Σε μια ιστορική και κρίσιμη φάση για το μέλλον της γεωργικής παραγωγής εισήλθε η Ευρωπαϊκή Ένωση τον Φεβρουάριο του 2026. Οι τριμερείς διάλογοι (trilogues) μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμών ξεκίνησαν επίσημα, με αντικείμενο τον νέο κανονισμό για την παραγωγή και την εμπορία φυτικού αναπαραγωγικού υλικού (ΑΜΚ) – κοινώς, για τους σπόρους, τους κόνδυλους, τα μοσχεύματα και τα νεαρά φυτά.
Η πρόταση της Κομισιόν έρχεται να σαρώσει το παλιό νομοθετικό πλαίσιο, αντικαθιστώντας 10 από τις 12 υφιστάμενες οδηγίες. Δεν πρόκειται απλώς για μια γραφειοκρατική τεχνική λεπτομέρεια. Η νομοθεσία αυτή θα καθορίσει το τι επιτρέπεται να κυκλοφορεί ως εγκεκριμένο υλικό και, κατ’ επέκταση, το τι θα καλλιεργείται στα χωράφια, επηρεάζοντας άμεσα την ανθεκτικότητα της γεωργίας απέναντι σε ξηρασίες και νέες ασθένειες.
Το νέο κριτήριο VSCU: Σπόροι ανθεκτικοί και “πράσινοι”
Η συζήτηση στις Βρυξέλλες συνδέεται άμεσα με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας και της στρατηγικής «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο». Η βασική καινοτομία του νέου κανονισμού είναι η εισαγωγή αυστηρών κριτηρίων βιωσιμότητας για την καταχώριση νέων ποικιλιών που προορίζονται για τους επαγγελματίες αγρότες.
Η μέχρι σήμερα γνωστή αξιολόγηση «Αξίας για Καλλιέργεια και Χρήση» (VCU) αλλάζει και μετεξελίσσεται σε «Αξία για Βιώσιμη Καλλιέργεια και Χρήση» (VSCU). Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι νέες ποικιλίες θα πρέπει να αποδεικνύουν:
- Μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε ασθένειες.
- Προσαρμοστικότητα στις πιέσεις της κλιματικής αλλαγής.
- Μειωμένη ανάγκη για εξωτερικές εισροές, όπως χημικά φυτοφάρμακα και λιπάσματα.
Εξαιρέσεις: Ερασιτέχνες, τράπεζες σπόρων και ανταλλαγές
Την ίδια στιγμή που οι κανόνες για τους επαγγελματίες γίνονται πιο απαιτητικοί προς την κατεύθυνση της βιωσιμότητας, το προσχέδιο προβλέπει σημαντικές εξαιρέσεις και «ελαφρύτερους» κανόνες για άλλες κατηγορίες:
- Ερασιτέχνες Κηπουροί: Το υλικό που απευθύνεται σε ερασιτέχνες θα απαλλάσσεται από τις αυστηρές απαιτήσεις καταχώρισης και πιστοποίησης, φέροντας απλώς μια ειδική σήμανση ότι δεν είναι επίσημα πιστοποιημένο.
- Τράπεζες Σπόρων: Οργανισμοί διατήρησης της βιοποικιλότητας θα εξαιρούνται από πολλές υποχρεώσεις, με τη μοναδική προϋπόθεση να τηρούν επίσημα μητρώα.
- Παραδοσιακές Ποικιλίες: Οι λεγόμενες «ποικιλίες διατήρησης» θα αντιμετωπίζονται με λιγότερο αυστηρούς όρους, αναγνωρίζοντας το γεγονός ότι εκ φύσεως δεν διαθέτουν την απόλυτη ομοιομορφία των εμπορικών υβριδίων.
Επιπλέον, στο επίκεντρο του νέου κανονισμού μπαίνει ένα πάγιο αίτημα του αγροτικού κόσμου: η ανταλλαγή σπόρων μεταξύ γεωργών. Η πρόταση επιτρέπει πλέον τις ανταλλαγές «σε είδος», εφόσον πρόκειται για μικρές ποσότητες και λειτουργούν ως εργαλείο διατήρησης της γενετικής ποικιλότητας στο χωράφι. Ωστόσο, μπαίνουν “κόκκινες γραμμές”: Απαγορεύεται η εμπλοκή μεσαζόντων, καθώς και η ανταλλαγή ποικιλιών που προστατεύονται από κατοχυρωμένα πνευματικά δικαιώματα (πατέντες).
Διχάζει η νέα νομοθεσία: Αντιδράσεις από εταιρείες και οργανώσεις
Όπως ήταν αναμενόμενο, οι νέοι κανόνες έχουν ανοίξει τον ασκό του Αιόλου στις διαπραγματεύσεις:
- Ο κλάδος των εταιρειών παραγωγής σπόρων προειδοποιεί ότι οι πολλές «εξαιρέσεις» (για ερασιτέχνες και ανταλλαγές) δημιουργούν κινδύνους για την ισονομία της αγοράς και εγείρουν σοβαρά ζητήματα διασφάλισης της ποιότητας και της φυτοϋγείας.
- Από την άλλη πλευρά, οι οργανώσεις προστασίας της αγροβιοποικιλότητας εκφράζουν φόβους ότι, παρά τον «πράσινο» μανδύα, η ρύθμιση συνεχίζει να ευνοεί ένα βιομηχανικό μοντέλο απόλυτης ομοιομορφίας, το οποίο σε βάθος χρόνου συρρικνώνει την ποικιλία των διαθέσιμων, παραδοσιακών σπόρων.
- Ακτινίδιο και καύσωνες: Γιατί κινδυνεύουν με ξήρανση οι νέες φυτεύσεις
- Αναπτυξιακός Νόμος: Ανοίγουν αιτήσεις για 150 εκατ. ευρώ στην Αγροδιατροφή
- Κρυπτόβλαβες: το έντομο που ξεραίνει τη ρώγα στις όψιμες
- Ανδριανός για επιδοτήσεις: Πώς θα γίνονται οι επιτόπιοι έλεγχοι από την ΑΑΔΕ
- Παρέμβαση Τσιόδρα στην Κομισιόν για τα εμπόδια που κρατούν ψηλά τις τιμές
