Σε κλοιό ασφυκτικών πιέσεων βρίσκεται ξανά ο ευρωπαϊκός πρωτογενής τομέας, καθώς η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή και ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν διαταράσσουν τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Με τις μνήμες από την ενεργειακή κρίση του 2022 να είναι νωπές, οι Υπουργοί Γεωργίας της Ε.Ε. συναντώνται στις Βρυξέλλες αναζητώντας επειγόντως λύσεις για τη διαθεσιμότητα και, κυρίως, για τις ανεξέλεγκτες τιμές των λιπασμάτων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρνει στο τραπέζι ένα νέο Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα, επιδιώκοντας να προστατεύσει τους παραγωγούς από την κατακόρυφη αύξηση του κόστους και να διασφαλίσει την επισιτιστική επάρκεια της Γηραιάς Ηπείρου.
Το Παράδοξο της Επάρκειας και οι Αυξήσεις του 70%
Ο αποκλεισμός και η αναταραχή στα Στενά του Ορμούζ —μια κρίσιμη θαλάσσια οδός από την οποία διέρχεται το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων— έχει προκαλέσει παγκόσμιο συναγερμό.
Ευτυχώς, σε επίπεδο φυσικών ποσοτήτων, η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει άμεσο κίνδυνο. Η Μέση Ανατολή καλύπτει μόλις το 3% των εισαγωγών αμμωνίας της Ε.Ε. και το 1-2% των αζωτούχων λιπασμάτων. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή γεωργία δέχεται ένα βαρύτατο έμμεσο πλήγμα.
Τα ευρωπαϊκά εργοστάσια παράγουν αζωτούχα λιπάσματα χρησιμοποιώντας εισαγόμενο φυσικό αέριο. Η κρίση στον Κόλπο έχει εκτοξεύσει τις τιμές της ενέργειας, συμπαρασύροντας το κόστος παραγωγής. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων στην Ευρώπη βρίσκονται ήδη 70% πάνω από τον μέσο όρο του 2024.
Τα Μέτρα Στήριξης: Ρευστότητα και Κατάργηση Δασμών
Για να αποφευχθεί ένα ντόμινο λουκέτων σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις, το σχέδιο που προωθεί η Πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, περιλαμβάνει «ενέσεις» ρευστότητας και παρεμβάσεις στην αγορά:
- Έκτακτη οικονομική στήριξη: Αξιοποίηση του αγροτικού προϋπολογισμού της Ε.Ε. και μεγαλύτερη ευελιξία στις προκαταβολές μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ).
- Αναστολή Δασμών: Εξετάζεται η προσωρινή αναστολή των δασμών (5,5% έως 6,5%) σε αζωτούχα λιπάσματα, όπως η ουρία και η αμμωνία, από τρίτες χώρες (πλην Ρωσίας και Λευκορωσίας). Το μέτρο εκτιμάται ότι θα εξοικονομήσει περίπου 60 εκατ. ευρώ στους εισαγωγείς.
- Στρατηγικά Αποθέματα: Προώθηση της δημιουργίας εθνικών αποθεμάτων ασφαλείας και ενίσχυση λύσεων βιολογικής προέλευσης.
Διχασμένη η Ευρώπη – Ποιες Χώρες Κινδυνεύουν
Η κρίση αναδεικνύει για άλλη μια φορά τις διαφορετικές ταχύτητες και τα αντικρουόμενα συμφέροντα εντός της Ε.Ε.:
- Οι πιο ευάλωτοι: Η Ιρλανδία βρίσκεται σε δεινή θέση, καθώς το 2025 εισήγαγε 1,7 εκατ. τόνους λιπασμάτων για να στηρίξει το κτηνοτροφικό της μοντέλο. Ο Ιρλανδός υπουργός Γεωργίας προειδοποίησε πως η κρίση απειλεί ευθέως την ανταγωνιστικότητα.
- Οι προετοιμασμένοι: Αντίθετα, χώρες όπως η Φινλανδία και η Σουηδία (στα πλαίσια της «ολικής άμυνας») διαθέτουν ήδη γεμάτες αποθήκες στρατηγικών αποθεμάτων.
- Οι βιομηχανικές δυνάμεις: Πολωνία και Γερμανία αντιστέκονται στη μείωση των δασμών, προκειμένου να προστατεύσουν τις δικές τους μεγάλες βιομηχανίες παραγωγής. Την ίδια ώρα, Ιταλία και Γαλλία ζητούν ελαφρύνσεις από τον φόρο άνθρακα (CBAM).
Θα Αυξηθούν οι Τιμές στο Ράφι;
Αν και οι αξιωματούχοι της Ε.Ε. καθησυχάζουν πως δεν αναμένεται άμεσο σοκ στα ράφια των σούπερ μάρκετ (καθώς οι περισσότεροι παραγωγοί χρησιμοποιούν αποθέματα που αγοράστηκαν προ της νέας κρίσης), η οικονομική αλυσίδα είναι αμείλικτη: Φυσικό αέριο ➔ Λίπασμα ➔ Καλλιέργειες ➔ Τρόφιμα.
Οι αναλυτές εκτιμούν πως η καθυστέρηση στη μετακύλιση του κόστους διαρκεί περίπου έξι μήνες. Το αυξημένο κόστος αναπόφευκτα θα περάσει στην κατανάλωση αργότερα μέσα στο έτος, γεγονός που ίσως ρίξει κι άλλο «λάδι στη φωτιά» της δυσαρέσκειας του αγροτικού κόσμου απέναντι στις «πράσινες» πολιτικές της Ένωσης.
Πηγη koutipandoras.gr
