Με την Κοινή Υπουργική Απόφαση υπ’ αριθμ. 197410, που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ Β’ 5018/11.08.2026), καθορίζεται για πρώτη φορά με ακρίβεια ο τρόπος υπολογισμού των διοικητικών κυρώσεων για υπολείμματα φυτοπροστατευτικών προϊόντων στα αγροτικά προϊόντα. Το άρθρο 3 της απόφασης εισάγει σύστημα βαθμολόγησης που συνδυάζει τη διατροφική επικινδυνότητα για τον καταναλωτή, την υπέρβαση των Ανώτατων Ορίων Καταλοίπων (ΑΟΚ) και τη χρήση απαγορευμένων ή μη εγκεκριμένων ουσιών — και αφορά άμεσα παραγωγούς, τυποποιητές και εξαγωγείς σε όλη την Ελλάδα.
Το τελικό πρόστιμο εξαρτάται από τη συνολική βαθμολόγηση της παράβασης, η οποία εντάσσεται σε μία από τις 25 κατηγορίες χρηματικών κυρώσεων. Το σύστημα δεν είναι επίπεδο: η βαθμολογία συσσωρεύεται από τρεις ανεξάρτητους άξονες — επικινδυνότητα, απόκλιση από τα ΑΟΚ και ειδικές προσαυξήσεις — με ανώτατο όριο τους 25 βαθμούς.
Διατροφική επικινδυνότητα και μοντέλο EFSA (PRIMo)
Ο πρώτος και κρίσιμος άξονας βαθμολόγησης είναι η επικινδυνότητα της παράβασης για τη δημόσια υγεία, όπως αξιολογείται με το εγκεκριμένο μοντέλο εκτίμησης διατροφικής επικινδυνότητας (PRIMo) της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA). Ελέγχεται εάν και σε ποιο βαθμό τα ανιχνευθέντα υπολείμματα υπερβαίνουν τους τοξικολογικούς δείκτες οξείας τοξικότητας (IESTI σε σχέση με ARfD/ADI) για παιδιά ή ενήλικες, λαμβάνοντας υπόψη τη μέγιστη τιμή.
Η βαθμολόγηση για το κριτήριο αυτό διαμορφώνεται ως εξής:
– IESTI ≤ 100: 0 βαθμοί
– 100 < IESTI ≤ 200: 1 βαθμός
– 200 < IESTI ≤ 300: 2 βαθμοί
– 300 < IESTI ≤ 400: 3 βαθμοί
– 400 < IESTI ≤ 500: 5 βαθμοί
– 500 < IESTI ≤ 600: 6 βαθμοί
– 600 < IESTI ≤ 700: 7 βαθμοί
– 700 < IESTI ≤ 800: 8 βαθμοί
– 800 < IESTI ≤ 900: 9 βαθμοί
– 900 < IESTI ≤ 1000: 10 βαθμοί
– 1000 < IESTI: 12 βαθμοί
Στις περιπτώσεις που για τη δραστική ουσία δεν έχουν οριστεί τοξικολογικοί δείκτες (ADI/ARfD) σε επίπεδο ΕΕ, επιβάλλονται 1 βαθμός αν δεν διαπιστώνεται επικινδυνότητα, 2 βαθμοί αν δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα και 3 βαθμοί αν διαπιστώνεται επικινδυνότητα για τον άνθρωπο.
Βαθμός απόκλισης από τα Ανώτατα Όρια Καταλοίπων (ΑΟΚ)
Ο δεύτερος άξονας αφορά το πόσο ξεπερνά η ανιχνευθείσα συγκέντρωση το επιτρεπτό όριο. Ο βαθμός απόκλισης υπολογίζεται από το πηλίκο της συγκέντρωσης των ανιχνευθέντων υπολειμμάτων (R σε mg/kg, αφού αφαιρεθεί η αβεβαιότητα μέτρησης) προς το αντίστοιχο Ανώτατο Όριο Υπολειμμάτων (AOK/MRLs).
| Τιμή R/ΑΟΚ | Βαθμοί |
|---|---|
| R/ΑΟΚ ≤ 3 | 1 |
| 3 < R/ΑΟΚ ≤ 4 | 2 |
| 4 < R/ΑΟΚ ≤ 5 | 3 |
| 5 < R/ΑΟΚ ≤ 6 | 4 |
| 6 < R/ΑΟΚ ≤ 7 | 5 |
| 7 < R/ΑΟΚ ≤ 8 | 6 |
| 8 < R/ΑΟΚ ≤ 9 | 7 |
| 9 < R/ΑΟΚ ≤ 10 | 8 |
| 10 < R/ΑΟΚ | 10 |
Πολλαπλές δραστικές ουσίες και επιπλέον προσαυξήσεις
Όταν σε ένα προϊόν ανιχνεύονται μη επιτρεπτά υπολείμματα περισσότερων της μίας δραστικών ουσιών, ο υπολογισμός γίνεται χωριστά για κάθε ουσία. Για τον προσδιορισμό των συνολικών βαθμών λαμβάνονται αυτοτελώς οι βαθμοί της πρώτης ουσίας με τη μεγαλύτερη βαθμολογία, στους οποίους προστίθεται το 50% των βαθμών της δεύτερης, το 25% της τρίτης και το 10% για κάθε επόμενη. Το ανώτατο όριο από τη διαδικασία αυτή ορίζεται στους 25 βαθμούς.
Πέρα από την πολλαπλότητα των ουσιών, η βαθμολογία επιβαρύνεται περαιτέρω με ειδικές προσαυξήσεις που αντικατοπτρίζουν την ευθύνη του ελεγχόμενου:
– Απαγορευμένη δραστική ουσία στην ΕΕ (για εγχώρια προϊόντα): +9 βαθμοί.
– Μη εγκεκριμένη δραστική ουσία στην Ελλάδα (αλλά επιτρεπόμενη στην ΕΕ, για εγχώρια προϊόντα): +5 βαθμοί.
– Μη παροχή ακριβών/ιχνηλάσιμων πληροφοριών παραγωγού/προμηθευτή από τον διακινητή: +2 βαθμοί.
– Άρνηση, παρακώλυση ελέγχου ή παροχή ψευδών/ανακριβών στοιχείων: +14 βαθμοί (με το ανώτατο συνολικό όριο βαθμολογίας να μην υπερβαίνει τους 25 βαθμούς).
Αξίζει να σημειωθεί ότι η προσαύξηση των +14 βαθμών για άρνηση ή παρακώλυση ελέγχου αποτελεί την υψηλότερη μεμονωμένη επιβάρυνση του συστήματος — υψηλότερη ακόμα και από τη χρήση ουσίας απαγορευμένης στην ΕΕ (+9 βαθμοί).
Ειδικές ρυθμίσεις για ήσσονος σημασίας καλλιέργειες και διορθωτικές ενέργειες
Το σύστημα προβλέπει και ελαφρυντικά. Στην περίπτωση των ήσσονος σημασίας καλλιεργειών, οι υπολογιζόμενοι βαθμοί ποινής μειώνονται κατά 50%.
Επιπλέον, εάν ο ελεγχόμενος προβεί άμεσα σε διορθωτικές ενέργειες — όπως η άμεση απόσυρση της παρτίδας από την αγορά — σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές, το επιβαλλόμενο χρηματικό πρόστιμο μειώνεται κατά 30%.
Παραγωγοί, τυποποιητές και εξαγωγείς που θέλουν να αποφύγουν τις υψηλότερες κατηγορίες κυρώσεων έχουν κάθε λόγο να εξοικειωθούν με τη λογική του συστήματος: η βαθμολογία δεν εξαρτάται μόνο από το τι βρέθηκε, αλλά και από το πώς αντιμετωπίστηκε ο έλεγχος. Η πλήρης ΚΥΑ 197410 είναι διαθέσιμη στο ΦΕΚ Β’ 5018/11.08.2026.
