Νέα ΚΑΠ 2028-2034: Τέλος οι 2 πυλώνες, έρχεται Ενιαίο Ταμείο
Τη ριζικότερη αρχιτεκτονική αλλαγή των τελευταίων 25 ετών φέρνει η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη νέα ΚΑΠ 2028-2034, καθώς καταργείται οριστικά ο διαχωρισμός σε δύο πυλώνες (άμεσες ενισχύσεις και αγροτική ανάπτυξη) και αντικαθίσταται από ένα «Ενιαίο Ταμείο» που συγχωνεύει 14 ευρωπαϊκά ταμεία. Όπως αναλύει ο καθηγητής Angelo Frascarelli στο εξειδικευμένο ιταλικό δίκτυο Terra e Vita, η νέα δομή καταργεί το Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ (ΣΣΚΑΠ) όπως το γνωρίζαμε και το εντάσσει στα ενιαία Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης (Ppnr).
Για τον παραγωγό στο χωράφι, η αλλαγή δεν σημαίνει εξαφάνιση των επιδοτήσεων, αλλά μετασχηματισμό του τρόπου καταβολής και των όρων χρηματοδότησης. Η πρόταση της Κομισιόν προβλέπει έναν ενιαίο κατάλογο 19 παρεμβάσεων που καλύπτει το σύνολο των σημερινών ενισχύσεων: βασική εισοδηματική στήριξη, συνδεδεμένες, ενισχύσεις σε ορεινά/μειονεκτικά, τομεακά προγράμματα, σχέδια βελτίωσης και Leader. Ωστόσο, τα οικοσχήματα καταργούνται ως αυτοτελής μηχανισμός και ενσωματώνονται στις αγροπεριβαλλοντικές δράσεις, ενώ εισάγεται υποχρεωτική εθνική συγχρηματοδότηση σε κατηγορίες που μέχρι σήμερα πληρώνονταν εξ ολοκλήρου από τις Βρυξέλλες.
Η συνέχεια της υπόθεσης: Από το παζάρι του προϋπολογισμού στον νέο μηχανισμό
Η εξέλιξη αυτή έρχεται ως το επόμενο κρίσιμο κομμάτι στο παζλ που παρακολουθεί συστηματικά το e-agrotis.gr. Ενώ άνοιξε η δημόσια διαβούλευση στο minagric.gr για τη νέα ΚΑΠ και την ώρα που στο επίκεντρο μπαίνουν τα 20 δισ. ευρώ και οι αλλαγές στο ΟΣΔΕ, η Κομισιόν αποκαλύπτει πλέον το θεσμικό εργαλείο: το «Ευρωπαϊκό Ταμείο για την οικονομική, εδαφική και κοινωνική συνοχή, τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη, την αλιεία, την ευημερία και την ασφάλεια».
Με αυτόν τον υπερ-μηχανισμό συγχωνεύονται το ΕΓΤΕ (Feaga), το ΕΓΤΑΑ (Feasr), το ταμείο αλιείας (Feampa), το κοινωνικό ταμείο (Fse) και το περιφερειακό ταμείο (Fesr), καταργώντας τη δομή που ίσχυε από την ιστορική μεταρρύθμιση της «Agenda 2000».
Οι 19 παρεμβάσεις και ο νέος χάρτης εθνικής συγχρηματοδότησης
Το βασικό ερώτημα για κάθε αγρότη και κτηνοτρόφο είναι πού πάνε τα χρήματα. Η πρόταση χωρίζει τις 19 παρεμβάσεις σε τρία διακριτά χρηματοδοτικά καθεστώτα, εισάγοντας για πρώτη φορά εθνικό μερίδιο σε κρίσιμες κατηγορίες:
| Κατηγορία Παρέμβασης | Πηγές Χρηματοδότησης | Ποσοστό Εθνικής Συμμετοχής |
|---|---|---|
| Άμεση εισοδηματική στήριξη (βασική ανά στρέμμα, συνδεδεμένες, ειδική βάμβακος, μικροκαλλιεργητές) | 100% Κοινοτικοί πόροι | 0% (Πλήρης κάλυψη ΕΕ) |
| Παρεμβάσεις προκαθορισμένου προϋπολογισμού (Αγροπεριβαλλοντικά-κλιματικά/πρώην Οικοσχήματα, Τομεακά π.χ. οπωροκηπευτικά, οίνος) | Κοινοτικοί + Εθνικοί πόροι | Τουλάχιστον 30% εθνική συμμετοχή |
| Λοιπές παρεμβάσεις εκτός προκαθορισμένου προϋπολογισμού (Επενδύσεις, υποδομές, περιφερειακά έργα) | Κοινοτικοί + Εθνικοί πόροι | 60% για ανεπτυγμένες περιφέρειες<br>40% για περιφέρειες σε μετάβαση<br>15% για λιγότερο ανεπτυγμένες |
Όπως προκύπτει από τον σχεδιασμό, οι 4 βασικές εισοδηματικές ενισχύσεις παραμένουν στο 100% ευρωπαϊκά κονδύλια. Όμως, δράσεις όπως τα πρώην οικοσχήματα και τα τομεακά προγράμματα (π.χ. φρούτα, κρασί) θα απαιτούν τουλάχιστον 30% συμμετοχή από τον εθνικό προϋπολογισμό.
Τι κερδίζουν και τι χάνουν οι παραγωγοί
Η συγχώνευση των ταμείων μεταφέρει τεράστια ευθύνη στα κράτη-μέλη. Στις παρεμβάσεις που δεν έχουν «κλειδωμένο» προϋπολογισμό, όπως το πρόγραμμα Leader, τα κράτη θα έχουν την ευχέρεια να κατεβάσουν το ποσοστό κάτω από το υποχρεωτικό 5% της τρέχουσας περιόδου 2023-2027.
Παράλληλα, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο η Επιτροπή Γεωργίας (Comagri) δίνει μάχη τροπολογιών ώστε να προστεθούν υποχρεωτικά στον κατάλογο των 19 παρεμβάσεων δύο καίρια εργαλεία: η αναδιανεμητική ενίσχυση και η ειδική πληρωμή για νέους γεωργούς, συμπληρώνοντας τις πρωτοβουλίες όπως το πακέτο εκκίνησης (starter pack) για τους νέους αγρότες.
Η ουσία της νέας αρχιτεκτονικής είναι σαφής: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απλοποιεί τη δική της γραφειοκρατία ενοποιώντας 14 ταμεία, αλλά μεταφέρει το δημοσιονομικό ρίσκο στις εθνικές κυβερνήσεις. Εφόσον για ένα σημαντικό τμήμα των ενισχύσεων απαιτείται εθνική συγχρηματοδότηση από 15% έως 60%, το τελικό ύψος των κονδυλίων που θα δει ο Έλληνας παραγωγός στον τραπεζικό του λογαριασμό δεν θα εξαρτάται μόνο από τις Βρυξέλλες, αλλά από τα δημοσιονομικά περιθώρια και τις προτεραιότητες του εκάστοτε εθνικού υπουργείου Οικονομικών.
Πηγή: terraevita.edagricole.it
