Σε τροχιά σταθερής μετατόπισης προς τη θερμοκηπιακή καλλιέργεια βρίσκεται η ευρωπαϊκή παραγωγή καρποφόρων λαχανικών, καταγράφοντας συνολική αύξηση της παραγωγής κατά σχεδόν 2% τη τελευταία δεκαετία, παρά τη συνεχή συρρίκνωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία της Eurostat που ανέλυσε το FreshPlaza, η αύξηση των αποδόσεων ανά στρέμμα συγκρατεί την εγχώρια προσφορά, την ώρα όμως που η ΕΕ μετατρέπεται από καθαρός εξαγωγέας σε ελλειμματική αγορά για βασικά κηπευτικά.
Για τους Έλληνες παραγωγούς, τα δεδομένα αυτά αποτυπώνουν με σαφήνεια τις δομικές αλλαγές που συντελούνται στην ευρωπαϊκή αγορά. Η στροφή σε σύγχρονες θερμοκηπιακές εγκαταστάσεις αποτελεί τον μοναδικό δρόμο διατήρησης της παραγωγικότητας, την ίδια στιγμή που ο αυξημένος ανταγωνισμός από τρίτες χώρες, όπως το Μαρόκο και η Τουρκία, ασκεί ισχυρές πιέσεις στις τιμές παραγωγού, ιδιαίτερα στη ντομάτα.
Αυξάνεται η παραγωγή αλλά μειώνονται τα στρέμματα
Η συνολική συγκομιδή για τα πέντε βασικά θερμοκηπιακά κηπευτικά (ντομάτες, αγγούρια, μελιτζάνες, κολοκυθάκια και πιπεριές) στην ΕΕ των 27 αυξήθηκε από μέσο όρο 13,86 εκατομμυρίων τόνων την περίοδο 2015–2017 σε 14,13 εκατομμύρια τόνους την περίοδο 2022–2024, σημειώνοντας άνοδο 1,9%. Η σύγκριση μέσω κινητών μέσων όρων τριετίας επιλέχθηκε ώστε να εξαλειφθούν οι ευκαιριακές διακυμάνσεις λόγω καιρικών συνθηκών ή φυτοπροστατευτικών προβλημάτων.
Ωστόσο, η αύξηση αυτή επιτυγχάνεται σε λιγότερα συνολικά εκτάρια, γεγονός που αποδεικνύει την εντατικοποίηση των καλλιεργειών μέσω της τεχνολογίας. Την ίδια στιγμή, παρατηρείται σημαντική ανακατανομή των παραγωγικών δυνάμεων εντός της Ένωσης: ενώ παραδοσιακές δυνάμεις όπως η Ισπανία, η Ολλανδία και η Γαλλία καταγράφουν ήπια υποχώρηση, χώρες όπως η Ιταλία και η Πολωνία ενισχύουν αισθητά τη δυναμική τους.
Αρνητικό ρεκόρ για τη ντομάτα, κέρδη για πιπεριά και μελιτζάνα
Πίσω από τη συνολική θετική τάση κρύβεται μια σημαντική απόκλιση μεταξύ των διαφορετικών προϊόντων. Η ντομάτα είναι το μοναδικό προϊόν που καταγράφει ουσιαστική υποχώρηση, ενώ τα υπόλοιπα κηπευτικά σημειώνουν σημαντική άνοδο.
| Προϊόν | Μ.Ο. 2015–2017 (εκατ. τόνοι) | Μ.Ο. 2022–2025 (εκατ. τόνοι) | Μεταβολή (%) |
|---|---|---|---|
| Μελιτζάνες | 0,796 | 0,907 | +13,9% |
| Πιπεριές & Τσίλι | 2,600 | 2,900 | +11,8% |
| Αγγούρια | – | – | +7,7% |
| Κολοκυθάκια | 1,480 | 1,560 | +5,2% |
| Ντομάτες | 6,740 | 6,280 | -6,8% |
Η υποχώρηση της ντομάτας κατά 6,8% αποδίδεται στο αυξημένο κόστος ενέργειας, την πίεση από ιώσεις (όπως ο ιός ToBRFV) και τον έντονο εισαγωγικό ανταγωνισμό. Στον αντίποδα, οι πιπεριές πέτυχαν ιστορικό υψηλό παραγωγής το 2021 με 3,20 εκατομμύρια τόνους, πριν σταθεροποιηθούν στα 2,90 εκατομμύρια τόνους, ενώ οι μελιτζάνες εμφανίζουν τη σταθερότερη αυξητική τάση σε βάθος χρόνου.
Το εμπορικό ισοζύγιο και η απειλή των εισαγωγών
Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει σε μεγάλο βαθμό αυτοεπισφαλής στα λαχανικά, το εμπορικό ισοζύγιο για τη ντομάτα, την πιπεριά και το κολοκυθάκι πέρασε από δομικό πλεόνασμα σε έλλειμμα. Οι εισαγωγές από το Μαρόκο και την Τουρκία αυξάνονται με πολύ ταχύτερο ρυθμό από ό,τι η εγχώρια ευρωπαϊκή παραγωγή.
Αυτή η εξέλιξη συνδέεται άμεσα με τις τεράστιες επενδύσεις σε υποδομές που πραγματοποιούνται στις γειτονικές χώρες. Όπως αναλύσαμε σε προηγούμενο ρεπορτάζ μας για τις τουρκικές επενδύσεις στην υδροπονία, η υιοθέτηση τεχνολογιών αιχμής εκτός ΕΕ, σε συνδυασμό με το χαμηλότερο εργατικό κόστος, δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού για τους Ευρωπαίους παραγωγούς.
Συμπερασματικά, η ευρωπαϊκή παραγωγή κηπευτικών εκσυγχρονίζεται για να επιβιώσει: η αύξηση των στρεμματικών αποδόσεων μέσω των θερμοκηπίων είναι ο μόνος τρόπος για να διατηρηθεί η διαθεσιμότητα προϊόντων ανά κάτοικο, σε μια αγορά που πιέζεται σταθερά από το κόστος εισροών και τις εισαγωγές τρίτων χωρών.
Πηγή: freshplaza.com
