Στο τραπέζι της Επιτροπής Γεωργίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου βρίσκονται 335 τροπολογίες επί του σχεδίου έκθεσης του εισηγητή Νόρμπερτ Λινς για την ΚΑΠ 2028-2034, με επίκεντρο τους ελέγχους και τις περικοπές στις αγροτικές ενισχύσεις. Το υλικό δημοσιοποιήθηκε τη Δευτέρα 3 Αυγούστου και αποτυπώνει το εύρος της διαπραγμάτευσης πριν διαμορφωθεί η τελική θέση του Κοινοβουλίου.
Για τον Έλληνα παραγωγό, το πρακτικό ζήτημα είναι διπλό: ποιος μπαίνει στο νέο σύστημα ελέγχου της «γεωργικής διαχείρισης» — που συνδέει περιβαλλοντικές, υγειονομικές, κοινωνικές και εργασιακές υποχρεώσεις με την καταβολή της ενίσχυσης — και πόσο ακριβά πληρώνεται μια παράβαση. Σε αρκετές τροπολογίες προτείνεται οι εκμεταλλεύσεις με επιλέξιμη έκταση έως 10 εκτάρια, δηλαδή 100 στρέμματα, να εξαιρούνται τόσο από τους ελέγχους αυτούς όσο και από τις αντίστοιχες διοικητικές κυρώσεις. Για τις ορεινές περιοχές κατατέθηκε ακόμη πιο διευρυμένη πρόταση, με το όριο να φθάνει τα 20 εκτάρια ή 200 στρέμματα.
Το όριο των 100 στρεμμάτων δεν είναι δεδομένο
Η εξαίρεση δεν έχει καθολική στήριξη. Άλλες τροπολογίες ζητούν να αφαιρεθεί εντελώς το όριο των 10 εκταρίων, ώστε οι υποχρεώσεις να ισχύουν για όλες τις εκμεταλλεύσεις ανεξαρτήτως μεγέθους. Η σύγκρουση αυτή αφορά την Ελλάδα περισσότερο από τις περισσότερες χώρες: με τον μέσο ελληνικό κλήρο να κινείται πολύ χαμηλότερα από τα 100 στρέμματα, ένα τέτοιο κατώφλι θα άφηνε τη συντριπτική πλειονότητα των εκμεταλλεύσεων εκτός του νέου ελεγκτικού μηχανισμού. Η αφαίρεσή του θα σήμαινε το ακριβώς αντίθετο.
Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχει η πρόταση να μην πραγματοποιούνται περισσότεροι από ένας επιτόπιοι έλεγχοι στον ίδιο δικαιούχο μέσα στην ίδια χρονιά, εκτός αν συντρέχουν συγκεκριμένοι λόγοι προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ.
Ο δορυφόρος παύει να έχει τον τελευταίο λόγο
Μία από τις πιο ουσιαστικές τομές αφορά τη σχέση δορυφορικών ευρημάτων και επίσημων στοιχείων του αγροτεμαχίου. Σύμφωνα με σχετική τροπολογία, όταν η έκταση, τα όρια και η χρήση ενός τεμαχίου έχουν ήδη πιστοποιηθεί από αρμόδια δημόσια αρχή, τα στοιχεία δεν θα πρέπει να μεταβάλλονται αποκλειστικά από συστήματα τηλεπισκόπησης, αυτοματοποιημένης παρακολούθησης ή εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Σε περίπτωση διαφωνίας, υπερισχύει ο επιτόπιος έλεγχος.
Παράλληλα, για τα ευρήματα του δορυφορικού Συστήματος Παρακολούθησης Εκτάσεων προτείνεται η απόκλιση να οδηγεί πρώτα σε διόρθωση της δηλωθείσας επιφάνειας και όχι αυτομάτως σε ποινή. Όσοι πέρασαν από τη διαδικασία διορθώσεων της ΕΑΕ γνωρίζουν τι σημαίνει αυτό στην πράξη — όπως είχαμε αναλύσει στον οδηγό μας για τους κωδικούς ΑΤΑΚ και ΚΑΕΚ, το βάρος της απόδειξης πέφτει σχεδόν πάντα στον παραγωγό.
Τι προβλέπεται για τις περικοπές
| Περίπτωση | Σχέδιο έκθεσης | Τροπολογίες |
|---|---|---|
| Γενικός κανόνας μη συμμόρφωσης | περικοπή 3% | έως 5% |
| Σκόπιμη μη συμμόρφωση | τουλάχιστον 15% | έως 5% |
| Ασήμαντη απόκλιση | — | καμία κύρωση |
| Εξαίρεση από ελέγχους (πεδινά) | — | έως 10 εκτάρια (100 στρ.) |
| Εξαίρεση από ελέγχους (ορεινά) | — | έως 20 εκτάρια (200 στρ.) |
Η κύρωση θα υπολογίζεται επί των πληρωμών του έτους κατά το οποίο συνέβη η παράβαση ή, αν αυτό δεν προσδιορίζεται, του έτους διαπίστωσης. Οι τροπολογίες που περιορίζουν την περικοπή στο 5% ζητούν επίσης να συνεκτιμώνται η σοβαρότητα, η διάρκεια, η έκταση, η επανάληψη και η πρόθεση του δικαιούχου.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το «δικαίωμα στο λάθος»: οι αγρότες θα μπορούν να διορθώνουν αιτήσεις ενίσχυσης και αιτήματα πληρωμής χωρίς απώλεια της επιδότησης, όταν αποδεικνύεται ότι το σφάλμα ή η παράλειψη έγινε καλόπιστα. Προτείνεται και μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης, ώστε στις μικρές και ακούσιες παραβάσεις να προηγείται η ενημέρωση και η δυνατότητα συμμόρφωσης πριν από κάθε περικοπή. Εξαιρέσεις προβλέπονται επίσης για ανωτέρα βία, έκτακτες περιστάσεις ή ενέργειες κατόπιν εντολής δημόσιας αρχής.
Νερό, ζωονόσοι και κλιματική ασφάλιση
Πέρα από τους ελέγχους, οι τροπολογίες διευρύνουν τα εργαλεία που μπορεί να χρηματοδοτήσει η νέα ΚΑΠ: αναδιανεμητική ενίσχυση για τα πρώτα στρέμματα, ειδική πληρωμή για μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις, διαχείριση κινδύνου, επενδύσεις σε άρδευση και μεταποίηση, βιοασφάλεια, αποζημιώσεις για φυσικές καταστροφές.
Για τις χώρες με υδατικό έλλειμμα προτείνονται χρηματοδοτήσεις για εκσυγχρονισμό αρδευτικών υποδομών, αποθήκευση και επαναχρησιμοποίηση νερού, ψηφιακή διαχείριση και αποδοτικότερη άρδευση. Κατατέθηκε επίσης πρόταση για δημόσιο ταμείο γεωργικής κλιματικής ασφάλισης, με υψηλότερα ποσοστά κάλυψης και χαμηλότερα ασφάλιστρα σε βιολογικές, αγροοικολογικές και εκτατικές εκμεταλλεύσεις. Άλλες τροπολογίες προβλέπουν χρηματοδότηση κτηνιατρικών μέτρων, εργαστηριακών εξετάσεων και δράσεων πρόληψης μεταδοτικών ζωονόσων — θέμα που η ελληνική κτηνοτροφία πληρώνει ακριβά εδώ και δύο χρόνια.
Οι πληρωμές κρίσης προτείνεται να καλύπτουν ρητά ζημιές από φυσικές καταστροφές, ακραία καιρικά φαινόμενα, καταστροφικά συμβάντα και άγρια ζώα — μια λογική που στην Ελλάδα δοκιμάστηκε ήδη μέσω του Μέτρου 23 για τους πληγέντες από φυσικές καταστροφές. Για τις επενδύσεις προτείνεται ανώτατη ένταση ενίσχυσης 75%, που μπορεί να φθάνει το 100% για νέους αγρότες και για την αποκατάσταση της παραγωγικής δυναμικότητας μετά από έκτακτα γεγονότα.
Οι τροπολογίες δεν είναι εγκεκριμένος κανόνας. Είναι όμως ο πρώτος χάρτης του πού πάει η επόμενη ΚΑΠ: αν επιβιώσουν οι προτάσεις προστασίας των μικρών εκμεταλλεύσεων, το σύστημα μετακινείται από την αυτόματη τιμωρία προς την προειδοποίηση και τη διόρθωση. Αν επικρατήσει η αυστηρότερη γραμμή, οι περιβαλλοντικές και κοινωνικές υποχρεώσεις θα δεθούν σφιχτά με ελέγχους και περικοπές — και θα μοιάζουν πολύ με το καθεστώς που ήδη ισχύει για το τσεκ 2026-2027. Η έκβαση θα κριθεί στον συμβιβασμό εντός του Κοινοβουλίου και στη συνέχεια στις διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο.
