγωγή αβγών που κάθε «µπραντσάδικο» µε αξιώσεις στις Κυκλάδες αλλά και τα εξεζητηµένα delicatessen της πρωτεύουσας, ανταγωνίζονται καθηµερινά για να αποκτήσουν έστω και µια παλέτα. Πολύ πρόσφατα στο παιχνίδι µπήκαν αντίστοιχα καταστήµατα στις Βρυξέλλες, που πληροφορήθηκαν για την ύπαρξη του εγχειρήµατος στα Mediterranean Taste Awards του Λονδίνου, όπου ο κ. Παλαµάρης κατάφερε να διακριθεί µε δύο ασηµένια βραβεία για τα αβγά της µονάδας του.
Το αξιοσηµείωτο της υπόθεσης, είναι ότι ο 40χρονος σήµερα αγρότης και πτηνοτρόφος, κατάφερε να φτιάξει τέτοιο όνοµα µέσα σε διάστηµα µόλις δύο ετών, ξεκινώντας από 400 κότες, τις οποίες φιλοδοξεί µέσα από τον 3ο και 4ο αναπτυξιακό κύκλο να ανεβάσει σε 2.000 βιολογικής παραγωγής και 3.000 ελευθέρας βοσκής. Πριν από την οργανωµένη ενασχόλησή του µε την πτηνοτροφία, δούλευε τα 15 στρέµµατα µε θερµοκηπιακές καλλιέργειες και άλλα 30 στρέµµατα µε υπαίθρια κηπευτικά, µε τα οποία ασχολείται η οικογένειά του εδώ και τρεις γενιές.
ο 40χρονος σήµερα αγρότης και πτηνοτρόφος, κατάφερε να φτιάξει τέτοιο όνοµα µέσα σε διάστηµα µόλις δύο ετών, ξεκινώντας από 400 κότες, τις οποίες φιλοδοξεί µέσα από τον 3ο και 4ο αναπτυξιακό κύκλο να ανεβάσει σε 2.000 βιολογικής παραγωγής και 3.000 ελευθέρας βοσκής
Στα ατού, τα δίκροκα αβγά και η δυνατότητα αυθημερόν αποστολής των παραγγελιών
Αν και «6κροκο» η επωνυµία της εταιρείας πάνω στη χαρτονένια εξάδα, πολλά από τα αβγά βγαίνουν δίκροκα, µαρτυρώντας το πόσο καλοταϊσµένες και καλοζωισµένες είναι οι κότες. Ένα ακόµα ανταγωνιστικό ατού του συνοµιλητή µας, είναι η δυνατότητα αυθηµερόν αποστολής των παραγγελιών, ενώ παράλληλα και η παραγωγική διαδικασία επιτρέπει τιµές αντίστοιχες µε συµβατικά προϊόντα, ήτοι κοντά στα 50 λεπτά το αβγό για τη λιανική.
Οι κότες βόσκουν στο προαύλιο του στάβλου, ο οποίος στοίχισε περίπου 8.000 ευρώ για τις πρώτες 400, ενώ παράλληλα ταΐζονται µε καλαµπόκι. Οι ανάγκες της µονάδας σε καλαµπόκι σήµερα, ανέρχονται σε 500 µε 600 κιλά τη βδοµάδα. Ο κ. Παλαµάρης ετοιµάζεται να µπει και στην κατηγορία των αβγών µε υψηλό Ω3, έπειτα από αρκετούς πειραµατισµούς µε τη διατροφή των ζώων. Κατέληξε στο τάισµα µε λιναρόσπορο για καλύτερα αποτελέσµατα.
Αν και «6κροκο» η επωνυµία της εταιρείας πάνω στη χαρτονένια εξάδα, πολλά από τα αβγά βγαίνουν δίκροκα, µαρτυρώντας το πόσο καλοταϊσµένες και καλοζωισµένες είναι οι κότες
Οι πειραµατισµοί και η παρακολούθηση ήταν καταλύτης για την έως τώρα επιτυχή έκβαση των προσπαθειών του Γιάννη Παλαµάρη και της συζύγου του, Βούλας Βλάµη, η οποία έχει πάρει πάνω της τις εµπορικές υποθέσεις της επιχείρησης. Επί µια διετία προτού ξεκινήσει τις διαδικασίες και βγει στην αγορά, πειραµατιζόταν µε την τοποθεσία των ζώων για να καταλήξει στη σηµερινή.
Όµως και νωρίτερα, από τα παιδικά του χρόνια, ο συνοµιλητής µας αρεσκόταν στο να παρατηρεί τις συνήθειες των ζώων στο κοτέτσι που διατηρούσαν για τις ανάγκες του σπιτιού, µε τον ίδιο τρόπο που διάφορα, παράδοξα ίσως ερεθίσµατα απορροφούν την προσοχή και τη φαντασία των µικρών παιδιών. «Μου αρέσει να βλέπω τους ρυθµούς της φύσης» θα πει στη συνέχεια.
Με αφορµή την τοποθεσία της µονάδας και την ασταµάτητη τουριστική ανάπτυξη των νησιών του Αιγαίου, µια αυθόρµητη ερώτηση θα ήταν το κατά πόσο θα συνέφερε περισσότερο η οικοδόµηση δωµατίων αντί κοτετσιού. «Τα έχω και είναι άδεια. Έτσι κι αλλιώς µε εξιτάρει το κοµµάτι της αγροτικής παραγωγής και τα ζώα» απαντά ο ίδιος.
Μέχρι και το National Geographic έχει ξεχωρίσει αυτό το μποστάνι καθώς είναι άνυδρο ενώ παράλληλα μετρά 100 χρόνια πορείας. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.
Μιλώντας τηλεφωνικά με τον ιδιοκτήτη του κτήματος Ναρλή, τον Γιώργο Ναρλή, χρειάστηκαν μόλις λίγα λεπτά για να μου μεταφέρει την αύρα της όμορφη Σίφνου. Κυρίως, όμως, μου εξήγησε πώς μια καλλιέργεια μπορεί να επιβιώσει χωρίς νερό:«Το κτήμα λειτουργούσε από τον παππού, έπειτα πέρασε στον πατέρα μου, μετά σε εμένα και ελπίζω αργότερα στα παιδιά μου».Όπως μου είπε, ο βασικότερος λόγος που τόσοι επισκέπτες πάνε στο κτήμα είναι οι άνυδρες καλλιέργειες, καθώς ήδη υπάρχει πρόβλημα με το νερό και μελλοντικά θα γίνει ακόμη μεγαλύτερο.
ο κ. Γιώργος Ναρλής
Συνεργασία με τη φύση
Μου περιέγραψε τη διαδικασία: «Στις άνυδρες καλλιέργειες φυτεύεις τους σπόρους την άνοιξη και δεν κάνεις τίποτα πέρα από το να περιμένεις να έρθει το καλοκαίρι και να αρχίσεις να μαζεύεις τους καρπούς. Ούτε ποτίζεις, ούτε σκαλίζεις, ούτε αγριόχορτα έχεις. Σε αυτή την περίπτωση, έχουμε τρομερές γεύσεις, και επειδή έχω κάνει έρευνα, την καλή γεύση των προϊόντων την έχουμε χάσει επειδή βάζουμε νερά και λιπάσματα για να κερδίσουμε κιλά. Όσα κιλά προσθέτουμε στην παραγωγή τόσα χάνουμε στη γεύση. Μάλιστα, επειδή εγώ καλλιεργώ πολύ παλιούς σπόρους, θεωρούσα ότι το DNA αυτών των σπόρων είναι ιδανικό για να καλλιεργούνται χωρίς νερό. Δεν είναι, όμως, έτσι. Πέρυσι φύτεψα νέους σπόρους και περίμενα να μαραθούν το καλοκαίρι, ωστόσο είχα μια ευχάριστη έκπληξη, καθώς και εκείνοι ήταν το ιδιο παραγωγικοί, έδιναν νόστιμους καρπούς και είχαν την ίδια διάρκεια ζωής με τους πιο παλιούς. Άρα δεν χρειάζεται κάποιος ειδικός σπόρος για άνυδρη καλλιέργεια».
Στις άνυδρες καλλιέργειες φυτεύεις τους σπόρους την άνοιξη και δεν κάνεις τίποτα πέρα από το να περιμένεις να έρθει το καλοκαίρι και να αρχίσεις να μαζεύεις τους καρπούς
Πώς γίνεται το μάζεμα
«Η εν λόγω καλλιέργεια βασίζεται στο ότι κάθε σπόρος, λουλούδι, ή αγριόχορτο θα επιβιώσει και χωρίς νερό μέχρι να καρπίσει για να διαιωνιστεί το είδος. Αν δεν κάνει σπόρο, δεν πεθαίνει και θα βρει τρόπο να ζήσει. Εμείς αυτό που κάνουμε είναι να παίρνουμε από το φυτό τα φρούτα του κι έτσι δεν το αφήνουμε να αισθανθεί ότι έχει καρποφορήσει. Έτσι, αυτό συνεχίζει να παράγει».
Μου είπε επίσης πού μπορούμε να βρούμε τα προϊόντα του: «Συνήθως τα βάζουμε στο εστιατόριό μας, το NUS, στον Πλατύ Γιαλό, είτε τα χρησιμοποιούμε για τους επισκέπτες μας. Συγκεκριμένα, έρχονται τουρίστες που δοκιμάζουν φαγητά εδώ -με το αντίστοιχο αντίτιμο- και τους εξηγώ τη διαδικασία της άνυδρης καλλιέργειας, καθώς οι περισσότεροι προέρχονται από ξηρές περιοχές και ενδιαφέρονται πολύ για τη διαδικασία. Κάποια προϊόντα περισσεύουν και τα παίρνουν ντόπιοι και τουρίστες».
Tα 400 κατσίκια και ένα µητάτο στα ορεινά της Ίου γεµάτο µε συνταγές τυροκόµησης των παλιών ήταν η κληρονοµιά του Δηµήτρη Χάρου από την οικογένειά του. Μεγαλωµένος µαζί µε τα ζώα της οικογένειας, έµαθε από µικρό παιδί πώς οι κτηνοτρόφοι των Κυκλάδων στραγγίζουν τις ξερολιθιές για γάλα.
Μαζί µε αυτό, έµαθε τα µυστικά της τυροκόµησης από τους παλιούς και αναλαµβάνοντας τα ηνία της οικογενειακής εκµετάλλευσης, αποφάσισε πριν από µερικά χρόνια να αναβαθµίσει τόσο τον στάβλο όσο και τη µονάδα µεταποίησης, ξεκινώντας ένα ταξίδι που µπλέκει την κτηνοτροφία, τη µεταποίηση και τον τουρισµό µε τη λαογραφία, την παράδοση και την επιχειρηµατικότητα της υπαίθρου.
Το προϊοντικό χαρτοφυλάκιο περιλαµβάνει κατσικίσια και γλυκιά γραβιέρα Ίου επτάµηνης ωρίµανσης ή πεπαλαιωµένη, µε ή χωρίς πιπέρι, η ίδια βυθισµένη σε οινολάσπη από Βινσέντο Σαντορίνης, κρεµµώδες και απαλό σκοτύρι Ίου µε συνταγή του προπάππου του αλλά και λευκό κατσικίσιο τυρί που ωριµάζει σε βαρέλι.
Με επενδύσεις για µία νέα σύγχρονη µονάδα τυροκόµισης και ένα ροµποτικό αρµεκτήριο 24 θέσεων άνοιξε ο Δηµήτρης Χάρος το νέο κύκλο της οικογενειακής επιχείρησης, η σχέση της οποίας µε την πρωτογενή παραγωγή, χάνεται στους αιώνες.
Tα 400 κατσίκια και ένα µητάτο στα ορεινά της Ίου γεµάτο µε συνταγές τυροκόµησης των παλιών ήταν η κληρονοµιά του Δηµήτρη Χάρου από την οικογένειά του
«Τα ζώα είναι από πάππου προς πάππου, πηγαίνει αιώνες πίσω. Μάλιστα ο πεθερός µου θυµάται τον προπάππο του να έχει ζώα» εξηγεί η σύζυγος του Δηµήτρη, Ελένη, η οποία κατάγεται από τη Λάρισα και µε σπουδές στη διοίκηση επιχειρήσεων, έχει αναλάβει τις δηµόσιες σχέσεις και την προβολή της οικογενειακής επιχείρησης.
Με σύγχρονα εργαλεία για να γίνει η δουλειά αρκεί ένα άτομο στον στάβλο
Μέχρι να γίνει το τυροκοµείο οι εργασίες µεταποίησης φρέσκου κατσικίσιου γάλακτος γίνονταν µε το καζάνι πάνω στο τζάκι ή µετά µε φιάλες προπανίου. «Η οικογένεια τυροκοµούσε ανέκαθεν. Είναι η πιο παλιά οικογένεια στο νησί που ξέρει να φτιάχνει τυρί. Μάλιστα κάποτε προµήθευε µε χλωρό τυρί όλη τη Σαντορίνη».
Μεγαλωµένος µαζί µε τα ζώα της οικογένειας, έµαθε από µικρό παιδί πώς οι κτηνοτρόφοι των Κυκλάδων στραγγίζουν τις ξερολιθιές για γάλα
Πλέον, µε το στήσιµο της κτηνοτροφικής µονάδας να προσεγγίζει τα 800 κιλά την ηµέρα στην υψηλή γαλακτοκοµική περίοδο, οι ανάγκες αυξάνονται τόσο στο στάβλο, που τον «τρέχει» ο ίδιος ο ∆ηµήτρης, όσο και στο τυροκοµείο, στο οποίο δουλεύει µαζί µε τη µητέρα του. Οι αυτοµατισµοί και τα νέα τεχνολογικά µέσα που επιτρέπει η αρµεκτική και ταϊστική µηχανή, µαζί µε τα επίπεδα υγιεινής που εξασφαλίζει µια σύγχρονη µονάδα τυροκόµισης, δίνουν περιθώρια ώστε οι έντονες καθηµερινές εργασίες της εκµετάλλευσης να απασχολούν µόλις δύο άτοµα, τον κ. Χάρο και τη µητέρα του, µε τη σύζυγό του να έχει αναλάβει το δύσκολο έργο της διαχείρισης της επιχείρησης σε επίπεδο διοίκησης και επικοινωνίας.
Παράλληλα η ίδια τρέχει και το κοµµάτι της επισκεψιµότητας, που ήταν δική της ιδέα. Έτσι λοιπόν οι επισκέπτες του νησιού έχουν τη δυνατότητα να περιηγηθούν στους χώρους της εκµετάλλευσης αλλά και στους ειδικούς χώρους που διαµόρφωσε η ίδια µε στόχο την αναπαράσταση της παραδοσιακής κτηνοτροφίας και τυροκοµίας του νησιού, έχοντας συλλέξει εκθέµατα λαογραφικού και αρχαιολογικού ενδιαφέροντος σε ειδικό εκθεσιακό χώρο.
«Τώρα είµαστε στη διαδικασία αναβίωσης της κοπανιστής Ίου. Πρόκειται για ένα πικάντικο τυρί µε βασικό συστατικό το ελαιόλαδο, µια συνταγή της οικογένειας Χάρου».
Μάλιστα όπως εξηγεί , φέτος, στην πρώτη χρονιά λειτουργίας του επισκέψιµου σκέλους της επιχείρησης, η ανταπόκριση του κοινού ξεπέρασε τις µετριασµένες προσδοκίες λόγω της πανδηµίας.
Στα επόµενα βήµατα της εκµετάλλευσης είναι η επέκτασή της και µε νέα προίόντα. «Τώρα είµαστε στη διαδικασία αναβίωσης της κοπανιστής Ίου. Πρόκειται για ένα πικάντικο τυρί µε βασικό συστατικό το ελαιόλαδο, µια συνταγή της οικογένειας Χάρου».
Η κρανιά (Cornus mas) είναι πασίγνωστη από την εποχή του Ομήρου με το όνομα ”Κράνεια”. Μάλιστα, σύμφωνα με τον Θεόφραστο, το ξύλο της κρανιάς ήταν σκληρό και το χρησιμοποιούσαν για να φτιάχνουν μπαστούνια, κυνηγητικές λόγχες, πολεμικά ακόντια και τόξα. Ο Παυσανίας αναφέρει ότι οι αρχαίοι Έλληνες έφτιαξαν τον Δούρειο Ίππο με ξυλεία κρανιάς από το ιερό δάσος του Απόλλωνα. Επίσης από την αρχαιότητα ήταν γνωστές οι φαρμακευτικές και θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού. Σήμερα, σε παγκόσμιο επίπεδο, παρατηρείται η τάση να αυξάνονται συνεχώς οι καλλιεργούμενες εκτάσεις της κρανιάς, η ζήτηση και η κατανάλωση των προϊόντων της.
Στη χώρα μας, όλο και περισσότεροι καλλιεργητές αρχίζουν δειλά-δειλά να εμπιστεύονται την κρανιά με τις περισσότερες καλλιέργειες να εντοπίζονται στις ημιορεινές και ορεινές περιοχές της βόρειας Ελλάδας (Ημαθία, Ροδόπη, Σέρρες, Κοζάνη, Γρεβενά, Δράμα, Κομοτηνή) και της Ηπείρου. Επίσης, τα τελευταία χρόνια η καλλιέργεια της κρανιάς γίνεται και σε γειτονικές χώρες, όπως Βουλγαρία, Σερβία, Αλβανία, Τουρκία. Η καλλιέργεια της κρανιάς θα αποτελέσει μια αποδοτική εναλλακτική καλλιέργεια για ημιορεινές και ορεινές περιοχές της χώρας μας (από την Κρήτη μέχρι τον Έβρο), όπου οι κλιματικές και εδαφικές συνθήκες είναι ευνοϊκές για την ανάπτυξη του φυτού και το κόστος εγκατάστασης και περιποίησης των φυτειών είναι χαμηλό. Επίσης, αναμένεται να αυξήσει το εισόδημα των αγροτών και καλλιεργητών, ιδιαίτερα σήμερα που η Ελλάδα μαστίζεται από την κρίση και οι επιδοτήσεις των αγροτικών προϊόντων σταδιακά ελαττώνονται.
Κατάταξη – ταξινόμηση
Στην παγκόσμια χλωρίδα, το γένος κρανιά (Cornus sp.) είναι ένα δασοπονικό είδος (δένδρο ή θάμνος), το οποίο συστηματικά ταξινομείται στη βοτανική, ως εξής:
Τα είδη κρανιάς nou παρουσιάζουν οικονομικό ενδιαφέρον είναι τα παρακάτω επτά (4 δένδρα και 3 θάμνοι):
Δενδρώδη:
1) Cornus mas (κρανιά η κοινή): απαντάται φυσικά στη νότια Ευρώπη και Ευρασία.
2) Cornus florida: απαντάται στη βόρεια Αμερική
3) Cornus nuttallii: απαντάται στη βόρεια Αμερική
4) Cornus kousa: απαντάται στην ανατολική Ασία
Θαμνώδη:
1) Cornus sanguinea (κρανιά η αιματώδης ή αγριοκρανιά): απαντάται στην νότια Ευρώπη και Ευρασία.
2) Cornus canadensis: απαντάται στον Καναδά
3) Cornus suecica: απαντάται στην Ευρασία.
Από τα παραπάνω είδη, μόνο δύο απαντιόνται φυσικά στα δάση της Ελλάδας: η κρανιά η κοινή (Cornus mas) και η αγριοκρανιά (Cornus sanguinea). Από τα δύο αυτά είδη, οικονομικό ενδιαφέρον για τη χώρα μας παρουσιάζει η κρανιά η κοινή.
Στις ευρωπαϊκές χώρες, όπου καλλιεργείται η κρανιά, χρησιμοποιούνται διάφορες ποικιλίες. Η μακρόκαρπη (var. macrocarpa) που παράγει μεγάλους καρπούς και η νανώδης (var. ηαηα) που είναι χαμηλή με σφαιρική κόμη. Υπάρχουν και διάφορες άλλες ποικιλίες με κίτρινους λευκούς και μωβ καρπούς (variegate, jolico, pioneer, κ.λπ.). Η ποικιλία “jolico” παράγει νόστιμους και γλυκείς καρπούς, ενώ η ποικιλία “pioneer” γλυκείς καρπούς μεγάλου μεγέθους (3,5 εκ.).
Η κρανιά (Cornus mas) είναι πασίγνωστη από την εποχή του Ομήρου με το όνομα ”Κράνεια”
Μορφολογία – οικολογία
Η κρανιά είναι μακρόβιο και μειωμένων γενικών απαιτήσεων δασικό δένδρο, διότι αναπτύσσει ευρύ και ισχυρό ριζικό σύστημα και αντέχει σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες (<-35°C). Η ταχύτητα ανάπτυξης των φυτών είναι αργή (30-60 εκ. ανά έτος), όμως η διάρκεια ζωής είναι μεγάλη (έως 150 έτη). Αναπτύσσει ισχυρές παραφυάδες και μεταφυτεύεται δύσκολα. Τα φύλλα είναι ελλειπτικά (2-6 εκ. μήκος και 1 -4 εκ. πλάτος). Το χρώμα των φύλλων το θέρος είναι ανοικτό έως σκούρο πράσινο και το φθινόπωρο αλλάζει σε διάφορα χρώματα (πορτοκαλί, ροδοκόκκινο). Το φυτό ανθίζει τον χειμώνα, μετά τις Αλκυονίδες ημέρες (Φεβρουάριος-Μάρτιος), τα άνθη είναι κίτρινα και φύονται σε ταξιανθίες. Το χρώμα του φλοιού κυμαίνεται από καφέ έως ανοικτό μαύρο. Ο καρπός είναι στενόμακρος (7-15 χιλιοστά) ή στρογγυλός, απαλός κόκκινος στην αρχή και βαθυκόκκινος, όταν ωριμάζει. Στην Ελλάδα ωριμάζει τον Σεπτέμβριο ή Οκτώβριο (ανάλογα με τις κλιμα- τολογικές συνθήκες). Η παραγωγή καρπών αρχίζει από το έκτο έτος και σταδιακά αυξάνεται.
Εξάπλωση – οικονομική σημασία
Στην Ευρώπη, η κρανιά καλλιεργείται κυρίως στις βόρειες και μεσευρωπαϊκές χώρες (Τσεχία, Πολωνία, Ρωσία, Λιθουανία, Σουηδία κ.ά.). Στις βαλκανικές χώρες, η συστηματική καλλιέργεια της κρανιάς άρχισε να αναπτύσσεται την τελευταία δεκαετία με σκοπό την παραγωγή λικέρ, μαρμελάδας και φαρμακευτικών σκευασμάτων, διότι οι καρποί της κρανιάς είναι πλούσιοι σε πηκτίνη και ωφέλιμες ουσίες (βιταμίνες, ανθοκυανίνες, πολυφαινόλες κ.ά.). Η οικονομική σημασία της καλλιέργειας της κρανιάς είναι μεγάλη, διότι το κόστος καλλιέργειας είναι χαμηλό (σημερινές τιμές γυμνόριζων φυταρίων, 3-5 ευρώ ανάλογα με την ηλικία), αποδίδει εισόδημα για μεγάλο χρονικό διάστημα (πέντε έτη μετά τη φύτευση, έως 150 έτη), η καλλιέργεια θεωρείται βιολογική (δε χρειάζονται λιπάνσεις, ραντίσματα) και μέχρι σήμερα δεν έχουν αναφερθεί καταστροφικές ασθένειες.
Χρήσεις – προϊόντα
Το κυριότερο προϊόν της κρανιάς για πώληση είναι οι καρποί (νωποί, καταψυγμένοι και αποξηραμένοι σε μορφή σταφίδας), οι οποίοι είναι βρώσιμοι και γλυκόξυνοι. Οι καρποί του φυτού εμπεριέχουν πλούσιες αναζωογονητικές και αντιοξειδωτικές ουσίες, πολλές βιταμίνες και φαρμακευτικές ουσίες, γεγονός που κατατάσσει την κρανιά στις πρώτες παγκόσμιες θέσεις στον κατάλογο των βιολογικών και θεραπευτικών φυτών. Οι καρποί της κρανιάς αποτελούν την πρώτη ύλη σε πολλές μεταποιητικές βιομηχανίες τροφίμων για την παραγωγή χυμών, μαρμελάδων, γλυκών, ποτών, αρτοσκευασμάτων, αρωμάτων, καθώς και σε φαρμακοβιομηχανίες. 0 καρπός μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στη φαρμακοβιομηχανία, διότι περιέχει βιταμίνη C σε υψηλά επίπεδα, καθώς και πολλές άλλες βιταμίνες, ωφέλιμες ουσίες και ιχνοστοιχεία. Η κρανιά θεωρείται είδος πολύτιμο για τις φαρμακευτικές της ιδιότητες, λόγω υψηλής περιεκτικότητας σε ζωτικές πολυφαινόλες.
Καλλιεργητικές τεχνικές
Οι εργασίες βελτίωσης του εδάφους δε διαφέρουν από εκέινες των άλλων φυτειών των καρποφόρων ειδών, όπως εκρίζωση της αυτοφυούς βλάστησης, άροση με τρακτέρ με τη χρήση δισκάροτρου, αύξηση της οργανικής ουσίας με κοπριά, τύρφη ή χλωρή λίπανση, ισοπέδωση του εδάφους, αποστράγγιση του χωραφιού, κ.λπ. Η κατάλληλη εποχή για τη φύτευση είναι το φθινόπωρο (Οκτώβριος-Νοέμβριος) ή την άνοιξη (Μάρτιος-Απρίλιος). Γενικά η κρανιά μπορεί να καλλιεργηθεί σε ημιορεινές και ορεινές περιοχές με επαρκείς βροχοπτώσεις (ετήσια βροχόπτωση >600 χιλιοστά) και αναπτύσσεται σε όλους σχεδόν τους τύπους εδαφών, με την προϋπόθεση ότι τα εδάφη παρέχουν επαρκή υγρασία, διότι το φυτό είναι ευαίσθητο στην έλλειψη υγρασίας και νερού (ιδιαίτερα στη διάρκεια της θερινής περιόδου). Δεν απαιτεί παρά ελάχιστο κλάδεμα. Πρέπει να κλαδεύονται τα ξηρά κλαδιά, ώστε το φυτό να αναπτύσσεται σε φωτεινότερες συνθήκες. Η κρανιά ενδείκνυται για βιολογική καλλιέργεια, καθώς δεν προσβάλλεται από ασθένειες, και για το λόγο αυτό δε χρειάζεται ραντίσματα ούτε και λιπάνσεις (παρά μόνο με ζωικά ή φυτικά υπολείμματα, κοπριά).
Πολλαπλασιασμός
O πολλαπλασιασμός γίνεται με εύκολο τρόπο, είτε από τους καρπούς, είτε από μοσχεύματα (από νεαρά κλαδιά). Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος πολλαπλασιασμού είναι με σπόρους.
Οι σπόροι των καρπών μπορούν να αποθηκευτούν σε υγρό και ψυχρό περιβάλλον (2°C) για διάστημα τριών μηνών. Η σπορά γίνεται στη διάρκεια των χειμερινών μηνών, αφού επεξεργασθούν κατάλληλα οι καρποί πριν από τη φύτευση (απομάκρυνση του σαρκώδους περιβλήματος και βύθιση των σπόρων για 24 ώρες σε αραιό θειϊκό οξύ, ώστε να μαλακώσει το σκληρό περικάρπιο). Η φύτρωση των σπόρων θα αρχίσει μετά από διάστημα 6-8 μηνών μετά τη σπορά, όταν η θερμοκρασία δεν ξεπεράσει τους 15°C.
Ο πολλαπλασιασμός των φυτών μπορεί να γίνει και με μοσχεύματα, και επιτυγχάνεται εύκολα με δύο τρόπους: α) με χλωρά μοσχεύματα που προέρχονται από νεαρά κλαδιά στα τέλη της άνοιξης, και β) με αποξυλωμένα μοσχεύματα που συλλέγονται τέλος φθινοπώρου ή στη διάρκεια του χειμώνα και ριζοβολούν σε σταθερές συνθήκες θερμοκηπίου (ελεγχόμενες συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας/υδρονέφωσης). Επίσης, η κρανιά μπορεί να πολλαπλασιασθεί με παραφυάδες ή εναέριες καταβολάδες. Όμως, ο καλύτερος και αποτελεσματικότερος τρόπος πολλαπλασιασμού και διατήρησης του γενετικού υλικού (όλων των ποικιλιών) είναι ο εμβολιασμός πάνω σε σπορόφυτα φυτάρια.
Απαιτήσεις σε κλίμα – έδαφος
Είναι είδος υγρόφιλο, μπορεί να καλλιεργηθεί σε ημιορεινές και ορεινές περιοχές (υψόμετρο >400 μ.), με επαρκείς βροχοπτώσεις (ετήσιο ύψος βροχής >600 χλσ.) και στη χώρα μας απαντάται σε διαφορετικά εδάφη (αμμώδη έως πηλώδη, όξινα, ουδέτερα, αλκαλικά). Όμως, ευδοκιμεί και αναπτύσσεται ταχύτερα σε υγρά, ελαφρά και τυρφώδη εδάφη. Οι κύριες εδαφολογικές αναλύσεις που χρειάζονται για την καλλιέργεια του φυτού, είναι η οξύτητα του εδάφους (pH), η μηχανική ανάλυση (περιεκτικότητα σε άμμο, ιλύ και άργιλλο) και η οργανική ουσία. Ενδείκνυται να γίνονται πλήρεις εδαφολογικές αναλύσεις, ώστε να γνωρίζουμε και τις απαιτήσεις του φυτού και σε άλλα χρήσιμα στοιχεία (ιχνοστοιχεία, βαριά μέταλλα κ.ά.) Απαιτεί ηλιοφάνεια, αλλά δύναται να ευδοκιμήσει και σε ημίσκια περιβάλλοντα. Η κρανιά αντέχει σε παγετούς, όμως επηρεάζεται από υψηλές θερμοκρασίες (καύσωνες >40°C). Τέλος, πρέπει να ποτίζεται το καλοκαίρι, ιδιαίτερα στα πρώτα τρία έτη μετά τη φύτευση (κατά προτίμηση με στάγδην άρδευση).
Προετοιμασία του εδάφους – αποστάσεις φύτευσης
Πριν τη φύτευση γίνεται μια αναμόχλευση του εδάφους με φρέζα, και ανάλογα με την απόσταση φύτευσης (φυτευτικός σύνδεσμος), οπές σε βάθος 50 εκ. (όταν τα φυτάρια είναι τριετή). Ακολουθούν 1 – 2 κατεργασίες με φρέζα και ισοπέδωση του εδάφους. Στη συνέχεια μπορούν να δημιουργηθούν αναχώματα με διαστάσεις που ποικίλλουν ανάλογα με το αρδευτικό σύστημα που έχει εγκατασταθεί στη φυτεία, την κλίση του εδάφους κ.ά. Οι αποστάσεις φύτευσης κυμαίνονται, και οι συνήθεις φυτευτικοί σύνδεσμοι είναι τέσσερις (4×3 μ. / 4×4 μ. / 4×5 μ. /5χ5 μ.), ανάλογα με την ποικιλία. Το πόσα φυτά θα χρειαστούμε στο στρέμμα εξαρτάται από τις τοπογραφικές συνθήκες του χωραφιού (υψόμετρο, κλίση, έκθεση κ.ά.), την ποικιλία και το φυτευτικό σύνδεσμο που θα εφαρμοστεί. Το πλήθος των φυτών που θα φυτευτούν κυμαίνονται από 40 έως 90 φυτά στο στρέμμα. Η πυκνότερη διάταξη φύτευσης επιτρέπει να υπάρχουν πιο υψηλές αποδόσεις σε μικρότερο χρονικό διάστημα και αξιοποιεί κατά τον καλύτερο τρόπο τη διαθέσιμη έκταση. Όμως, οι μεγαλύτερες αποστάσεις των φυτών (επί της γραμμής και μεταξύ των γραμμών) επιτρέπουν την καλύτερη κυκλοφορία του αέρα, μειώνοντας τους κινδύνους από τη σκίαση, ενώ μειώνονται επίσης οι κίνδυνοι των ασθενειών, ειδικά σε σχετικά υγρές περιοχές.
Λίπανση
Δε χρειάζονται χημικά λιπάσματα, διότι η καλλιέργεια της κρανιάς γίνεται κατά κανόνα βιολογικά. Όμως η παραγωγή αυξάνεται με τον εμπλουτισμό του εδάφους με οργανική ουσία (κοπριά και βιολογικά λιπάσματα), διότι βελτιώνεται η δομή και η σύσταση του εδάφους. Για τον περιορισμό της ανταγωνιστικής βλάστησης και την αύξηση του αζώτου, μπορούμε να σπείρουμε και ψυχανθή φυτά (για παράδειγμα βίκος).
Άρδευση
Το φυτό είναι ευαίσθητο σε συνθήκες μακράς ξηρασίας και για τον λόγο αυτό χρειάζεται άρδευση (κατά προτίμηση στάγδην), ιδιαίτερα στα πρώτα έτη μετά τη φύτευση στη διάρκεια του καλοκαιριού (Ιούνιος-Ιούλιος-Αύγουστος). Η άρδευση της φυτείας βελτιώνει κατά πολύ τις τελικές αποδόσεις.
η καλλιέργεια της κρανιάς γίνεται κατά κανόνα βιολογικά. Όμως η παραγωγή αυξάνεται με τον εμπλουτισμό του εδάφους με οργανική ουσία (κοπριά και βιολογικά λιπάσματα), διότι βελτιώνεται η δομή και η σύσταση του εδάφους. Για τον περιορισμό της ανταγωνιστικής βλάστησης και την αύξηση του αζώτου, μπορούμε να σπείρουμε και ψυχανθή φυτά (για παράδειγμα βίκος).
Ασθένειες – εχθροί
Η φυτοπροστασία της κρανιάς δεν αποτελεί ιδιαίτερο πρόβλημα, διότι η σκληρή και παχιά επιδερμίδα των φύλλων, καθώς και η μεγάλη περιεκτικότητα των φύλλων και των καρπών σε ηολυφαι- νόλες αποτελούν σημαντική φυσική άμυνα για το φυτό. Επίσης, στη διεθνή βιβλιογραφία δεν έχουν αναφερθεί μέχρι σήμερα ασθένειες από μύκητες ή έντομα. Ιδιαίτερα, τα φυτά που πολλαπλασιάζονται από σπόρους, αντέχουν περισσότερο σε ασθένειες σε σχέση με τα φυτά που προέρχονται από μοσχεύματα, διότι έχουν ευρεία φαινοτυπική και γενετική ποικιλότητα και αναπτύσσουν μελλοντικούς μηχανισμούς αυτοπροστασίας. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι τα άγρια πουλιά, διότι προκαλούν ζημιές, όταν οι καρποί ωριμάσουν. Για την προστασία από τα πουλιά χρησιμοποιούνται διάφοροι μέθοδοι (ηχητικές μέθοδοι, δίχτυα, σκιάχτρα).
Συγκομιδή – επεξεργασία
Η συγκομιδή των καρπών της κρανιάς για την Ελλάδα γίνεται τον Σεπτέμβριο ή τον Οκτώβριο, χειρωνακτικά από το δένδρο ή από το έδαφος (με δίχτυα ή με δόνηση των κλαδιών). Οι καρποί διατηρούνται νωποί σε ψυγεία (2°C) για διάστημα δύο μηνών ώστε να πωλούνται ως νωποί, σε καταψύκτες για μεγάλα χρονικά διαστήματα και πωλούνται ως κατεψυγμένοι. Επί πλέον, οι καρποί αφού αποξηρανθούν μπορούν να πωληθούν σε μορφή σταφίδας. Επίσης, οι καρποί μπορούν να μεταποιηθούν σε εμπορεύσιμα προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και οικονομικής σημασίας, όπως μαρμελάδες, χυμούς, σιρόπι, λικέρ κ.ά. Σημαντικό οικονομικό όφελος μπορεί να προκύψει με τη μετατροπή των εκχυλισμάτων των καρπών κρανιάς σε φαρμακευτικές ουσίες για την καταπολέμηση πολλών ασθενειών.
Συγκομιδή – επεξεργασία
Η συγκομιδή των καρπών της κρανιάς για την Ελλάδα γίνεται τον Σεπτέμβριο ή τον Οκτώβριο, χειρωνακτικά από το δένδρο ή από το έδαφος (με δίχτυα ή με δόνηση των κλαδιών). Οι καρποί διατηρούνται νωποί σε ψυγεία (2°C) για διάστημα δύο μηνών ώστε να πωλούνται ως νωποί, σε καταψύκτες για μεγάλα χρονικά διαστήματα και πωλούνται ως κατεψυγμένοι. Επί πλέον, οι καρποί αφού αποξηρανθούν μπορούν να πωληθούν σε μορφή σταφίδας. Επίσης, οι καρποί μπορούν να μεταποιηθούν σε εμπορεύσιμα προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και οικονομικής σημασίας, όπως μαρμελάδες, χυμούς, σιρόπι, λικέρ κ.ά. Σημαντικό οικονομικό όφελος μπορεί να προκύψει με τη μετατροπή των εκχυλισμάτων των καρπών κρανιάς σε φαρμακευτικές ουσίες για την καταπολέμηση πολλών ασθενειών.
Αποδόσεις
Το κόστος ανά στρέμμα είναι χαμηλό. Το πρώτο έτος επιβαρύνεται με την αγορά των φυταρίων και κάποια περίφραξη για να προστατεύονται τα φυτά από τα ζώα. Τα δενδρύλλια (εάν είναι ηλικίας 3 ετών) μετά από τέσσερα έως έξι έτη, ανάλογα με την ποικιλία του φυτού, τις κλιματικές και εδαφικές συνθήκες, θα αρχίσουν να καρποφορούν και η παραγωγή αυξάνεται σταδιακά ανά έτος (το μέγιστο της παραγωγής αρχίζει μετά το 10° έτος). Το κόστος αγοράς των φυταρίων κυμαίνεται ανάλογα με την ηλικία (3-5 ευρώ σε σημερινές τιμές). Θα πρέπει να φυτεύονται διετή ή τριετή φυτάρια (και όχι μονοετή), ώστε να έχουμε καλύτερη προσαρμογή στις εδαφικές και κλιματικές συνθήκες. Σήμερα, σε διεθνές επίπεδο οι εκτάσεις που καλλιεργούνται με κρανιά δεν είναι μεγάλες, αν και η ζήτηση σε καρπούς και μεταποιημένα προϊόντα αυξάνεται με γεωμετρική πρόοδο. Τα φυτά, όταν φυτεύονται σε αποστάσεις 5×4 μ., είναι 50/στρέμμα. Όταν στο αγρόκτημα τηρηθούν οι απαιτούμενες καλλιεργητικές φροντίδες (απομάκρυνση ανταγωνιστικής βλάστησης, πότισμα κατά τη θερινή περίοδο, κλάδεμα των ξερών κλαδιών του φυτού και εμπλουτισμός με κοπριά), μετά από έξι έτη θα αρχίσει π παραγωγή να είναι υψηλή. Η απόδοση σε καρπούς κατά μέσο όρο κυμαίνεται από 10 έως 60 κιλά/φυτό (ανάλογα με την ηλικία), ήτοι 500 έως 3.000 κιλά/στρέμμα. Οι τιμές πώλησης των καρπών της κρανιάς στη διεθνή αγορά (Ευρώπη, Αμερική, Ρωσία) κυμαίνονται από 4-6 ευρώ/κιλό οι νωποί, 5-7 ευρώ/κιλό οι κατεψυγμένοι και 1 5-25 ευρώ/κιλό οι αποξηραμένοι. Οι χυμοί από 7-8 ευρώ/λίτρο και το λικέρ από 40-80 ευρώ/λίτρο.
Ερευνητικά πειράματα του είδους
Την τελευταία δεκαετία, άρχισαν ερευνητικά πειράματα προσαρμογής μίας ντόπιας ποικιλίας (Δασοχωρίου – Δεσκάτης) και δύο ξενικών ποικιλιών της κρανιάς (Βουλγαρίας και Τσεχίας) στην Ελλάδα, με συνεργασία του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών και ιδιωτών (καλλιεργητών) σε τρεις περιοχές της Ελλάδας (περιοχή Λαχανά – Ν. Θεσσαλονίκης, Παραπόταμος – Ν. Σερρών και Δεσκά- τη – Ν. Γρεβενών, Υπεύθυνος ερευνητής: Δρ Ιωάννης Σπανός – Τακτικός Ερευνητής – Δασολόγος). Στο τελευταίο διάστημα (2008-2015), δοκιμάστηκε ο πολλαπλασιασμός της κρανιάς από μοσχεύματα και σπόρους (που προήλθαν από τις παραπάνω τρεις ποικιλίες). Επίσης, αξιόλογα είναι τα πειράματα της κρανιάς (όπου δοκιμάζονται ντόπιες ποικιλίες κρανιάς) που εκπονούνται από το εργαστήριο Δασικής Γενετικής του Τμήματος Δασολογίας & Φ.Π. (του ΑΠΘ) με υπεύθυνο τον Τακτικό Καθηγητή Απόστολο Σκαλτσογιάννη. Τα μέχρι τώρα αποτελέσματα απέδειξαν ότι τα φυτάρια που προέρχονται από σπόρους νιόπιας προέλευσης είναι πιο εύρωστα, σε σχέση με τις ξενικές ποικιλίες. Οι δύο ξενικές ποικιλίες, η βαλκανική (Νότια Βουλγαρία) και η μεσευρωπαϊκή (Τσεχία) θα μπορούσαν να καλλιεργηθούν στη χώρα μας μόνο σε ορεινές και υγρές περιοχές, με μεγάλο υψόμετρο (>600 μ.) και ετήσιο ύψος βροχής (>650 χιλιοστά). Η ελληνική ποικιλία υπερέχει των δύο ξενικών (σε φυτρωτικότητα και ζωτικότητα) και στις δύο μεθόδους πολλαπλασιασμού (σπόροι και μοσχεύματα). Η έρευνα συνεχίζεται.
Φαρμακευτικές ιδιότητες – μακροζωία
Η κρανιά από την αρχαιότητα ήταν γνωστή για τις πολύτιμες θεραπευτικές ιδιότητες των καρπών (κράνων), που η βρώση τους έδινε αναζωογόνηση και «μακροζωία» στους ανθρώπους. Ο ποιητής Όμηρος αναφέρει την κράνεια στα έπη του, Ιλιάς «τανύφλοιον τε κράνειαν» και Οδύσσεια «καρπόν τε κρανείης». Σήμερα η κρανιά ανήκει στην κατηγορία των άγριων φρούτων του δάσους, όπου ανήκουν και οι γνωστές υπερ-τροφές (όπως αρώνια, ιπποφαές, γκότσι-μπέρι, μύρτιλο, κράν-μπερι, φραγκοστάφυλο, σμέουρα, μούρα, κ.ά.) που τα τελευταία έτη άρχισαν να καλλιεργούνται και στη χώρα μας. Η κρανιά μπορεί να θεωρηθεί το «φυτό θαύμα», διότι οι καρποί έχουν μοναδική θρεπτική και φαρμακευτική αξία και παρουσιάζει τεράστιο ενδιαφέρον για τη βιομηχανία των «λειτουργικών τροφίμων». Τα «λειτουργικά τρόφιμα», γνωστά και ως υπερ-τροφές (superfoods), είναι τρόφιμα ενισχυμένα με αντιοξειδωτικές και θεραπευτικές ουσίες που αποδίδουν ευεργετικά αποτελέσματα στον ανθρώπινο οργανισμό με την πρόληψη και θεραπεία πολλών ασθενειών. Τα κράνα, περιέχουν χρήσιμες φαρμακευτικές ουσίες, όπως φλαβονοειδή, ανθοκυανίνες (σε μεγαλύτερη περιεκτικότητα από τα βατόμουρα και φραγκοστάφυλα), αντιοξειδωτικές ουσίες και φαινολικά παράγωγα. Επίσης, εμπεριέχουν βιταμίνη C και υψηλή περιεκτικότητα σε σίδηρο (Fe), υψηλή περιεκτικότητα σε σκορβικό οξύ (μεγαλύτερη περιεκτικότητα από τα πορτοκάλια και τις φράουλες), καροτίνη και ταννίνες, ουσίες με στυπτικές ιδιότητες και πηκτίνες που ρυθμίζουν και βοηθούν στο πεπτικό σύστημα. Σήμερα, είναι ήδη γνωστό ότι οι καρποί της κρανιάς έχουν βακτηριογόνες ιδιότητες, ενώ ως προς το περιεχόμενο της βιταμίνης C πλησιάζουν τους καρπούς της Rosa cartina (ρόδι). Η βρώση των καρπών βοηθά στην πρόληψη καρδιακών παθήσεων, θεραπεύουν στομαχικές και εντερικές διαταραχές, κοιλιακούς πόνους και γενικά αναζωογονούν τον ανθρώπινο οργανισμό, ιδιαίτερα μετά από έντονη σωματική άσκηση. Επίσης, τα προϊόντα της μεταποίησης των κράνων είναι ποικίλα και πλούσια σε ευεργετικές αντιοξειδωτικές ουσίες, όπως συμπυκνωμένα εκχυλίσματα καρπών, λικέρ, μαρμελάδα, χυμός, κ.ά. Για παράδειγμα, μία κερδοφόρα χρήση της καλλιέργειας είναι η παραγωγή χυμού (από τον καρπό) σε αναλογία με νερό και καταναλώνεται ή σαν ποτό (σε μίξη με ρόδια και κόκκινα φραγκοστάφυλα) ή προστίθεται σε διάφορα τρόφιμα (τσάι, παγωτά, κέικ, γρανίτες, κ.ά.).
Προοπτικές
Η καλλιέργεια της κρανιάς ενδείκνυται για τις ημιορεινές και ορεινές περιοχές της χώρας μας, όπου οι κλιματικές και εδαφικές συνθήκες είναι ευνοϊκές και το κόστος της φυτείας και καλλιέργειας είναι χαμηλό. Η κρανιά, αναμένεται να αποτελέσει μία νέα εναλλακτική καλλιέργεια για τους αγρότες και να αυξήσει το εισόδημα, ιδιαίτερα σήμερα που η Ελλάδα μαστίζεται από τη διεθνή και ευρωπαϊκή κρίση και οι επιδοτήσεις των αγροτικών προϊόντων σταδιακά ελαττώνονται. Υπάρχουν πολλές ποικιλίες κρανιάς, αλλά πρέπει να προτιμούνται οι ντόπιες ποικιλίες, που είναι προσαρμοσμένες στις ελληνικές συνθήκες. Στην ελληνική και ευρωπαϊκή αγορά υπάρχουν πολλά φυτώρια ή καλλιεργητές κρανιάς που πωλούν μη πιστοποιημένα φυτάρια, χωρίς να αναφέρεται η γενετική προέλευση (πρέπει να ζητείται πιστοποίηση της ποικιλίας και της χώρας προέλευσης). Εάν ο παραγωγός (καλλιεργητής) εξασφαλίσει μία καλή τιμή στην πώληση ή μεταποίηση των καρπών της κρανιάς θα έχει ένα ικανοποιητικό εισόδημα.
Καθώς η συγκομιδή της ελιάς ξεκινά σε όλη τη λεκάνη της Μεσογείου, οι αγρότες φέτος βρίσκονται αντιμέτωποι με μια σειρά προκλήσεων: αντίξοες καιρικές συνθήκες, που έχουν επηρεάσει την παραγωγή, αυξημένα κρούσματα κλοπών των καρπών πάνω στα ελαιόδεντρα αλλά και έλλειψη εργατικών χεριών για να μαζέψουν τις ελιές.
Καθώς οι οικογενειακές μονάδες γίνονται ολοένα μικρότερες – η γήρανση του πληθυσμού σημαίνει ότι πολλοί ηλικιωμένοι δεν μπορούν να αντέξουν τις σωματικές προκλήσεις της συγκομιδής των παραδοσιακών ελιών, ενώ ένας αυξανόμενος αριθμός νεότερων μελών της οικογένειας παραμένει στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο – πολλοί αγρότες μικρής κλίμακας αγωνίζονται να συγκομίσουν όλες τις ελιές τους εγκαίρως, προκειμένου να παραχθεί εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο .
Ιστορικά, σε περιοχές όπου οι ελιές αποτελούν ακρογωνιαίο λίθο της τοπικής οικονομίας, κάθε χρόνο τέτοιες ημέρες έκλειναν ακόμα και τα σχολεία προκειμένου να μπορέσουν τα παιδιά και οι έφηβοι να βοηθήσουν τις οικογένειές τους με τη συγκομιδή.
Παραδόσεις
Μπορεί η παράδοση αυτή να έχει σε μεγάλο βαθμό εγκαταλειφθεί, ωστόσο υπάρχουν και κάποιες εξαιρέσεις.
Όπως αναφέρει το oliveoiltimes.com ένα τέτοιο παράδειγμα έρχεται από το Ruvo di Puglia της Ιταλίας, όπου η δασκάλα του γυμνασίου Valeria Gargineli αποφάσισε να απαλλάξει τους μαθητές από τις εξετάσεις κατά τη διάρκεια της συγκομιδής για να βοηθήσουν τις οικογένειές τους.
«Αν πήγατε να μαζέψετε ελιές την προηγούμενη μέρα, να είστε σίγουροι ότι δεν θα αμφισβητήσω την απουσία σας στην τάξη μου», είπε χαρακτηριστικά η δασκάλα απευθυνόμενη στους μαθητές της, ηλικίας 16 έως 17 ετών.
Μάλιστα, σύμφωνα με τοπικά μέσα ενημέρωσης, αιτιολόγησε την απόφασή της λέγοντας, ότι οι μαθητές που συμμετέχουν στο λιομάζωμα θα ήταν πολύ κουρασμένοι για να μελετήσουν μετά από 12 ώρες μαζεύοντας ελιές και παραδίδοντάς τες σε ένα τοπικό ελαιοτριβείο. Οι μαθητές που χάνουν το μάθημα πρέπει να προσκομίσουν αποδεικτικά στοιχεία, συνήθως φωτογραφίες, για να αποδείξουν ότι συμμετείχαν στη συγκομιδή.
«Είναι σημαντικό να επιστρέψουμε στην παράδοση και τη σύνδεση με τη γη πηγαίνοντας στον τρύγο με τους παππούδες ή τους γονείς μας», υποστήριξε η Gargineli.
Η κίνησή της αυτή τυγχάνει ευρείας αποδοχής: δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν ότι είναι απαραίτητες αυτές οι εξαιρέσεις για να διατηρηθεί ζωντανή η τοπική ελαιοκαλλιέργεια και ο πολιτισμός, καθώς ένας ολοένα και αυξανόμενος αριθμός νέων εγκαταλείπει τις αγροτικές περιοχές και ακολουθεί άλλα επαγγέλματα στις μεγάλες πόλεις.
Στην Κροατία
Στην Αδριατική Θάλασσα στην Κροατία, δάσκαλοι σε αστικά περιβάλλοντα προσπαθούν επίσης να δώσουν στους μικρούς μαθητές την εμπειρία της συγκομιδής ελιών.
Τον περασμένο Οκτώβριο, 80 μαθητές από το Διεθνές Δημοτικό Σχολείο Matija Gubec στο Ζάγκρεμπ επισκέφτηκαν τον ελαιώνα του OPG Uroda στη βόρεια Δαλματία για να συμμετάσχουν στη συγκομιδή . Μετά το άλεσμα των ελιών, δόθηκε σε κάθε μαθητή ένα μικρό μπουκάλι ελαιόλαδο για να ανταμείψει τις προσπάθειές του.
Ωστόσο, οι Κροάτες δεν σταματούν στους μαθητές: εκτός από τη … στρατολόγηση των μαθητών για να βοηθήσουν στη συγκομιδή, οι τοπικές κροατικές αρχές είναι γνωστό ότι αναβάλλουν τις ποινές φυλάκισης για να επιτρέψουν στους μελλοντικούς καταδίκους να τρυγήσουν. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση δικαστηρίου στην πόλη Ζαντάρ, στη Δαλματία, το οποίο ανέβαλε την ποινή φυλάκισης ενός έτους σε έναν 38χρονο για έναν μήνα, ώστε να προλάβει να μαζέψει τις ελιές του.
Ο άνδρας είπε στον δικαστή ότι η μητέρα του είχε την οικογενειακή φάρμα και δεν μπορούσε να βρει εργάτες για να μαζέψουν τις ελιές και ο δικαστής αποδέχτηκε το αίτημά του.
« Στη συγκεκριμένη περίπτωση, υπάρχει νομική βάση και αναβλήθηκε η παραπομπή του καταδίκου στη φυλακή για ένα μήνα, διάστημα κατά το οποίο το δικαστήριο αναμένει από τον καταδικασθέντα να ολοκληρώσει τις οικογενειακές του υποθέσεις και να αρχίσει να εκτίει την ποινή φυλάκισής του στη φυλακή του Ζαντάρ», ανέφερε το δικαστήριο.
Ειδικές άδειες
Στην Αυστραλία, οι αγρότες όλων των τύπων καλλιεργειών, συμπεριλαμβανομένων των ελιών, βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στη ξένη εργασία, κυρίως νέων ανθρώπων. Υπολογίζεται ότι περίπου 150.000 ξένοι έρχονται στη χώρα ετησίως με προσωρινή βίζα συγκομιδής.
Πολλοί από αυτούς τους ταξιδιώτες μπαίνουν στη χώρα με βίζα διακοπών εργασίας, απαιτώντας από τον κάτοχο να εργαστεί τουλάχιστον 88 ημέρες στη γεωργία, τη φιλοξενία ή τον τουρισμό για διάστημα έξι μηνών.
Συχνά, οι κάτοχοι βίζας εργασίας για διακοπές πετούν στην Αυστραλία το καλοκαίρι για να απολαύσουν την παραλία και να ταξιδέψουν κατά μήκος της ακτής πριν συμμετάσχουν στη συγκομιδή κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου και ολοκληρώσουν τη διαμονή τους με πιο ακριβές εκδρομές, συμπεριλαμβανομένων επισκέψεων στο Uluru ή στο Great Barrier Reef, εκμεταλλευόμενοι τα χρήματα που κερδίζουν από τη συγκομιδή.
Μπορεί να μοιάζει με κάτι που δημιουργήθηκε στο εργαστήριο, αλλά αυτή η ντοματιά – χταπόδι είναι απλώς ένα υβρίδιο που αναπτύσσεται από μία μόνο ρίζα, αλλά απλώνεται σε μια μεγάλη πέργκολα και δίνει δεκάδες χιλιάδες ντομάτες κάθε εποχή.
Με την πρώτη ματιά μπορεί να μοιάζει με φάρσα, ωστόσο πρόκειται για ένα ασυνήθιστο φυτό, ή καλύτερα για έναν ασυνήθιστο τρόπο καλλιέργειας της ντομάτας.
αυτή η ντοματιά – χταπόδι αναπτύσσεται από μία μόνο ρίζα και απλώνεται σε μια μεγάλη πέργκολα και δίνει δεκάδες χιλιάδες ντομάτες κάθε εποχή
Πιο συγκεκριμένα, η ντοματιά φυτεύεται σε μια γλάστρα και στη συνέχεια καλλιεργείται πάνω σε μια πέργκολα, φροντίζοντας να αναπτυχθεί αρκετά έτσι ώστε να υπάρχει παραγωγή πολλών κιλών.
Η καλλιέργειά της είναι ίδια με τις συνηθισμένες ντοματιές
Η καλλιέργειά της κατά τα άλλα είναι ίδια με τις συνηθισμένες ντοματιές και το αποτέλεσμα της παραγωγής ικανοποιεί και τους πλέον απαιτητικούς, αφού μπορεί να δώσει μέχρι και 10.000 ντομάτες!
Κάθε χρόνο τέτοια πάντα εποχή με την έναρξη της συγκομιδής της ελιάς σχεδόν σε όλη την Ελλάδα γίνεται λόγος για «αγουρέλαιο» (πρώιμη συγκομιδή) ή απλά για καλές πρακτικές συγκομιδής ώστε να παραχθεί ποιοτικό ελαιόλαδο, αυτό που απλά ονομάζεται «εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο». Τι είναι αυτό, όμως, που ο κάθε παραγωγός θα πρέπει να προσέχει ή να έχει στο μυαλό του ώστε να έχει το αναμενόμενο αποτέλεσμα, ένα δηλαδή ποιοτικό προϊόν;
Η καλύτερη εποχή, λοιπόν, για να ξεκινήσει κανείς τη συγκομιδή της ελιάς ώστε να πάρει την καλύτερη ποιότητα εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου (αγουρέλαιο) είναι τέλος Σεπτεμβρίου με αρχές Οκτωβρίου σχεδόν σε όλη την Ελλάδα και σχεδόν για όλες τις ποικιλίες. Εάν θα είναι Σεπτέμβριος ή Οκτώβριος εξαρτάται πάντα από την ποικιλία της ελιάς και τις κλιματολογικές συνθήκες της κάθε περιοχής. Ο παραγωγός, πριν την έναρξη της συγκομιδής, ξεκινάει με δειγματοληψία του καρπού της ελιάς. Έτσι, συλλέγει τις ελιές των οποίων το μέγεθος του καρπού είναι μέτριο προς μεγάλο και επιλέγει τα αγροτεμάχια από τα οποία θα ξεκινήσειτην συγκομιδή συλλέγοντας περίπου δύο (2) κιλά ελιές ξεκινώντας από την κορυφή του δέντρου προς τα κάτω και σε τέσσερα (4) διαφορετικά σημεία. Στη συνέχεια μετράειεκατό (100) ελιές τυχαία αφού έχουν ανακατευτεί τα δύο (2) κιλά ελιές που συλλέχθηκαν και τις ταξινομεί στις ακόλουθες τέσσερις (4) κατηγορίες:
Έντονο πράσινο χρώμα
Κιτρινοπράσινο χρώμα
Πράσινες ελιές που έχουν αρχίσει να μωβίζουν
Μαύρες ελιές
Όσον αφορά την τέταρτη κατηγορία, δηλαδή τις μαύρες ελιές, πρόκειται για παραγωγή ώριμου εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου και όχι υψηλής ποιότητας εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο πρώιμης συγκομιδής. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να επισημάνω ότι δεν είναι κακό ένα ώριμο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο όταν είναι ποιοτικό. Αυτό που θα πρέπει να έχουμε πάντα υπόψιν μας είναι σε ποιο καταναλωτικό κοινό απευθύνεται κανείς και τι προϊόν θέλει να παράξει. Επομένως, η στρατηγική που ακολουθείται στη δημιουργία των προϊόντων έχεινα κάνει με πολλά επιμέρους στοιχεία.
Όταν η ελιά έχει αρχίσει να αλλάζει χρώμα από έντονο πράσινο σε κίτρινο σημαίνει ότι είναι έτοιμη για το εργαστήριο. Αυτή η πρακτική δεν είναι συνηθισμένη στην Ελλάδα αλλά είναι πολύ σημαντική για να παραχθεί η μέγιστη ποσότητα ελαιολάδου. Επίσης, πρέπει να έχουμε υπόψιν τις εξής παραμέτρους:
Λιπαρή ουσία σε σχέση με ξηρή ουσία (ξηρό βάρος): μεταξύ 36 και 40%της ξηρής ουσίας (ξηρό βάρος)
Υγρασία: μεταξύ 58 και 64%
Επίδοση σε λιπαρή ουσία: μεταξύ 15 και 18% του φρέσκου βάρους του καρπού (αυτή η παράμετρος ισχύει όταν μιλάμε για ποιότητα και όχι για ποσότητα)
Όταν ο παραγωγός έχει αυτό τον καρπό με αυτές τις παραμέτρους σημαίνει ότι είναι έτοιμος για συγκομιδή. Έτσι, στέλνει το δείγμα του στο εργαστήριο προκειμένου να γίνει χημική ανάλυση και να μετρηθεί η ελαιοπεριεκτικότητα. Μόλις πάρει το δείγμα από το εργαστήριο, το φιλτράρει, το δοκιμάζει ή το στέλνει για οργανοληπτική ανάλυση, και αν τα οργανοληπτικά του χαρακτηριστικά είναι επαρκή, υπάρχει δηλαδή φρουτώδες και το δείγμα είναι ισορροπημένο, προχωράει στη διαδικασία της ελαιοποίησης.
Συστήνεται να ξεκινάει κανείς από τις πιο ώριμες ελιές γιατί καθώς η συγκομιδή διαρκεί τουλάχιστον 10 μέρες (στους μικρούς παραγωγούς της χώρας μας) εάν ξεκινήσει ανάποδαθα χάσει την ποιότητα με τον συγκεκριμένο τύπο ελαιολάδου που θέλει να δημιουργήσει.
Η επίδοση της λιπαρής ουσίας σε σχέση με την στερεά ύλη του καρπού ποικίλει. Αλλάζει από χρονιά σε χρονιά, από ποικιλία σε ποικιλία και από περιοχή σε περιοχή. Όταν υπάρχει η γνώση της διαδικασίας που περιγράφεται παραπάνω ανάλογα με την ποικιλία, την περιοχή, την χρονιά, είναι δυνατόν να αποφευχθούν αρνητικοί παράγοντες και να επιτευχθεί η Άριστη Στιγμή για την Συγκομιδής της ελιάς.
Τέλος, είναι σημαντικό πάντα να θυμάται κανείς κατά την περίοδο της συγκομιδής ότι :
Χρησιμοποιεί καθαρά πανιά
Τελάρα και όχι τσουβάλια για την μεταφορά του καρπού από το χωράφι στο ελαιοτριβείο.
Αγγίζει όσο το δυνατόν λιγότερο τον καρπό.
Μεταφέρει όσο το δυνατόν συντομότερα (την ίδια μέρα της συγκομιδής) τον καρπό στο ελαιοτριβείο και αλέθει αμέσως.
Η συγκομιδή της ελιάς είναι εξίσου σημαντική όπως και όλα τα στάδια της καλλιέργειας και της ελαιοποίησης της για να παραχθεί και να δημιουργηθεί ένα ποιοτικό προϊόν και επομένως, καλό είναι να παραμένουμε ενημερωμένοι και έτοιμοι για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.
Εάν το καινοτόμο ξηραντήριο αποδειχθεί μάλιστα τόσο αποδοτικό όσο έχει υπολογιστεί, τότε δεν αποκλείεται οι παραγωγοί του να πετύχουν μια… μικρή επανάσταση στην αποξήρανση των φρούτων,που θα γίνεται μάλιστα χωρίς το παραμικρό κόστος, θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και θα επιτρέψει να αυξήσουν τις εξαγωγικές τους επιδόσεις.Το συγκεκριμένο ηλιακό ξηραντήριο είναι επινόηση ομάδας ερευνητών του Εθνικού Μετσόβειου Πολυτεχνείου και προτάθηκε στους παραγωγούς στο πλαίσιο του Προγράμματος Αγροτικής Αναπτυξης (ΠΑΑ) του ΥΠΑΑΤ.
«Η ευρωπαϊκή κουλτούρα είναι πιο κοντά στο αποξηραμένο φρούτο» λέει χαρακτηριστικά μιλώντας στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο γεωπόνος του προαναφερόμενου συνεταιρισμού, Αδάμ Γαβριηλίδης και προσθέτει ότι με την επιδιωκόμενη αύξηση των εξαγωγών δεν ευνοούνται μόνο οι ίδιοι οι παραγωγοί, αλλά και η εθνική οικονομία συνολικά.
Η ταυτότητα του έξυπνου ηλιακού ξηραντηρίου φρούτων
Το «Έξυπνο ηλιακό ξηραντήριο φρούτων», εγκρίθηκε σε συνέχεια σχετικής πρότασης που υπέβαλε το Επιμελητήριο Φλώρινας και ο Συνεταιρισμός Βοκερίας Ορεινά Φρούτα 551 με έδρα Μανιάκι Φλώρινας, που είναι και ο τελικός χρήστης του. Η δημιουργία του ηλιακού ξηραντηρίου, γίνεται στο πλαίσιο και της σύμπραξης του Πανεπιστήμιο Αθηνών ΕΠΙΣΕΥ, της εταιρείας OPUNTECH, του ιδρύματος ΚΟΚΚΑΛΗ και της Ομοσπονδίας Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων νομού Φλώρινας. Είναι προϋπολογισμού 155.000 ευρώ και επιδοτούμενο 100%.
Σκοπός του έργου είναι η κατασκευή μίας μεταποιητικής μονάδας μεηλιακή ενέργεια,ενώ εναλλακτικά κι όταν μόνο χρειάζεται «θα δουλεύει και ένας καυστήρας βιοντίζελ, που θα συνεργεί με τον ήλιο όταν δεν θα μπορεί να ανταπεξέλθει με την ισχύ του στους βαθμούς θερμοκρασίας που απαιτούνται από τον φούρνο, προκειμένου να γίνει η ξήρανση των φρούτων», διευκρινίζει ο κ. Γαβριηλίδης.
Στην πρώτη φάση λειτουργίας του εντός του ερχόμενου καλοκαιριού, «θα διερευνηθεί στην πράξη αυτό που έδειξε η μελέτη», σημειώνει ίδιος και προσθέτει ότι «σύμφωνα με μελέτη που έγινε, με βάση την υγρασία του ροδάκινου, η δυναμικότητα αποξήρανσης με τη χρήση του έξυπνου ηλιακού ξηραντηρίου, ανέρχεται σε 180 κιλά νωπού ροδάκινου στο οκτάωρο».
Το καινοτόμο ηλιακό ξηραντήριο θα παρέχει υγιεινή ελεγχόμενη ξήρανση μέσω θερμού αέρα, μέγιστη αξιοποίηση της ηλιακής ακτινοβολίας με συλλέκτες αέρος ή νερού, αυτόματο έλεγχο διεργασίας και ευφυή λειτουργία καθώς και συνεχή λειτουργία με bacκ up ηλεκτρική ενέργεια ή καύσιμα. Οι σχεδιαστές επισημαίνουν, ότι δεν θα υπάρχει καμία υποβάθμιση χρώματος από την UV ακτινοβολία.
Ο ξηραντήρας, είναι εξοπλισμένος από οικονομικό δίκτυο αισθητήρων (θερμοκρασίας- υγρασίας) χαμηλών ενεργειακών απαιτήσεων για τη ρύθμιση της ροής του αέρα και με σκοπό την ποσοτικά και ποιοτικά βέλτιστη παραγωγή ξηρών ροδάκινων μέσω κατάλληλου αλγορίθμου εποπτείας. Όλα τα δεδομένα που θα συγκεντρώνονται μέσω του δικτύου σε ειδική cloud εφαρμογή που θα επιτρέπει την εξ αποστάσεως παρακολούθηση.
Όλα τα δεδομένα που θα συγκεντρώνονται μέσω του δικτύου σε ειδική cloud εφαρμογή που θα επιτρέπει την εξ αποστάσεως παρακολούθηση
Ο συνεταιρισμός σε αριθμούς
Ο συνεταιρισμός Βοκερίας ”Ορεινά Φρούτα 551” στο Μανιάκι Φλώρινας, έχει 21 μόνιμα μέλη (υπάρχουν και εξωτερικοί συνεργάτες), οι οποίοι και καλλιεργούν περί τα 800 στρέμματα με ροδάκινα, κεράσια και μήλα, ενώ η ετήσια παραγωγή υπολογίζεται σε 1,6 εκατ. φρούτα.
Οι παραγωγοί του συνεταιρισμού, διαθέτουν τα φρούτα τους στην ελληνική αγορά, δηλαδή στις Λαχαναγορές Αθήνας και Θεσσαλονίκης, σε σούπερ μάρκετ αλλά και στην Λαχαναγορά της Βουδαπέστης. Ο συνεταιρισμός λέει ο κ Γαβριηλίδης είχε πραγματοποιήσει στο παρελθόν εξαγωγές νεκταρινιών στη νότια Κορέα, αλλά η συγκεκριμένη συνεργασία προς το παρόν έχει «παγώσει», λόγω της γραφειοκρατίας «παρά την απόλυτη ικανοποίηση των πελατών μας στην μακρινή αυτή αγορά, που απαιτεί μηδενικά υπολείμματα φυτοφαρμάκων».
Αναφερόμενος στα σχέδια του συνεταιρισμού, ο κ. Γαβριηλίδης επισημαίνει ότι «μόνο με καθετοποίηση παραγωγής θα μπορέσει να πάει μπροστά ο αγροτικός τομέας». «Τα έσοδα είναι στην καθετοποίηση και στην μεταποίηση, όχι στην παραγωγή, γιατί αυτή έχει ανελαστικές τιμές, δεδομένου ότι αυτές καθορίζονται από τους εμπόρους και όχι από τους παραγωγούς. Στην μεταποίηση όμως, ο παραγωγός μπορεί να παίξει… μπάλα στην τιμολόγηση και αυτό πρέπει να καταστεί σαφές και ξεκάθαρο σε όλους», κατέληξε.
* Τα σχεδιαγράμματα παραχώρησε για χρήση στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Αδάμ Γαβριηλίδης
Μπανάνες, φράουλες, μήλα, ροδάκινα, ακτινίδια, μάνγκο, σύκα, δαμάσκηνα… Δείτε πώς θα αποξηράνετε εύκολα φρούτα στο σπίτι σας
Τα αποξηραμένα φρούτα περιέχουν πολλές από τις βιταμίνες, τα ιχνοστοιχεία και τις φυτικές ίνες που υπάρχουν στα φρέσκα φρούτα, αλλά σε μεγαλύτερη συγκέντρωση.
Βήματα για την σωστή ξήρανση φρούτων
Αχλάδια
Προετοιμασία: Επιλέξτε ώριμα αχλάδια, πλύνετε τα καλά και ξεφλουδίστε τα αν θέλετε. Κόψτε τα στη μέση κατά μήκος και αφαιρέστε το κουκούτσι τους. Κόψτε τα σε φέτες 3-6 χιλιοστών ή σε 4-8 κομμάτια. Εμβαπτίστε τα σε διάλυμα κιτρικού οξέως ή άλλο αντιμικροβιακό διάλυμα για 10 λεπτά. Βγάλτε τα από το διάλυμα και στραγγίστε τα καλά. Τοποθετήστε τα σε μονά στρώματα σε δίσκους ξήρανσης με τη μεριά του κοιλώματος από επάνω. Ξηράνετε μέχρι να γίνουν εύκαμπτα σαν δέρμα χωρίς ίχνος υγρασίας Χρόνος ξήρανσης (ώρες):6-10 για λεπτές φέτες ή 24-36 για κομμένα κομμάτια.
Βερίκοκα
Προετοιμασία: Επιλέξτε εντελώς ώριμα βερίκοκα και πλύνετε τα καλά. Μη τα ξεφλουδίστε. Κόψτε τα στη μέση και αφαιρέστε το κουκούτσι τους. Εμβαπτίστε τα σε διάλυμα ασκορβικού οξέως ή άλλο αντιμικροβιακό διάλυμα για 10 λεπτά. Βγάλτε τα από το διάλυμα και στραγγίστε τα καλά. Τοποθετήστε τα σε μονά στρώματα σε δίσκους ξήρανσης με τη μεριά του κοιλώματος από επάνω. Ξηράνετε μέχρι να γίνουν μαλακά και εύκαμπτα σαν δέρμα. Όταν τα κόβετε δεν πρέπει να υπάρχει υγρασία στη μέση της τομής τους. Χρόνος ξήρανσης (ώρες):24-36
Δαμάσκηνα
Προετοιμασία: Πλύνετε τα καλά και αφήστε τα ολόκληρα εάν είναι μικρά. Κόψτε τα μεγάλα στη μέση ή σε φέτες και αφαιρέστε το κουκούτσι τους. Εάν τα αφήσετε ολόκληρα σπάστε το δέρμα τους σε βραστό νερό 1-2 λεπτά. Εάν τα κόψετε στη μέση ή σε φέτες εμβαπτίστε τα σε διάλυμα ασκορβικού οξέως ή άλλο αντιμικροβιακό διάλυμα για 10 λεπτά. Βγάλτε τα από το διάλυμα και στραγγίστε τα καλά. Τοποθετήστε τα σε μονά στρώματα σε δίσκους ξήρανσης με τη μεριά του κοιλώματος από επάνω. Ξηράνετε μέχρι να γίνουν εύκαμπτα σαν δέρμα. Χρόνος ξήρανσης (ώρες):10 για φέτες ή 24-36 για ολόκληρα ή κομμάτια κομμένα στη μέση.
Κεράσια
Προετοιμασία: Επιλέξτε εντελώς ώριμα φρούτα και πλύνετε τα καλά. Αφαιρέστε το στέλεχος και τα κουκούτσια. Βυθίστε ολόκληρα τα κεράσια σε βραστό νερό για 30 δευτερόλεπτα για να ανοίξει το δέρμα τους. Μπορείτε να τα εμβαπτίστε σε διάλυμα ασκορβικού οξέως ή άλλο αντιμικροβιακό διάλυμα για 10 λεπτά. Βγάλτε τα από το διάλυμα και στραγγίστε τα καλά. Τοποθετήστε τα σε μονά στρώματα σε δίσκους ξήρανσης. Ξηράνετε μέχρι να γίνουν σκληρά σαν δέρμα και ελαφρός κολλώδης. Χρόνος ξήρανσης (ώρες):24-36
Μήλα
Προετοιμασία: Επιλέξτε ώριμα μήλα και πλύνετε τα καλά. Ξεφλουδίστε τα και αφαιρέστε τον πυρήνα τους. Κόψτε τα σε δαχτυλίδια ή κομμάτια 3-6 χιλιοστών. Εμβαπτίστε τα σε διάλυμα ασκορβικού οξέως ή άλλο αντιμικροβιακό διάλυμα για 10 λεπτά. Βγάλτε τα από το διάλυμα και στραγγίστε τα καλά. Τοποθετήστε τα σε μονά στρώματα σε δίσκους ξήρανσης με τη μεριά του κοιλώματος από επάνω. Ξηράνετε μέχρι να γίνουν μαλακά και εύκαμπτα σαν δέρμα. Όταν τα κόβετε δεν πρέπει να υπάρχει υγρασία στη μέση της τομής τους. Χρόνος ξήρανσης (ώρες):6-24
Μούρα
Προετοιμασία: Επιλέξτε εντελώς ώριμα φρούτα και πλύνετε τα καλά. Αφήστε τα ολόκληρα ή κόψτε τα στη μέση. Για μούρα με σκληρή εξωτερική επιφάνεια βουτήξτε τα σε βραστό νερό για 30 δευτερόλεπτα για να σπάσει η πέτσα τους. Για μούρα όπως οι φράουλες εμβαπτίστε τα σε διάλυμα ασκορβικού οξέως ή άλλο αντιμικροβιακό διάλυμα για 10 λεπτά. Βγάλτε τα από το διάλυμα και στραγγίστε τα καλά. Τοποθετήστε τα σε δίσκους. Ξηράνετε μέχρι να γίνουν σκληρά και να κάνουν ξηρό ήχο όταν κουνάτε τους δίσκους Χρόνος ξήρανσης (ώρες):24-36
Μπανάνες
Επιλέξτε γινωμένες μπανάνες. Ξεφλουδίστε τες και κόψτε τες σε φέτες 3 χιλιοστών. Εμβαπτίστε τες σε κιτρικό οξύ ή άλλο αντιμικροβιακό διάλυμα για 10 λεπτά. Βγάλτε τες από το διάλυμα και στραγγίστε τες καλά. Τοποθετήστε τες σε μονά στρώματα σε δίσκους ξήρανσης. Ξηράνετε μέχρι να γίνουν σκληρές σαν δέρμα. Χρόνος ξήρανσης (ώρες):6-10
Πεπόνια
Επιλέξτε ώριμα φρούτα που είναι βαριά για το μέγεθός τους. Αφαιρέστε την εξωτερική επιφάνεια τους και τις εσωτερικές ίνες και σπόρους. Κόψτε σε λεπτές φέτες 6-13 χιλιοστών. Εμβαπτίστε τα σε διάλυμα ασκορβικού οξέως ή άλλο αντιμικροβιακό διάλυμα για 10 λεπτά. Βγάλτε τα από το διάλυμα και στραγγίστε τα καλά. Τοποθετήστε τα σε μονά στρώματα σε δίσκους ξήρανσης. Ξηράνετε μέχρι να γίνουν εύκαμπτα σαν δέρμα χωρίς ίχνος υγρασίας. Χρόνος ξήρανσης (ώρες):6-10
Ροδάκινα και νεκταρίνια
Προετοιμασία: Επιλέξτε ώριμα ροδάκινα, πλύνετε τα καλά και ξεφλουδίστε τα. Κόψτε τα στη μέση ή στα τέσσερα και αφαιρέστε το κουκούτσι τους. Εμβαπτίστε τα σε διάλυμα κιτρικού οξέως ή άλλο αντιμικροβιακό διάλυμα για 10 λεπτά. Βγάλτε τα από το διάλυμα και στραγγίστε τα καλά. Τοποθετήστε τα σε μονά στρώματα σε δίσκους ξήρανσης με τη μεριά του κοιλώματος από επάνω. Γυρίστε τα κομμάτια ανάποδα όταν ο χυμός που βγάζουν εξαφανιστεί. Χρόνος ξήρανσης (ώρες):6-36
Σταφύλια και μαύρες σταφίδες
Επιλέξτε ποικιλίες χωρίς σπόρους. Πλύνετε και αφαιρέστε τις ρόγες από τα τσαμπιά. Κόψτε τα μεγάλα στη μέση ή αφήστε τα ολόκληρα. Αν τα αφήσετε τε ολόκληρα σπάστε το δέρμα τους βουτώντας τα σε βραστό νερό για 30 δευτερόλεπτα. Εάν τα κόψετε στη μέση εμβαπτίστε σε διάλυμα ασκορβικού οξέως ή άλλο αντί μικροβιακό διάλυμα για 10 λεπτά. Βγάλτε τα από το διάλυμα και στραγγίστε τα καλά. Ξηράνετε μέχρι να γίνουν ευλύγιστα σαν δέρμα. Χρόνος ξήρανσης (ώρες):12-24
Σύκα
Προετοιμασία: Επιλέξτε εντελώς ώριμα φρούτα και πλύνετε τα καλά ή σκουπίστε με πετσέτα. Ξεφλουδίστε τα εάν επιθυμείτε. Κόψτε τα μεγάλα σύκα στη μέση ή σε κομμάτια. Εάν αποξεραίνετε ολόκληρα σύκα, σπάστε το δέρμα τους βουτώντας τα σε βραστό νερό για 30 δευτερόλεπτα. Για μαζεμένα σύκα εμβαπτίστε σε διάλυμα ασκορβικού οξέως ή άλλο αντί μικροβιακό διάλυμα για 10 λεπτά. Βγάλτε τα από το διάλυμα και στραγγίστε τα καλά. Τοποθετήστε τα σε μονά στρώματα σε δίσκους ξήρανσης. Ξηράνετε μέχρι να γίνουν ευλύγιστα σαν δέρμα. Χρόνος ξήρανσης (ώρες):12-24
Φλούδες εσπεριδοειδών
Επιλέξτε λεπτόφλουδα πορτοκάλια που δεν έχουν καμία αλλοίωση στη φλούδα τους. Τρίψτε καλά τα πορτοκάλια με ένα τρίφτη κάτω από κρύο τρεχούμενο νερό.
Ελαφρώς ξεφλουδίστε την φλοίδα τους σε φλοίδες 2-3 χιλιοστών. Εμβαπτίστε τα σε διάλυμα ασκορβικού οξέως ή άλλο αντιμικροβιακό διάλυμα για 10 λεπτά. Βγάλτε τα από το διάλυμα και στραγγίστε τα καλά. Τοποθετήστε τα σε μονά στρώματα σε δίσκους ξήρανσης. Ξεράνετέ τα μέχρι να γίνουν τραγανά. Χρόνος ξήρανσης (ώρες):8-12