Σχέδια Βελτίωσης: πώς μοριοδοτείται ο φάκελος – οδηγός

Τριάντα βαθμοί στα νησιά του Βορείου και Νοτίου Αιγαίου και στα Ιόνια, τριανταπέντε παντού αλλού. Αυτό είναι το πρώτο νούμερο που πρέπει να συγκρατήσει κάθε μελετητής πριν καν ανοίξει το επιχειρηματικό σχέδιο: όποιος πέσει κάτω από αυτό το όριο στα Σχέδια Βελτίωσης, αποκλείεται από τη χρηματοδότηση —ανεξάρτητα από το πόσο καλή είναι η επένδυσή του ή πόσο μεγάλη η δημόσια δαπάνη της πρόσκλησης.

Η πρόσκληση των Παρεμβάσεων Π3-73-2.1, Π3-73-2.2 και Π3-73-2.6 του ΣΣ ΚΑΠ 2023-2027, συνολικού προϋπολογισμού 263.539.000 ευρώ, θέτει ένα σύστημα βαθμολόγησης 14 κριτηρίων που αποφασίζει ποιος μπαίνει και ποιος μένει έξω, πολύ πριν εξεταστεί το ύψος της επένδυσης.

Το σύστημα δεν είναι απλή άθροιση μορίων. Κάθε κριτήριο έχει δική του «βαρύτητα» και δικά του «μόρια», και ο πολλαπλασιασμός των δύο είναι αυτός που καθορίζει πόσο μετράει τελικά κάθε επιλογή του υποψηφίου. Αυτό σημαίνει ότι δύο υποψήφιοι με «καλό» προφίλ μπορεί να απέχουν δραματικά σε βαθμολογία αν δεν καταλάβουν πού βρίσκεται το πραγματικό βάρος του συστήματος.

Πώς λειτουργεί ο πολλαπλασιασμός βαρύτητας × μορίων

Η πρόσκληση ορίζει ρητά:

> «Η βαθμολογία κάθε πεδίου βαθμολόγησης προκύπτει ως γινόμενο της τιμής του πεδίου “Βαρύτητα” επί της τιμής του πεδίου “Μοριοδότηση”».

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι ένα κριτήριο με βαρύτητα 36% και πλήρη μοριοδότηση (100 μόρια) αποδίδει 36 βαθμούς στο σύνολο, ενώ ένα κριτήριο με βαρύτητα 3% αποδίδει το πολύ 3 βαθμούς, όσο σημαντικό κι αν φαίνεται σε επίπεδο περιεχομένου.

Το πιο βαρύ κριτήριο του συστήματος είναι το #14, «Ιδιότητα υποψηφίου»: αν ο υποψήφιος είναι συλλογικό σχήμα (ομάδα παραγωγών, συνεταιρισμός, ΚΟΙΝΣΕΠ κ.λπ.), λαμβάνει αυτόματα 100 μόρια με βαρύτητα 36%. Αυτό μόνο του αποδίδει 36 βαθμούς —περισσότερους από το ελάχιστο όριο εισόδου στις περισσότερες Περιφέρειες. Ένας μεμονωμένος αγρότης, όσο καλά κι αν «χτίσει» την υπόλοιπη αίτησή του, δεν μπορεί ποτέ να διεκδικήσει αυτούς τους 36 βαθμούς, γιατί το κριτήριο αφορά αποκλειστικά τα συλλογικά σχήματα.

Ακολουθούν σε βαρύτητα το κριτήριο #13 («Δυνατότητα υλοποίησης του επενδυτικού σχεδίου», δηλαδή η χρηματοοικονομική επάρκεια του υποψηφίου) με 20%, και τρία κριτήρια με 12% το καθένα: #9 («Προτεραιότητες Περιφερειών»), #10 («Είδος επένδυσης») και #11 («συσχέτιση οικονομικού μεγέθους με ύψος επένδυσης»).

Συνολικά, αυτά τα πέντε κριτήρια συγκεντρώνουν το 92% της συνολικής βαρύτητας του συστήματος —ό,τι απομένει (τα υπόλοιπα εννέα κριτήρια) μοιράζεται μόλις το 8%.

Τι σημαίνει το ελάχιστο όριο για κάθε κατηγορία δικαιούχου

Η παραπάνω κατανομή βαρύτητας δημιουργεί εντελώς διαφορετικές ταχύτητες ανάμεσα στους υποψηφίους:

* Συλλογικό σχήμα (ομάδα παραγωγών, συνεταιρισμός, ΚΟΙΝΣΕΠ): Ξεκινά με «προβάδισμα» 36 βαθμών από το κριτήριο #14, μόνο και μόνο επειδή είναι συλλογικό σχήμα. Χρειάζεται ελάχιστη επιπλέον βαθμολογία —μόλις 1 έως 4 βαθμούς ανάλογα με την Περιφέρεια— από τα υπόλοιπα κριτήρια για να ξεπεράσει το ελάχιστο όριο εισόδου.
* Μεμονωμένος αγρότης εκτός νησιωτικών Περιφερειών (όριο 35 βαθμοί): Δεν έχει πρόσβαση στο κριτήριο #14 (36% βαρύτητα, μόνο για συλλογικά σχήματα). Πρέπει να «χτίσει» τη βαθμολογία του αποκλειστικά από τα υπόλοιπα 13 κριτήρια, με μέγιστο θεωρητικό άθροισμα 64%. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι πρέπει να πετύχει σχεδόν τέλεια βαθμολογία σε πολλά μικρότερα κριτήρια —ηλικία/εμπειρία, εκπαίδευση, εξάρτηση από γεωργικό εισόδημα, μη ένταξη σε προηγούμενα σχέδια βελτίωσης, οικονομικό μέγεθος εκμετάλλευσης, ωριμότητα επενδυτικού σχεδίου— για να συγκεντρώσει τους 35 βαθμούς.
* Δικαιούχος της Π3-75.1 (γεωργός νεαρής ηλικίας): Το προφίλ αυτό εμφανίζεται ως αυτόματη μοριοδότηση σε τουλάχιστον τέσσερα διαφορετικά κριτήρια της πρόσκλησης (#1, #3, #12, #13ε), χωρίς να απαιτείται πρόσθετη τεκμηρίωση πέρα από τα στοιχεία που ήδη τηρεί η Υπηρεσία. Πρόκειται για τη μόνη κατηγορία φυσικού προσώπου που μπορεί να «μαζέψει» μόρια από πολλαπλά σημεία του συστήματος αυτόματα.
* Υποψήφιος με έδρα σε νησί Βορείου/Νοτίου Αιγαίου ή Ιονίων Νήσων: Δεν αλλάζει το σύστημα βαθμολόγησης, αλλά αλλάζει το «πέρασμα» — το ελάχιστο όριο εισόδου είναι 30 αντί για 35 βαθμούς, δηλαδή κατά 5 βαθμούς πιο προσιτό.

Ποια κριτήρια «κρύβουν» τη μεγαλύτερη παγίδα για τους μεμονωμένους αγρότες

Για τους παραγωγούς που παλεύουν βαθμό-βαθμό για το όριο, τρία σημεία απαιτούν απόλυτη προσοχή:

Κριτήριο 13 (20% βαρύτητα) — χρηματοοικονομική δυνατότητα. Αναλύεται σε πέντε επιμέρους πεδία που αθροίζονται: μέχρι 50 μόρια για αποδεδειγμένη ρευστότητα (τραπεζικό υπόλοιπο) που καλύπτει άνω του 50% του αιτούμενου προϋπολογισμού, 30 μόρια για φορολογική ενημερότητα τουλάχιστον δίμηνης διάρκειας και ασφαλιστικές τουλάχιστον εξάμηνης, 20 μόρια για κερδοφορία στην τελευταία τριετία, 50 μόρια αν ο υποψήφιος είναι συλλογικό σχήμα φυτικής παραγωγής με τουλάχιστον 15 μέλη ή σχήμα ζωικής παραγωγής, και 50 μόρια αν είναι δικαιούχος της Π3-75.1 (νέος γεωργός) ή μέλος αναγκαστικού συνεταιρισμού. Ένας μελετητής που δεν προσκομίσει έγκαιρα βεβαίωση τραπεζικού υπολοίπου χάνει άμεσα έως 10 βαθμούς στο τελικό σύνολο (50 μόρια × 20% βαρύτητα).

Κριτήριο 11 (12% βαρύτητα) — αναλογία τυπικής απόδοσης προς αιτούμενο προϋπολογισμό. Εδώ τιμωρείται η υπερβολική φιλοδοξία: μια εκμετάλλευση με τυπική απόδοση άνω των 15.000 ευρώ παίρνει 100 μόρια μόνο αν ο επιχορηγούμενος προϋπολογισμός δεν ξεπερνά το πενταπλάσιο της τυπικής απόδοσης· αν φτάσει έως το εξαπλάσιο, η βαθμολογία πέφτει στα 70 μόρια. Πρακτικά: εκμετάλλευση με τυπική απόδοση 20.000 ευρώ που ζητά προϋπολογισμό 130.000 ευρώ (6,5 φορές) δεν βαθμολογείται καθόλου σε αυτό το πεδίο, χάνοντας δυνητικά 12 βαθμούς.

Κριτήριο 9 (12% βαρύτητα) — προτεραιότητες Περιφέρειας. Κάθε Περιφέρεια έχει τη δική της ιεράρχηση καλλιεργειών/εκτροφών με βαθμούς από 55 έως 100. Στη Θεσσαλία, για παράδειγμα, η αιγοπροβατοτροφία και οι αροτραίες καλλιέργειες παίρνουν την ανώτατη βαθμολογία (100), ενώ στην Κρήτη προτεραιότητα έχουν το οινοποιήσιμο αμπέλι, η ελιά και τα κηπευτικά. Μια εκμετάλλευση με «λάθος» —για την Περιφέρειά της— σύνθεση καλλιεργειών μπορεί να χάσει έως 12 βαθμούς χωρίς να έχει κάνει τίποτα «λάθος» ουσιαστικά, απλώς επειδή η παραγωγή της δεν ταιριάζει με τις τοπικές προτεραιότητες.

Χρονοδιάγραμμα, δικαιολογητικά και ισοβαθμίες

Η υποβολή αιτήσεων στήριξης γίνεται αποκλειστικά ηλεκτρονικά μέσω ΟΠΣΚΕ, με έναρξη στις 6 Οκτωβρίου 2026 και λήξη στις 20 Ιανουαρίου 2027 και ώρα 13:00. Υποβάλλεται μία αίτηση ανά ΑΦΜ. Τα δικαιολογητικά που τεκμηριώνουν κάθε πεδίο βαθμολόγησης πρέπει να συνοδεύουν την αίτηση εξαρχής —δεν υπάρχει περιθώριο συμπλήρωσης μετά τη λήξη της προθεσμίας, με εξαίρεση όσα ζητηθούν ρητά κατά τον διοικητικό έλεγχο.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στο κριτήριο 13α (χρηματοοικονομική δυνατότητα): η βεβαίωση μέσου τραπεζικού υπολοίπου πρέπει να αφορά περίοδο τουλάχιστον τριών μηνών και η επιλεγμένη περίοδος δεν πρέπει να έχει λήξει πριν από τις 31 Μαΐου 2026. Όσοι σχεδιάζουν να στηρίξουν τη βαθμολογία τους σε αυτό το πεδίο πρέπει να προγραμματίσουν εγκαίρως τη σχετική βεβαίωση.

Μετά την ολοκλήρωση του διοικητικού ελέγχου, οι αιτήσεις κατατάσσονται με φθίνουσα βαθμολογική σειρά σε ενιαίο πίνακα, χωρίς διακριτή κατάταξη ανά Παρέμβαση (Π3-73-2.1, Π3-73-2.2, Π3-73-2.6). Σε περίπτωση ισοβαθμίας στο όριο εξάντλησης της πίστωσης, προηγείται η αίτηση με τον χαμηλότερο αιτούμενο προϋπολογισμό —ένα κριτήριο που μπορεί να αναποδογυρίσει τα αποτελέσματα ανάμεσα σε δύο φακέλους με πανομοιότυπη βαθμολογία.

Τι δεν απαντά η πρόσκληση

Το κείμενο της πρόσκλησης αφήνει τρία ανοιχτά σημεία που χρήζουν προσοχής:

1. Δεν διευκρινίζει τι ακριβώς θεωρείται «αναλογικά» στη διαβάθμιση μορίων του κριτηρίου 13α (30 έως 50 μόρια ανά ποσοστό ρευστότητας 20%-50%) —δεν δίνεται ρητός μαθηματικός τύπος παρά μόνο τα δύο άκρα της κλίμακας, κάτι που αφήνει αστάθμητο παράγοντα για ενδιάμεσα ποσοστά κάλυψης.
2. Δεν προσδιορίζεται πώς θα αντιμετωπιστεί περίπτωση κατά την οποία ένα συλλογικό σχήμα με λιγότερα από 15 μέλη διεκδικεί ταυτόχρονα το κριτήριο 13δ (50 μόρια για ≥15 μέλη φυτικής παραγωγής) —η πρόσκληση δεν εξηγεί αν υπάρχει ενδιάμεση, μειωμένη βαθμολόγηση για σχήματα με λιγότερα μέλη ή αν το πεδίο είναι αυστηρά «όλα ή τίποτα».
3. Δεν αναφέρεται ρητά αν και πώς μπορεί να ασκηθεί ένσταση ειδικά για λάθος υπολογισμό βαθμολογίας διαφορετική από τη γενική διαδικασία ενδικοφανούς προσφυγής του άρθρου 18 — το ζήτημα παραμένει ανοιχτό μέχρι την έκδοση των πρώτων αποτελεσμάτων διοικητικού ελέγχου.

Τι πρέπει να κάνετε τώρα

Πριν προχωρήσετε στη σύνταξη του επενδυτικού φακέλου, υπολογίστε αυστηρά τη βαθμολογία σας μαζί με τον μελετητή σας: ελέγξτε αν καλύπτετε το όριο των 30 ή 35 βαθμών, ρυθμίστε το ύψος του προϋπολογισμού ώστε να μην τιμωρηθεί από την αναλογία τυπικής απόδοσης και προετοιμάστε εγκαίρως τις τραπεζικές βεβαιώσεις και τα φορολογικά έγγραφα, καθώς περιθώριο προσκόμισης δικαιολογητικών μετά την υποβολή δεν υπάρχει.