Για δεύτερη φορά μέσα σε λιγότερο από πέντε χρόνια, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν εφιαλτικό κύκλο ακρίβειας στα λιπάσματα, ο οποίος απειλεί να μετεξελιχθεί σε μια ανοιχτή κρίση επισιτιστικής ασφάλειας. Το ντόμινο που ξεκινά από το φυσικό αέριο και καταλήγει στο ράφι του σούπερ μάρκετ ανάγκασε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να σημάνει συναγερμό.
Χθες (19 Μαΐου 2026), η Κομισιόν υιοθέτησε το πολυαναμενόμενο Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα [COM(2026) 310 final]. Πρόκειται για ένα πακέτο άμεσων και διαρθρωτικών μέτρων, το οποίο εκπόνησε ο αρμόδιος για τη Γεωργία Επίτροπος, Κρίστοφ Χάνσεν, προκειμένου να θωρακίσει την ευρωπαϊκή γεωργία απέναντι στις γεωπολιτικές αναταράξεις.
Ο Κρίκος της Κρίσης: Φυσικό Αέριο – Λίπασμα – Τρόφιμα
Η στρατηγική λογική του σχεδίου βασίζεται σε μια σκληρή πραγματικότητα: το 70-80% του κόστους παραγωγής των αζωτούχων λιπασμάτων εξαρτάται άμεσα από το φυσικό αέριο. Η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή (από τον Φεβρουάριο του 2026) και οι διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ, εκτόξευσαν τις τιμές.
Τον Απρίλιο του 2026, οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων στην Ε.Ε. ήταν 70% υψηλότερες από τον μέσο όρο του 2024. Η κρίση, ωστόσο, δεν είναι μόνο συγκυριακή. Η παραγωγική ικανότητα αμμωνίας στην Ε.Ε. έχει μειωθεί κατά 10% τα τελευταία χρόνια, ενώ η Ευρώπη εξακολουθεί να εισάγει το 30% των αζωτούχων, το 70% των φωσφορικών και το 40% των καλιούχων λιπασμάτων της.
«Η επισιτιστική ασφάλεια αρχίζει από την ασφάλεια λιπασμάτων», ξεκαθάρισε ο Επίτροπος Χάνσεν.
Αγωνία για τη Σοδειά του 2027
Ενώ οι ανάγκες για την τρέχουσα (ανοιξιάτικη) περίοδο φαίνεται να καλύπτονται, η αγωνία κορυφώνεται για τις φθινοπωρινές σπορές, οι οποίες θα καθορίσουν τη σοδειά του 2027. Λόγω των υψηλών τιμών, πολλοί αγρότες έχουν ήδη καθυστερήσει τις αγορές λιπασμάτων. Αυτό μεταφράζεται σε άμεσο κίνδυνο μείωσης των αποδόσεων και εγκατάλειψης καλλιεργειών, με συνέπειες που οι καταναλωτές θα νιώσουν στο τραπέζι τους την επόμενη χρονιά.
Τα 4 Βραχυπρόθεσμα Μέτρα: Ρευστότητα & Κρατικές Ενισχύσεις
Για να ανακοπεί η αιμορραγία των αγροτών, η Κομισιόν προτείνει τέσσερις άξονες άμεσης παρέμβασης:
- Γεωργικό Αποθεματικό ΚΑΠ: Κινητοποίηση σημαντικού ποσού (το ύψος θα ανακοινωθεί πριν το καλοκαίρι) για την παροχή άμεσης ρευστότητας στους πλέον πληγέντες αγρότες.
- Νομοθετικό Πακέτο Τροποποίησης της ΚΑΠ: Εισαγωγή νέου μέτρου ρευστότητας, μεγαλύτερη ευελιξία στις προκαταβολές και ένα νέο οικολογικό σχήμα για τη βελτίωση της αποδοτικότητας της λίπανσης.
- Κρατικές Ενισχύσεις: Ενεργοποίηση του Προσωρινού Πλαισίου (από τις 29 Απριλίου 2026), που επιτρέπει στα κράτη-μέλη να στηρίξουν οικονομικά τους παραγωγούς τους.
- Νόμος IMERA (Πράξη Επείγουσας Ανθεκτικότητας Εσωτερικής Αγοράς): Τίθεται σε ισχύ στις 29 Μαΐου 2026. Εφόσον η κατάσταση επιδεινωθεί, τα λιπάσματα θα ανακηρυχθούν «κρίσιμα αγαθά», επιτρέποντας κοινές προμήθειες κρατών-μελών και ταχείες αδειοδοτήσεις.
Μακροπρόθεσμος Σχεδιασμός: Βιολογικά Λιπάσματα & Διαφάνεια
Στο μεσομακροπρόθεσμο επίπεδο, το σχέδιο εστιάζει στην απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής. Κεντρικό εργαλείο θα αποτελέσει η Σύμπραξη Αξιακής Αλυσίδας Λιπασμάτων.
Η Κομισιόν προωθεί τη χρήση βιολογικών λιπασμάτων (Biotech Act II), την ανάκτηση αζώτου και φωσφόρου από λύματα, και τη χαλάρωση των γραφειοκρατικών εμποδίων της Οδηγίας για τα νιτρικά. Παράλληλα, θα ενισχυθεί το Παρατηρητήριο Αγοράς Λιπασμάτων για την πάταξη της αδιαφάνειας και της κερδοσκοπίας, ενώ εξετάζεται η δημιουργία στρατηγικών αποθεματικών.
Παρά τον φιλόδοξο σχεδιασμό, το μεγάλο «αδύναμο σημείο» παραμένει η εξάρτηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από το εισαγόμενο φυσικό αέριο, καθώς η παραγωγή «πράσινης αμμωνίας» παραμένει μέχρι σήμερα σημαντικά πιο ακριβή από τις συμβατικές λύσεις.
Πηγή: ertnews.gr
