Ιταλία: Το καλαμπόκι υποχωρεί, η ελιά ανεβαίνει
Οι εκτάσεις με καλαμπόκι στην Ιταλία έχουν μειωθεί περίπου στο μισό την τελευταία εικοσαετία. Την ίδια περίοδο η ελιά απλώνεται προς τη λεκάνη του Πάδου και τα αμπέλια ανεβαίνουν σε μεγαλύτερα υψόμετρα. Την εικόνα καταγράφει ενημερωτικό σημείωμα του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων (ΟΕΥ) της ελληνικής πρεσβείας στο Μιλάνο, που δημοσιεύθηκε την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου από τη Θεσσαλική Γη.
Για τον Έλληνα παραγωγό το θέμα δεν αφορά μόνο το εξωτερικό. Η Ιταλία είναι ταυτόχρονα ο μεγαλύτερος αγοραστής του ελληνικού σκληρού σιταριού και άμεσος ανταγωνιστής στα ροδάκινα, στα αχλάδια και στο ελαιόλαδο. Όταν μετακινούνται οι καλλιέργειες στη γειτονική χώρα, αλλάζουν σιγά σιγά και οι ισορροπίες στις αγορές όπου πουλάμε.
Τα στοιχεία που παραθέτει το σημείωμα, με βάση την ιταλική στατιστική υπηρεσία Istat, είναι τα εξής:
| Καλλιέργεια | Μεταβολή |
|---|---|
| Καλαμπόκι (έκταση) | περίπου -50% σε 20 χρόνια |
| Αχλάδια (παραγωγή) | -61% |
| Ροδάκινα (παραγωγή) | -41% |
| Ελιά | επέκταση προς τη λεκάνη του Πάδου |
| Αμπέλι | μετακίνηση σε μεγαλύτερα υψόμετρα |
Το σημείωμα αποδίδει τις μεταβολές στην κλιματική πίεση. Στη μείωση των αχλαδιών όμως έχουν μετρήσει και παράγοντες που δεν αναλύει. Ο ασιατικός βρωμούσας προκάλεσε μεγάλες ζημιές, ενώ ανοιξιάτικοι παγετοί και οι πλημμύρες του 2023 έπληξαν την Εμίλια-Ρομάνια, την καρδιά της ιταλικής αχλαδοπαραγωγής. Το κλίμα εξηγεί πολλά, όχι όμως όλη τη συρρίκνωση.
Μικροί ταμιευτήρες αντί για μεγάλα έργα
Στο επίκεντρο της ιταλικής συζήτησης βρίσκεται το νερό. Ο Stefano Masini, επικεφαλής Περιβάλλοντος και Επικράτειας της Coldiretti, της μεγαλύτερης αγροτικής οργάνωσης της χώρας, υπενθυμίζει ότι η γεωργία είναι τομέας αξίας άνω των 80 δισ. ευρώ. Κατά τον ίδιο, χρειάζονται διαρθρωτικές παρεμβάσεις και όχι μπαλώματα.
Η κύρια πρόταση είναι μικροί και μεσαίοι ταμιευτήρες, που θα συγκρατούν μέρος των έντονων βροχοπτώσεων. Τα μεγάλα φράγματα δεν απορρίπτονται, αλλά παύουν να είναι η μόνη λύση. Προτείνονται επίσης η επεξεργασία και επαναχρησιμοποίηση νερού, η ευρύτερη χρήση στάγδην άρδευσης και πλωτά φωτοβολταϊκά πάνω στους ταμιευτήρες. Τα πλωτά πάνελ περιορίζουν την εξάτμιση και ταυτόχρονα παράγουν ρεύμα.
Η λογική των μικρών έργων δεν είναι άγνωστη στην Ελλάδα. Όπως είχαμε γράψει, το ΥΠΑΑΤ κατευθύνει 80 εκατ. ευρώ σε αρδευτικά έργα μέσω των δήμων. Σε επίπεδο εκμετάλλευσης, η εξοικονόμηση νερού περιλαμβάνεται στις επιλέξιμες δαπάνες των Σχεδίων Βελτίωσης με ένταση ενίσχυσης έως 70%.
Το έδαφος ως αποθήκη νερού
Η Maria Grazia Mammuccini, πρόεδρος της FederBio, της ομοσπονδίας των Ιταλών βιοκαλλιεργητών, θέτει το ζήτημα από την άλλη πλευρά. Κατά την ίδια, δεν αρκεί να αυξηθεί η προσφορά νερού. Πρέπει να μειωθεί και η ζήτηση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του σημειώματος, τα βιολογικά εδάφη έχουν κατά μέσο όρο 26% περισσότερο χούμο και 40% μεγαλύτερη ικανότητα συγκράτησης νερού. Η FederBio υποστηρίζει ακόμη ότι οι βιοκαλλιεργητές ξόδευαν περίπου 38% λιγότερα για λιπάσματα και φυτοφάρμακα, πριν καν ανέβουν οι τιμές των εισροών. Τα ποσοστά προέρχονται από φορέα που εκπροσωπεί τη βιολογική γεωργία και χρειάζονται ανάλογη ανάγνωση. Η κατεύθυνση πάντως συμφωνεί με όσα λέει η γεωπονική έρευνα για την οργανική ουσία.
Στη λίστα των προτάσεων μπαίνουν επίσης δέντρα και φυτοφράχτες μέσα στα χωράφια, για σκίαση και μικρότερες ανάγκες άρδευσης. Προτείνονται ακόμη μείγματα σπόρων προσαρμοσμένα σε ξηρότερες συνθήκες, με αναφορά στην ερευνητική δουλειά του γενετιστή Salvatore Ceccarelli.
Τι να κρατήσει ο Έλληνας παραγωγός
Η μετακίνηση της ελιάς βορειότερα δεν θα αλλάξει τα ελαιοκομικά ισοζύγια αύριο, αφού οι νέοι ελαιώνες του Πάδου ξεκινούν από μικρή βάση. Δείχνει όμως ότι η Ιταλία επενδύει μακροπρόθεσμα σε εγχώρια παραγωγή σε ζώνες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ακατάλληλες. Η Ιταλία είχε ήδη αρχίσει να μελετά συστηματικά την επίδραση του κλίματος στις αποδόσεις της ελιάς.
Το ιταλικό παράδειγμα δείχνει ότι η προσαρμογή στο κλίμα δεν λύνεται με ένα μεγάλο έργο. Απαιτεί να ξανασκεφτεί κανείς τι καλλιεργεί, πού και με πόσο νερό. Για τον θεσσαλικό κάμπο, που αντιμετωπίζει τα ίδια ερωτήματα με το καλαμπόκι και το βαμβάκι, αυτό είναι ένας προπομπός και όχι μια μακρινή ιστορία.
