Τις αναλυτικές προτάσεις του επί του σχεδίου του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (ΕΧΠ) για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) κατέθεσε στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΓΕΩΤ.Ε.Ε.). Ασκώντας τον θεσμοθετημένο συμβουλευτικό του ρόλο, το Επιμελητήριο παρεμβαίνει στη διαβούλευση της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, ζητώντας εξειδίκευση των κανόνων ώστε οι ρυθμίσεις να μην παραμείνουν απλώς γενικές κατευθύνσεις.
Για τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους, η υιοθέτηση αυτών των προτάσεων μεταφράζεται σε πρακτική θωράκιση της αγροτικής γης υψηλής παραγωγικότητας. Το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. ζητά να θεσπιστεί ρητή ιεράρχηση, η οποία θα υποχρεώνει τους επενδυτές να εξαντλούν πρώτα τα περιθώρια εγκατάστασης σε κτιριακές υποδομές, αλλοιωμένες εκτάσεις και παλαιά εξορυκτικά πεδία, προτού δεσμεύσουν καλλιεργήσιμα εδάφη.
Προστασία της γεωργικής γης και των δασών
Η διαρκής πίεση που δέχεται ο πρωτογενής τομέας από την επέκταση των ενεργειακών έργων αποτελεί κεντρικό σημείο τριβής. Το Επιμελητήριο ξεκαθαρίζει πως η γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας είναι ένας μη ανανεώσιμος φυσικός πόρος σε ανεπάρκεια. Η άναρχη δέσμευσή της δημιουργεί μακροπρόθεσμα προβλήματα στην παραγωγική βάση της χώρας. Άλλωστε, όπως είχαμε αναφέρει στο e-agrotis.gr, χάνουν τον αγροτικό χαρακτήρα τα χωράφια με φωτοβολταϊκά πάρκα, επηρεάζοντας άμεσα τη φορολογική και κληρονομική τους αντιμετώπιση.
Σε ό,τι αφορά τις δασικές εκτάσεις, το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. προτείνει το νέο Χωροταξικό να μην παράγει κανένα τεκμήριο υπέρ των επεμβάσεων. Αντίθετα, απαιτείται αυτοτελής έλεγχος από τις κατά τόπους δασικές αρχές, ο οποίος θα καλύπτει όχι μόνο τη θέση των κύριων έργων (π.χ. ανεμογεννήτριες), αλλά και το σύνολο των συνοδών έργων, όπως η οδοποιία και τα δίκτυα μεταφοράς.
Δείκτες χωρικής αντοχής και παλαιά έργα
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που καταγράφονται στην ύπαιθρο είναι η σωρευτική επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών. Οι επιπτώσεις των ΑΠΕ δεν περιορίζονται στην καθαυτή εγκατάσταση, αλλά επεκτείνονται μέσω διαπλατύνσεων δρόμων και δημιουργίας υποσταθμών. Για τον λόγο αυτό, προτείνεται η θεσμοθέτηση δεικτών χωρικής αντοχής ανά Δήμο, Περιφερειακή Ενότητα, ορεινό σύμπλεγμα και υδρολογική λεκάνη.
Παράλληλα, το Επιμελητήριο τονίζει ότι έργα που δεν έχουν υλοποιηθεί ή δεν έχουν κριθεί οριστικά, δεν πρέπει να εξαιρούνται αυτόματα από τις νέες, αυστηρότερες προβλέψεις του πλαισίου. Απαιτείται διαφανής διαδικασία επανεξέτασής τους με επιστημονικούς όρους, ειδικά όταν χωροθετούνται σε περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής ευαισθησίας.
Βιομάζα, υδροηλεκτρικά και γεωθερμία
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον σαφή διαχωρισμό των τεχνολογιών και των πηγών ενέργειας, καθώς οι επιπτώσεις τους διαφέρουν ριζικά:
* Βιομάζα: Ζητείται ο ρητός διαχωρισμός της ενεργειακής αξιοποίησης καθαρής βιομάζας (γεωργικά, κτηνοτροφικά και δασικά υπολείμματα) από την καύση σύμμεικτων αστικών αποβλήτων (RDF/SRF). Το Χωροταξικό των ΑΠΕ δεν επιτρέπεται να μετατραπεί σε «παράθυρο» έμμεσης νομιμοποίησης μονάδων καύσης απορριμμάτων υψηλής όχλησης κοντά σε αγροτικές περιοχές.
* Υδροηλεκτρικά: Η χαμηλή ισχύς των Μικρών Υδροηλεκτρικών Έργων (ΜΥΗΕ) δεν συνεπάγεται απαραίτητα μικρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Πρέπει να αποτραπεί η σωρευτική εγκατάσταση πολλών έργων στην ίδια κοίτη ποταμού. Επιπλέον, εντοπίζεται σοβαρό κενό σχετικά με τα έργα αντλησιοταμίευσης, τα οποία έχουν τεράστιες απαιτήσεις σε νερό και γη, και ζητείται η ένταξή τους σε ειδικό κεφάλαιο.
* Γεωθερμία: Προτείνεται ευέλικτη αντιμετώπιση για τις θερμικές χρήσεις (όπως η θέρμανση θερμοκηπίων και βιομηχανικών εγκαταστάσεων) και σαφώς αυστηρότερα κριτήρια όταν πρόκειται για έργα ηλεκτροπαραγωγής.
| Κατηγορία Έργου | Βασική Πρόταση ΓΕΩΤ.Ε.Ε. |
| Φωτοβολταϊκά / Αιολικά | Εξάντληση περιθωρίων σε κτίρια και αλλοιωμένες εκτάσεις πριν τη χρήση αγροτικής γης. |
| Μικρά Υδροηλεκτρικά | Αποτροπή σωρευτικής εγκατάστασης στην ίδια κοίτη βάσει ΣΔΛΑΠ. |
| Βιομάζα | Αυστηρός διαχωρισμός αγροτοδασικών υπολειμμάτων από την καύση αστικών αποβλήτων (RDF). |
| Αντλησιοταμίευση | Δημιουργία ειδικού κεφαλαίου λόγω υψηλών απαιτήσεων σε γη και υδατικούς πόρους. |
Ψηφιακός χάρτης και στελέχωση υπηρεσιών
Το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε δημόσια πολιτική κινδυνεύει να μείνει ανεφάρμοστη χωρίς την κατάλληλη διοικητική υποστήριξη. Οι αρμόδιες υπηρεσίες (Δασικές, Περιβάλλοντος, Υδάτων, Αγροτικές) αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις. Απαιτείται άμεση στελέχωση με επιστημονικό προσωπικό και παροχή σύγχρονων εργαλείων.
Σε αυτό το πλαίσιο, κατατίθεται η πρόταση για τη δημιουργία ενός ενιαίου δημόσιου γεωχωρικού υποβάθρου. Ένας ψηφιακός χάρτης όπου θα αποτυπώνονται σε πραγματικό χρόνο όλα τα λειτουργούντα και υπό αδειοδότηση έργα, οι δασικοί χάρτες, τα υδατικά σώματα, οι θεσμικοί περιορισμοί και η διαθέσιμη χωρητικότητα του δικτύου.
Η επιτυχία του νέου χωροταξικού πλαισίου εξαρτάται από την ικανότητα της Πολιτείας να ισορροπήσει. Η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία, όμως δεν νοείται να προχωρήσει αποδυναμώνοντας την επισιτιστική ασφάλεια και την παραγωγική ικανότητα της ελληνικής υπαίθρου. Το Επιμελητήριο δηλώνει έτοιμο να συνεργαστεί με το υπουργείο για την τελική διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα σέβεται το περιβάλλον και τον αγροτικό κόσμο.
