Η ποιότητα του νερού άρδευσης αποτελεί ίσως τον πιο καθοριστικό παράγοντα για την ανάπτυξη της ελιάς, τη σταθερότητα της παραγωγής, αλλά και την τελική ποιότητα του ελαιολάδου. Σε μια περίοδο όπου οι αγορές πιέζονται —όπως αποτυπώθηκε και στο πρόσφατο ρεπορτάζ μας για τις «Παγωμένες» Πωλήσεις αλλά Σταθερές Τιμές Παραγωγού στο Ελαιόλαδο— και η κλιματική αλλαγή εντείνει τη λειψυδρία, η χρήση αλμυρού νερού ή επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων (ΕΥΑ) στους ελαιώνες γίνεται ολοένα και πιο συχνή.
Μπορεί η ελιά να φημίζεται για την ανθεκτικότητά της στην ξηρασία και την αλατότητα, όμως η μακροχρόνια χρήση ακατάλληλου νερού μπορεί να αποβεί μοιραία για τη φυσιολογία του δέντρου. Η βιωσιμότητα της ελαιοκαλλιέργειας, η οποία βρέθηκε πρόσφατα στο επίκεντρο ευρωπαϊκών εξελίξεων με την Ίδρυση της EFOI για την Επιτραπέζια Ελιά, εξαρτάται απόλυτα από τη σωστή διαχείριση των υδάτινων πόρων.
Τα Ασφαλή Όρια Αλατότητας για την Ελιά
Ο βασικός δείκτης μέτρησης της αλατότητας του νερού άρδευσης είναι η ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC). Τα κρίσιμα όρια, σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα, διαμορφώνονται ως εξής:
- Ιδανικές συνθήκες: Νερό με EC κάτω από 2,5 dS/m και pH μεταξύ 6 και 8.
- Όριο ανοχής: Η ελιά μπορεί να ανεχθεί νερό με αλατότητα έως 5 dS/m, εφόσον τα επίπεδα νατρίου και η σύσταση των αλάτων παραμένουν αποδεκτά.
- Πλήγμα στην παραγωγή: Η παραγωγή μειώνεται έως και 50% όταν η αλατότητα κυμαίνεται στα 5–6 dS/m.
- Πλήρης καταστροφή: Σε επίπεδα αλατότητας 14 dS/m παρατηρείται ολοκληρωτική καταστροφή της καλλιέργειας.
- Υψηλά TDS: Νερά με έως 3.200 ppm Ολικά Διαλυμένα Στερεά (TDS) μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο σε εξαιρετικά ανθεκτικές ποικιλίες.
Ο Χάρτης Ανθεκτικότητας των Ποικιλιών
Η αντοχή στην αλατότητα δεν είναι ενιαία, καθώς διαφέρει σημαντικά ανάλογα με την ποικιλία. Ορισμένες ποικιλίες έχουν τον μοναδικό μηχανισμό να περιορίζουν τη μεταφορά του τοξικού νατρίου από τη ρίζα στα φύλλα.
| Επίπεδο Αντοχής | Ελληνικές Ποικιλίες | Διεθνείς Ποικιλίες |
| Ανθεκτικές | Μεγαρίτικη, Λιανολιά Κέρκυρας, Καλαμών, Κοθρέικη | Frantoio (Ιταλία), Arbequina, Picual κ.ά. (Ισπανία), Barnea (Ισραήλ) |
| Μέσης Ανθεκτικότητας | Κονσερβολιά, Κορωνέικη, Μαστοειδής, Βαλανολιά, Αδραμυτινή | Maurino, Coratina (Ιταλία), Nabali Muhassan (Ιορδανία) |
| Ευαίσθητες | Χαλκιδικής, Θρουμπολιά, Αγουρομανάκι | Leccino (Ιταλία), Bouteillan (Γαλλία/Αίγυπτος), Cobrançosa (Ισπανία/Πορτογαλία) |
Επιπτώσεις στο Δέντρο και το Ελαιόλαδο
Όταν η αλατότητα ξεπερνά τα επιτρεπτά όρια, οι φυσιολογικές διαταραχές στο δέντρο είναι σοβαρότατες.
Συγκεκριμένα προκαλείται:
- Κλείσιμο των στομάτων των φύλλων.
- Μείωση της φωτοσυνθετικής δραστηριότητας.
- Μαζική πτώση φύλλων που μπορεί να αγγίξει το 50%.
- Μειωμένη ανθοφορία και κακή γονιμότητα της γύρης.
- Σημαντική καθυστέρηση στην ανάπτυξη βλαστών και ριζών.
Το πρόβλημα περνάει και στο ίδιο το ελαιόλαδο, μεταβάλλοντας τη χημική του σύσταση. Συνήθως, το αλμυρό νερό προκαλεί αύξηση των κορεσμένων λιπαρών οξέων και μείωση της πολύτιμης αναλογίας ελαϊκού προς λινελαϊκό οξύ. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι παρατηρείται ταυτόχρονη αύξηση των φαινολικών ενώσεων. Μάλιστα, έρευνες σε Τυνησία και Ισραήλ έδειξαν ότι η μέτρια αλατότητα (έως 5 dS/m) μπορεί να ενισχύσει τα αντιοξειδωτικά του ελαιολάδου, χωρίς να μειώσει σημαντικά την παραγωγή, εφόσον υπάρχει σωστή διαχείριση.
Επεξεργασμένα Απόβλητα: Λύση υπό Αυστηρούς Όρους
Η χρήση επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων αναδεικνύεται σε βιώσιμη λύση, θυμίζοντας τις πρακτικές κυκλικής οικονομίας που προκρίνει το Νέο Σχέδιο της Ε.Ε. για τη Βιώσιμη Κτηνοτροφία και τον Πρωτογενή Τομέα. Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, η χρήση τους επιτρέπεται αυστηρά όταν:
- Η αγωγιμότητα (EC) είναι κάτω από 3 dS/m.
- Το Βιοχημικά Απαιτούμενο Οξυγόνο (BOD) είναι κάτω από 35 mg/l.
- Τα κολοβακτηρίδια είναι λιγότερα από 200 ανά 100 ml.
Δοκιμές σε ποικιλίες (όπως Barnea και Leccino) απέδειξαν ότι τα επεξεργασμένα ύδατα δεν επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των δέντρων, την παραγωγικότητα ή την ποιότητα του ελαιολάδου, το οποίο μάλιστα παραμένει στην κατηγορία «έξτρα παρθένο».
Για την προστασία των ελαιώνων, συνιστάται στους παραγωγούς ο συχνός έλεγχος της αγωγιμότητας νερού και εδάφους, η εφαρμογή εκπλύσεων αλάτων, η προσθήκη καλίου (σε νερά με υψηλό NaCl) και φυσικά η σωστή επιλογή ανθεκτικών ποικιλιών κατά τη φύτευση.
Πηγή: politica.gr
