Σχέδια Βελτίωσης: Πώς βγαίνει η τυπική απόδοση για ένταξη – Ποιες εκτάσεις κόβονται από το όριο
Η εκκίνηση της προκήρυξης για τα νέα Σχέδια Βελτίωσης (Παρεμβάσεις Π3-73-2.1, Π3-73-2.2 και Π3-73-2.6) από τη Γενική Γραμματεία Ενωσιακών Πόρων και Υποδομών του ΥΠΑΑΤ, συνολικής δημόσιας δαπάνης 263.539.000 ευρώ, θέτει αυστηρούς κανόνες σχετικά με την παραγωγική δυναμικότητα των υποψήφιων μονάδων. Ο υπολογισμός τυπικής απόδοσης γεωργικής εκμετάλλευσης αποτελεί το βασικό «διαβατήριο» που κρίνει τόσο την επιλεξιμότητα εισόδου στο πρόγραμμα όσο και τη βαθμολογική κατάταξη της αίτησης.
Για τον παραγωγό που προγραμματίζει τις επενδύσεις του, η είσοδος απαιτεί κατ’ ελάχιστον τυπική απόδοση 12.000 ευρώ για την ηπειρωτική χώρα, την Κρήτη και την Εύβοια, και 8.000 ευρώ για τα υπόλοιπα νησιά, βάσει της παραδεκτής Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης (ΕΑΕ) του έτους 2025 (υποβολή έως 1.9.2025). Ωστόσο, η συνολική επιφάνεια του ΟΣΔΕ δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την επιλέξιμη παραγωγική δυναμικότητα: συγκεκριμένες κατηγορίες γης και χρήσεων μένουν ρητά εκτός υπολογισμού, επηρεάζοντας άμεσα το αν μια εκμετάλλευση πιάνει τα όρια ή κινδυνεύει με αποκλεισμό.
Ο μαθηματικός κανόνας και οι νεαρές δενδρώδεις φυτείες
Σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο, η συνολική τυπική απόδοση ισούται με το σύνολο της τυπικής απόδοσης των επί μέρους καλλιεργειών και εκτροφών. Ο υπολογισμός γίνεται πολλαπλασιάζοντας τον αριθμό των καλλιεργούμενων στρεμμάτων, των εκτρεφόμενων παραγωγικών ζώων, των μελισσοσμηνών ή των κουτιών μεταξοσκώληκα αποκλειστικά με τον αντίστοιχο δείκτη ανά κλάδο παραγωγής.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις μόνιμες δενδρώδεις καλλιέργειες:
– Αρχική κατάσταση (έτος 2025): Για τις μόνιμες νεαρές δενδρώδεις φυτείες χρησιμοποιείται μόνο το 50% της τυπικής απόδοσης των πλήρως παραγωγικών φυτειών.
– Μελλοντική κατάσταση: Κατά τον σχεδιασμό της ολοκλήρωσης του επενδυτικού σχεδίου, επιτρέπεται να υπολογιστεί το 100% της τυπικής απόδοσης για τις νεαρές φυτείες.
Ποιες καλλιέργειες και εκτάσεις εξαιρούνται ρητά
Στην παραγωγική δυναμικότητα της γεωργικής εκμετάλλευσης δεν προσμετράται καθόλου η τυπική απόδοση των επίσπορων καλλιεργειών. Παράλληλα, το άρθρο 4 της πρόσκλησης εξαιρεί ρητά τις ακόλουθες οκτώ κατηγορίες:
1. Βοσκοτόπους.
2. Δασικά δένδρα που δεν παράγουν εδώδιμους καρπούς.
3. Εκτάσεις σε αγρανάπαυση.
4. Γη που δεν εντάσσεται σε καλλιεργητική δραστηριότητα.
5. Εκτάσεις με εγκαταστάσεις Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ).
6. Θηράματα.
7. Θηραματικά πτηνά.
8. Μανιτάρια που δεν καλλιεργούνται σε εντατική καλλιέργεια εντός θαλάμων (π.χ. τρούφα).
Η ρύθμιση αυτή αποστερεί από πολλούς κτηνοτρόφους τη δυνατότητα να υπολογίσουν τα στρέμματα βοσκοτόπων στην τυπική τους απόδοση, αναγκάζοντάς τους να στηριχθούν αποκλειστικά στο δηλωμένο ζωικό κεφάλαιο της ΕΑΕ 2025. Αντίστοιχα, παραγωγοί με φωτοβολταϊκά πάρκα εντός αγροτεμαχίων δεν μπορούν να συμψηφίσουν την εν λόγω έκταση.
Πώς επηρεάζει η τυπική απόδοση τη βαθμολογία και το μέγεθος επένδυσης
Το μέγεθος της παραγωγικής δυναμικότητας δεν κρίνει μόνο την είσοδο (8.000 € ή 12.000 €), αλλά διαμορφώνει τη μοριοδότηση στο Κριτήριο 5 (βαρύτητα 8%) και στο Κριτήριο 11 (βαρύτητα 12%):
| Τυπική Απόδοση (ΕΑΕ 2025) | Μόρια Κριτηρίου 5 | Συσχέτιση με Μέγιστο Επιχορηγούμενο Προϋπολογισμό (Κριτήριο 11) |
|---|---|---|
| Έως 20.000 € | 50 μόρια | Έως 15.000 € απόδοση: Προϋπολογισμός έως 90.000 € (100 μόρια) |
| Άνω των 20.000 € έως 40.000 € | 100 μόρια | Άνω των 15.000 €: Προϋπολογισμός έως 5πλάσιο απόδοσης (100 μόρια) |
| Άνω των 40.000 € | 80 μόρια | Άνω των 15.000 €: Προϋπολογισμός έως 6πλάσιο απόδοσης (70 μόρια) |
Για παράδειγμα, εκμετάλλευση με καθαρή τυπική απόδοση 25.000 ευρώ λαμβάνει το μέγιστο των 100 μορίων στο Κριτήριο 5, ενώ για να λάβει 100 μόρια στο Κριτήριο 11, ο αιτούμενος επιχορηγούμενος προϋπολογισμός δεν πρέπει να ξεπερνά τα 125.000 ευρώ (5 x 25.000 €). Αν ο προϋπολογισμός διαμορφωθεί στα 150.000 ευρώ (6πλάσιο), τα μόρια του Κριτηρίου 11 πέφτουν στα 70.
Δεσμεύσεις και μακροχρόνιες υποχρεώσεις
Η αποτύπωση της τυπικής απόδοσης δημιουργεί νομικές δεσμεύσεις σε βάθος ετών:
– Μέχρι την ολοκλήρωση: Ο δικαιούχος υποχρεούται να διατηρεί την τυπική απόδοση σε επίπεδο όχι μικρότερο από το 80% της τυπικής απόδοσης εισόδου και πάντως πάνω από τα 8.000 € ή 12.000 € κατά περίπτωση.
– Μακροχρόνιες υποχρεώσεις (5 έτη μετά την ολοκλήρωση): Απαιτείται η διατήρηση της τυπικής απόδοσης σε επίπεδο τουλάχιστον ίσο με την απόδοση που δηλώθηκε στη μελλοντική κατάσταση.
– Κυρώσεις: Σε περίπτωση υποτροπής παραβίασης της διατήρησης της μελλοντικής τυπικής απόδοσης, επιβάλλεται επιστροφή ποσού ίσου με το γινόμενο του ποσοστού απόκλισης επί την καταβληθείσα δημόσια δαπάνη για κάθε έτος παράβασης (για ποσά άνω των 2.000 €).
Χρονοδιάγραμμα και ανοιχτά σημεία
Η υποβολή των αιτήσεων στήριξης θα πραγματοποιηθεί ηλεκτρονικά μέσω του ΟΠΣΚΕ (opske.gr) από τις 6 Οκτωβρίου 2026 έως τις 20 Ιανουαρίου 2027 και ώρα 13:00.
Παρότι το πλαίσιο ξεκαθαρίζει τις εξαιρέσεις, το έγγραφο της πρόσκλησης παραπέμπει για τους αναλυτικούς συντελεστές ανά είδος και ποικιλία στο Παράρτημα 2 της σχετικής Κοινής Απόφασης (ΦΕΚ Β’ 4988/2026) και σε συμπληρωματικές εγκυκλίους της ΕΥΕ ΠΑΑ. Οι ενδιαφερόμενοι παραγωγοί οφείλουν να υπολογίσουν με ακρίβεια την καθαρή τους τυπική απόδοση βάσει της ΕΑΕ 2025, αφαιρώντας πλήρως βοσκοτόπους, επίσπορες και μη επιλέξιμες εκτάσεις πριν οριστικοποιήσουν το επενδυτικό τους πλάνο.
