Πώς τα βοοειδή καθαρίζουν τα δάση και προλαμβάνουν τις πυρκαγιές
Η συνδυασμένη διαχείριση δάσους και εκτατικής κτηνοτροφίας αναδεικνύεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως ένα εφαρμόσιμο εργαλείο πρόληψης δασικών πυρκαγιών στη Μεσόγειο, με βάση τα αποτελέσματα του ευρωπαϊκού προγράμματος στο βιολογικό αγρόκτημα Tenuta Paganico στην Τοσκάνη. Το μοντέλο της δασοκτηνοτροφίας (silvopastoralism) αξιοποιεί τα ζώα για τον έλεγχο της καύσιμης βιομάζας, μετατρέποντας τις αντιπυρικές παρεμβάσεις σε παραγωγικούς βοσκότοπους.
Για τους κτηνοτρόφους και παραγωγούς σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές, η πρακτική αυτή προσφέρει διπλό όφελος: μείωση του κινδύνου καταστροφής από πυρκαγιές και ταυτόχρονη εξασφάλιση ζωοτροφικών πόρων μέσα από δασικές εκτάσεις. Παράλληλα, βασικές υποδομές πυροπροστασίας, όπως τα σημεία υδροληψίας και οι αντιπυρικές λωρίδες, αποκτούν καθημερινή παραγωγική χρήση ως ποτίστρες και ζώνες βόσκησης.
Έλεγχος της βιομάζας μέσω στοχευμένης βόσκησης
Στο αγρόκτημα έκτασης σχεδόν 15.000 στρεμμάτων (1.500 εκτάρια), εκ των οποίων τα 11.000 στρέμματα (1.100 εκτάρια) είναι δάσος, εκτρέφονται αυτόχθονες φυλές, όπως τα βοοειδή Maremmana και οι χοίροι Cinta Senese. Τα ζώα αυτά είναι άριστα προσαρμοσμένα στις μεσογειακές συνθήκες και καταναλώνουν τόσο ποώδη όσο και ξυλώδη βλάστηση (θάμνους, κλαδιά, φύλλα).
Με τη συγκεκριμένη διατροφική συμπεριφορά, η βόσκηση περιορίζει τη συσσώρευση εύφλεκτης ύλης στο υπόροφο του δάσους. Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, η αποτελεσματικότητα της δασοκτηνοτροφίας δεν εξαρτάται μόνο από τον αριθμό των ζώων, αλλά από τον συνδυασμό της κατάλληλης φυλής, του σημείου, του χρονισμού και της διάρκειας της βόσκησης.
Υποδομές διπλού σκοπού: Αντιπυρικές και ποτίστρες
Στο πλαίσιο του έργου που στηρίχθηκε από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ), οι εργασίες πρόληψης ενσωματώθηκαν πλήρως στη λειτουργία της εκμετάλλευσης, αντί να αποτελούν μεμονωμένες δασοτεχνικές επεμβάσεις:
| Παρέμβαση | Έκταση / Μέγεθος | Λειτουργία πυροπροστασίας | Κτηνοτροφική χρήση |
|---|---|---|---|
| Αποκατάσταση αντιπυρικών λωρίδων | 58,2 στρέμματα (5,82 εκτάρια) | Εμπόδιο στην εξάπλωση πυρκαγιάς | Πρόσβαση ζώων σε απομακρυσμένες ζώνες |
| Διάνοιξη νέων ζωνών βόσκησης | 64,7 στρέμματα (6,47 εκτάρια) | Μείωση πυκνότητας καύσιμης ύλης | Επιπλέον διαθέσιμη βοσκήσιμη έκταση |
| Καθαρισμός δάσους | 22,9 στρέμματα (2,29 εκτάρια) | Αραίωση επικίνδυνης βλάστησης | Αύξηση παραγωγής ζωοτροφικών πόρων |
| Αραίωση περιθωρίων | Ζώνη 10 μέτρων εκατέρωθεν | Ενίσχυση αντιπυρικής ζώνης | Ανάπτυξη παραδοσιακών καρποφόρων δέντρων |
| Αποκατάσταση υφιστάμενης δεξαμενής | 500 τ.μ. | Σημείο υδροληψίας πυροσβεστικών | Ποτίστρα για το κοπάδι |
| Δημιουργία νέας δεξαμενής | 200 τ.μ. | Εφεδρικό σημείο πυρόσβεσης | Νέο σημείο ποτίσματος ζώων |
Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στα συμπεράσματα του έργου: «Οι αντιπυρικές ζώνες μπορούν επίσης να γίνουν περιοχές βόσκησης, η δασική διαχείριση μπορεί να παράγει ζωοτροφικούς πόρους και τα στρατηγικά τοποθετημένα σημεία νερού μπορούν να κάνουν περιοχές του αγροκτήματος πιο προσβάσιμες στα ζώα».
Σύνδεση με ενισχύσεις της ΚΑΠ
Η εμπειρία της Τοσκάνης καταδεικνύει ότι η διαρκής πρόληψη δεν μπορεί να στηρίζεται σε αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά απαιτεί ετήσια οικονομική βιωσιμότητα. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, η εκτατική δασοκτηνοτροφία συνδυάζεται στενά με σειρά παρεμβάσεων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), όπως: – Ενισχύσεις βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας. – Αποζημιώσεις για περιοχές με φυσικούς περιορισμούς (εξισωτική). – Αγροπεριβαλλοντικά-κλιματικά μέτρα (χορτοκάλυψη, αμειψισπορά, ψυχανθή). – Διατήρηση απειλούμενων αυτόχθονων φυλών αγροτικών ζώων. – Συνδεδεμένες ενισχύσεις για βοοειδή και θηλάζουσες αγελάδες.
Για τις μεσογειακές περιοχές που δοκιμάζονται από τις πυρκαγιές, το μοντέλο αποδεικνύει ότι η ενεργή αγροτική και κτηνοτροφική δραστηριότητα μπορεί να αποτελέσει αναπόσπαστο τμήμα της αντιπυρικής θωράκισης των δασών.
Πηγή: agriculture.ec.europa.eu
