Τα Οικολογικά Σχήματα (Eco Schemes) του ελληνικού Στρατηγικού Σχεδίου ΚΑΠ 2023-2027 οδεύουν σε πρώιμο τέλος: πλαστά τιμολόγια ζωοτροφών με τιμή 0,01-0,02 ευρώ το κιλό, εικονικές βεβαιώσεις κομποστοποίησης και δομική αδυναμία εφαρμογής έχουν βάλει τα Eco Schemes στο στόχαστρο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Το πιο σημαντικό: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το έχει ήδη αποδεχτεί και στη νέα ΚΑΠ 2028-2034 δεν προβλέπεται ξεχωριστός «φάκελος» για Οικολογικά Σχήματα.
Για τον παραγωγό που συμμετέχει σε κάποιο Eco Scheme σήμερα, αυτό σημαίνει ότι το πρόγραμμα που ενέταξε δεν θα έχει συνέχεια μετά το 2027 με την ίδια μορφή — και ότι οι ήδη εκτελούμενοι έλεγχοι μπορεί να επηρεάσουν και πληρωμές που ακόμη εκκρεμούν.
Τα πλαστά τιμολόγια που έδωσαν το χτύπημα
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ερευνά καταγγελίες για δύο κύριες παρεμβάσεις:
Βιολογική κτηνοτροφία: Τιμολόγια για αγορά βιολογικών ζωοτροφών έχουν κατατεθεί με τιμές 0,01 και 0,02 ευρώ ανά κιλό — ενώ η πραγματική αγοραία τιμή των βιολογικών ζωοτροφών κυμαίνεται από 0,35 έως πάνω από 0,50 ευρώ/κιλό. Η υποτιμολόγηση δεν είναι απλώς «λάθος» — είναι εικονικό παραστατικό, διαφορά 30-50πλάσια από την αγοραία τιμή.
Κομποστοποίηση: Σε συγκεκριμένη ελληνική περιφέρεια καταγγέλθηκαν πλαστές βεβαιώσεις από βιομηχανία ανακύκλωσης, η οποία εικονικά παρελάμβανε υπολείμματα καλλιεργειών — χωρίς να έχει γίνει πραγματικά τίποτα.
Αυτές οι περιπτώσεις εντάσσονται στο ευρύτερο σκάνδαλο που διερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και έχουν αποτυπωθεί στην πρόσφατη ανακοίνωση ΠΟΓΕΔΥ για το δομικό πρόβλημα στα Οικολογικά Σχήματα.
Το δομικό πρόβλημα που ήταν εμφανές από την αρχή
Σύμφωνα με την «Ύπαιθρο Χώρα», ήδη πολλοί από το 2022 είχαν επισημάνει ότι τα δεκάδες Eco Schemes θα έμεναν ανεφάρμοστα ή θα αλληλοεπικαλύπτονταν με τη βιολογική παραγωγή. Αυτό επιβεβαιώθηκε: από το 2024 η Ελλάδα — μαζί με άλλες χώρες — προχώρησε σε δύο και τρεις τροποποιήσεις των δράσεων και ανακατανομές κονδυλίων. Ήταν δηλαδή γνωστό ότι κάτι δεν λειτουργεί, πολύ πριν εμφανιστούν τα πλαστά παραστατικά.
Η λογική αποτυχία ήταν προβλέψιμη: σχήματα σχεδιασμένα ως «ευέλικτα» και «καινοτόμα» κατέληξαν να είναι δύσκολα παρακολουθήσιμα — και εκεί ακριβώς εγκαθίστανται οι απάτες. Η ευθύνη μετακυλύεται μεταξύ φορέων, οι έλεγχοι γίνονται εκ των υστέρων, και ο έντιμος παραγωγός εντάσσεται σε ένα σύστημα που δεν μπορεί να προστατεύσει — όπως η ΠΟΓΕΔΥ είχε επισημάνει.
Τι σώζεται — η νέα ΚΑΠ 2028-2034
Η σημαντικότερη πληροφορία του άρθρου: στη νέα ΚΑΠ 2028-2034 δεν θα υπάρχει ξεχωριστός «φάκελος» Eco Schemes. Τα Οικολογικά Σχήματα θα ενσωματωθούν στα Γεωργοπεριβαλλοντικά Μέτρα και θα απλοποιηθούν. Ο νέος «κορμός» των γεωργοπεριβαλλοντικών θα περιλαμβάνει Βιολογική Γεωργία, Νιτρορύπανση, και μόνο ένα περιορισμένο σύνολο παρεμβάσεων από τα σημερινά Eco Schemes.
Συγκεκριμένα, οι δράσεις που αξίζει να διατηρηθούν σύμφωνα με την ανάλυση:
- Ψηφιακές εφαρμογές (apps)
- Βιοδιεγέρτες
- Λιπάσματα βραδείας αποδέσμευσης
- Ωφέλιμα έντομα
- Αναβαθμίδες
- Κομφούζιο
Ο κανόνας που εφαρμόζεται: αν η δράση μπορεί να επαληθευτεί αντικειμενικά (αγορά ψεκαστικού, εγκατάσταση παγίδας, χρήση βιοδιεγέρτη με αποδεικτικά παραστατικά), επιβιώνει. Αν απαιτεί πιστοποιητικά εκ των υστέρων ή δηλώσεις που δεν ελέγχονται εύκολα — αποχωρεί.
Για τους νέους αγρότες που χτίζουν σχέδιο ανάπτυξης, αυτό σημαίνει ότι η επένδυση σε βιολογική πιστοποίηση και ψηφιακές γεωργικές εφαρμογές είναι η σωστή κατεύθυνση — αυτά τα εργαλεία θα έχουν χρηματοδότηση και μετά το 2027.
