Έντονες αντιδράσεις προκαλεί στον ευρωπαϊκό αγροτικό κόσμο η απόφαση της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Κλίματος και Ασφάλειας Τροφίμων (ENVI) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να αφαιρέσει τη δυνατότητα προσωρινής αναστολής του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) στα λιπάσματα. Η διαγραφή του επίμαχου άρθρου 27α, το οποίο λειτουργούσε ως μηχανισμός έκτακτης προστασίας σε περιόδους κρίσης, έχει προκαλέσει τη βαθιά απογοήτευση των οργανώσεων Copa και Cogeca.
Στην πράξη, η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι οι αγρότες μένουν πλήρως εκτεθειμένοι σε απότομες αυξήσεις των τιμών στα λιπάσματα, είτε αυτές προέρχονται από γεωπολιτικές αναταράξεις είτε από προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα. Χωρίς το δικαίωμα αναστολής του μηχανισμού, οι παραγωγοί θα κληθούν να απορροφήσουν εξ ολοκλήρου το πρόσθετο κόστος, απειλώντας άμεσα τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεών τους, ειδικά στις αροτραίες καλλιέργειες όπου η θρέψη αποτελεί τη μεγαλύτερη επιμέρους δαπάνη.
Η διαγραφή της προστασίας και ο κίνδυνος για την αγορά
Τα τελευταία χρόνια έχουν αποδείξει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η αγορά των λιπασμάτων είναι εξαιρετικά ευάλωτη σε εξωτερικούς κραδασμούς. Οι οργανώσεις υπογραμμίζουν ότι αυτοί οι κραδασμοί μεταφέρονται απευθείας στο κόστος παραγωγής. Η απουσία της προσωρινής αναστολής μετατρέπει πρακτικά τον CBAM από ένα εργαλείο περιβαλλοντικής πολιτικής σε έναν μηχανισμό που ενδέχεται να επιδεινώσει μια μελλοντική επισιτιστική και οικονομική κρίση, αντί να την αμβλύνει.
Οι Copa-Cogeca επισημαίνουν ότι ήταν εφικτή μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση. Μια λύση που θα διατηρούσε τους στόχους της απανθρακοποίησης και θα στήριζε την ευρωπαϊκή βιομηχανία λιπασμάτων, παρέχοντας ταυτόχρονα μια στοχευμένη, προσωρινή δικλείδα ασφαλείας για τον πρωτογενή τομέα.
| Σημείο Τριβής | Πρόταση Επιτροπής ENVI | Θέση Copa-Cogeca |
| Άρθρο 27α (CBAM) | Διαγραφή του άρθρου προστασίας | Διατήρηση της δυνατότητας προσωρινής αναστολής σε κρίσεις |
| Εξαγωγές Δημητριακών | Ένταξη σε προσωρινό ταμείο απανθρακοποίησης (για 2 έτη) | Ανεπαρκές μέτρο, αφήνει εκτός την εσωτερική αγορά της ΕΕ |
| Διάρκεια Μηχανισμού | Μόνιμες επιβαρύνσεις έως το 2034 | Ανάγκη για ευελιξία και μόνιμο δίχτυ ασφαλείας |
Ανεπαρκή τα ημίμετρα για τα δημητριακά
Παράλληλα, η πρόταση να ενταχθούν τα δημητριακά που προορίζονται για εξαγωγή σε ένα προσωρινό ταμείο απανθρακοποίησης χαρακτηρίζεται ως εντελώς ανεπαρκής. Το συγκεκριμένο μέτρο, σύμφωνα με τις οργανώσεις, ευνοεί αποκλειστικά τις εξαγωγικές καλλιέργειες, αφήνοντας ακάλυπτο το μεγαλύτερο μέρος της εσωτερικής αγοράς φυτικής παραγωγής της ΕΕ.
Επιπρόσθετα, το ταμείο αυτό έχει ορίζοντα λειτουργίας μόλις δύο ετών. Αντίθετα, ο CBAM είναι ένας μόνιμος μηχανισμός, με τις οικονομικές επιβαρύνσεις του να αυξάνονται σταδιακά μέχρι το 2034.
Το ευρύτερο πλαίσιο πιέσεων στον αγροτικό τομέα
Η απόφαση της επιτροπής ENVI έρχεται σε μια συγκυρία όπου η εξάρτηση από τις εισροές παραμένει υψηλή. Όπως είχαμε αναφέρει πρόσφατα, τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν αύξηση 6% στη χρήση λιπασμάτων στην ΕΕ το 2024, καθιστώντας το ζήτημα του κόστους κρίσιμο. Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι παραγωγοί καλούνται να διαχειριστούν ένα ασφυκτικό περιβάλλον, με φόντο τις αντιδράσεις για τις περικοπές της ΕΕ και τις συζητήσεις για τη Mercosur.
Ενόψει της επικείμενης ψηφοφορίας στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι Copa και Cogeca καλούν τους ευρωβουλευτές να αναθεωρήσουν την απόφαση, επαναφέροντας έναν λειτουργικό μηχανισμό έκτακτης προστασίας για τη διασφάλιση της παραγωγικής βάσης της Ευρώπης.
