Ευλογιά αιγοπτοβάτων:Τι λέει η νέα έκθεση της EFSA για τα εμβόλια και τα σενάρια εμβολιασμού σε Ελλάδα

Η EFSA αξιολογεί διαθέσιμα εμβόλια και «τρέχει» μοντέλα εξάπλωσης για την επιδημία 2024–2025. Τι δείχνουν τα δεδομένα για Ελλάδα και Βουλγαρία, ποια στρατηγική μειώνει γρηγορότερα κρούσματα/γεωγραφική διασπορά και γιατί ο εμβολιασμός “δουλεύει” μόνο μαζί με έγκαιρη ανίχνευση, σφαγή και περιορισμούς μετακινήσεων.

Η ευλογιά προβάτων και αιγών (Sheep & Goat Pox – SGP) επανεμφανίστηκε στην Ευρώπη με πρωτοφανή ένταση την περίοδο 2024–2025, με επίκεντρο Ελλάδα και Βουλγαρία, αυξάνοντας τον κίνδυνο επέκτασης σε γειτονικές χώρες. Η νέα έκθεση της EFSA εξετάζει πόσο αποτελεσματικά και πόσο ασφαλή είναι τα εμπορικά διαθέσιμα (εκτός ΕΕ) εμβόλια και αξιολογεί, με μοντέλα εξάπλωσης, ποια σενάρια εμβολιασμού μπορούν να μειώσουν την έκταση της επιδημίας και να επιταχύνουν την εκρίζωση. Το βασικό μήνυμα: ο εμβολιασμός μπορεί να γίνει «κλειδί», αλλά λειτουργεί καλύτερα όταν συνδυάζεται με έγκαιρη διάγνωση, γρήγορη θανάτωση/εκκαθάριση εστιών και αυστηρούς περιορισμούς μετακινήσεων.

Τι είναι το report και γιατί μας αφορά

Η έκθεση εστιάζει σε δύο πράγματα:

1. Εμβόλια SGP: αποτελεσματικότητα (προστασία/μείωση αποβολής ιού) και ασφάλεια (αντιδράσεις/κίνδυνος μετάδοσης του ιού του εμβολίου).
2. Σενάρια εμβολιασμού: μοντελοποίηση εξάπλωσης (με δεδομένα εκτροφών & κρουσμάτων) για να δει “τι θα γινόταν αν” εφαρμόζαμε περιφερειακό ή πανεθνικό εμβολιασμό, για πόσο καιρό και με τι παράλληλα μέτρα.

Τι δείχνουν τα δεδομένα για Ελλάδα & Βουλγαρία (2024–αρχές 2026)

Η έκθεση αναφέρει ότι:

• Το 2024 δηλώθηκαν συνολικά 340 εστίες ( 12 στη Βουλγαρία, 328 στην Ελλάδα).
• Το 2025 παρατηρήθηκε αναζωπύρωση (Απρίλιος–Σεπτέμβριος), με κορύφωση 354 εστιών στην Ελλάδα.
• Συνολικά, από 1/1/2024 έως 29/1/2026, αναφέρονται 203 εστίες στη Βουλγαρία και 208 στην Ελλάδα.

Επιπλέον, σημειώνονται εστίες και σε γειτονικές χώρες (π.χ. Ρουμανία, Σερβία, Βόρεια Μακεδονία) και συζητείται ότι η γεωγραφική εικόνα είναι συμβατή με πορεία από ανατολικά προς δυτικά, με πρώτη εμφάνιση κοντά στα σύνορα της Τουρκία.

Τι λέει η EFSA για τα εμβόλια (αποτελεσματικότητα & ασφάλεια)

1) Αποτελεσματικότητα: «ισχυρή προστασία»

Στην περίληψη της έκθεσης αναφέρεται ότι ζώντα εξασθενημένα εμβόλια (με στελέχη όπως RM65, Romania, Bakirköy) παρέχουν ισχυρή προστασία, συνήθως 80–100%, και μειώνουν σημαντικά την αντιγραφή και την αποβολή του ιού στα εμβολιασμένα ζώα.

2) Πειραματικά δεδομένα: 100% αποτροπή θνησιμότητας σε δοκιμές

Η έκθεση αναφέρει ότι σε πειράματα του Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου Αναφοράς (EURL) δοκιμάστηκαν τρία στελέχη (RM-65, Romania, Bakirköy) και προλήφθηκε η θνησιμότητα (100%), με ισχυρή μείωση νοσηρότητας (79–100%) και σημαντική μείωση ιαιμίας/ιικού φορτίου σε σχέση με ανεμβολίαστα ζώα.

3) Ασφάλεια: γενικά καλή, αλλά θέλει “σωστή εφαρμογή”

Η έκθεση σημειώνει ότι τα προφίλ ασφάλειας είναι γενικά ευνοϊκά, μπορεί να εμφανιστούν ήπιες αντιδράσεις (π.χ. πυρετός/βλάβες), και ότι η τήρηση της σωστής δοσολογίας/πρωτοκόλλου είναι κρίσιμη.

4) Κίνδυνος μετάδοσης του ιού του εμβολίου: χαμηλός

Ο κίνδυνος μετάδοσης του ιού του εμβολίου κρίνεται πολύ χαμηλός/ελάχιστος, και μπορεί να μειωθεί ακόμη περισσότερο αποφεύγοντας επαφή με ανεμβολίαστα ζώα για έως 3 εβδομάδες μετά τον εμβολιασμό (διάστημα ανάπτυξης προστατευτικής ανοσίας).

Σενάρια εμβολιασμού: τι «κερδίζουμε» και τι ρίσκο έχει κάθε επιλογή

Η EFSA χρησιμοποίησε μοντέλο εξάπλωσης (με δεδομένα Βουλγαρίας) και προσομοίωσε διαφορετικές στρατηγικές.

1) Μόνο έγκαιρη ανίχνευση & σφαγή εστιών

Αν η ανίχνευση και η εκκαθάριση γίνονται συστηματικά και γρήγορα (π.χ. εντός ~30 ημερών από εισαγωγή του ιού σε εκτροφή), το μοντέλο δείχνει ότι η επιδημία μπορεί να τεθεί υπό έλεγχο σε 1–2 χρόνια.

2) Περιφερειακός εμβολιασμός

Ο περιφερειακός εμβολιασμός μειώνει την εξάπλωση, αλλά υπάρχει κίνδυνος “διαφυγής” της νόσου εκτός περιοχών, αν δεν εφαρμοστούν πολύ αυστηροί έλεγχοι μετακινήσεων στις ζώνες επιτήρησης.

3) Πανεθνικός εμβολιασμός

Ο πανεθνικός εμβολιασμός εμφανίζεται πιο ανθεκτικός ως στρατηγική: μειώνει περισσότερο τον αριθμό μολυσμένων εκτροφών και τη γεωγραφική εξάπλωση σε σχέση με “μόνο ανίχνευση+σφαγή”.

4) Διάρκεια: «2 χρόνια εμβολιασμός» = πιο γρήγορη εκρίζωση

Η έκθεση αναφέρει ότι καμπάνια εμβολιασμού 2 ετών, σε συνδυασμό με τα τυπικά μέτρα (ανίχνευση/σφαγή), προβλέπεται ότι πετυχαίνει εκρίζωση 1 χρόνο νωρίτερα από σενάρια χωρίς εμβολιασμό.

5) Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, η έκθεση σημειώνει ότι η κλίμακα και η πολυπλοκότητα (πολλαπλά “clusters”) δείχνουν ότι θα χρειαστεί στοχευμένος ή ακόμη και πανεθνικός εμβολιασμός, με παράλληλα μέτρα.

Τι σημαίνει πρακτικά για κτηνοτρόφους

1. Αν γίνει εμβολιασμός, δεν “καταργεί” τα υπόλοιπα μέτρα: βιοασφάλεια, περιορισμοί μετακινήσεων, άμεση δήλωση ύποπτων περιστατικών παραμένουν κρίσιμα.
2. Οι μετακινήσεις (και ειδικά οι μη καταγεγραμμένες) αναφέρονται ως παράγοντας που μπορεί να συντηρεί τη μετάδοση. Άρα, η συμμόρφωση είναι μέρος της λύσης.
3. Το “σωστό timing” στην ανίχνευση/παρέμβαση κάνει τεράστια διαφορά στα μοντέλα (1–2 χρόνια έλεγχος με γρήγορη δράση).

ΠΗΓΗ: European Food Safety Authority – “Sheep and goat pox: vaccines and vaccination scenarios to control the epidemics in Greece and Bulgaria in 2025” (PDF).

Μείνετε Πάντα Ενημερωμένοι!
Η έγκαιρη και έγκυρη ενημέρωση είναι το πιο δυνατό εργαλείο για κάθε σύγχρονο αγρότη. Εξασφαλίστε ότι λαμβάνετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις, τις αναλύσεις και τους οδηγούς που σας αφορούν.
Πατήστε εδώ για να διαβάσετε περισσότερες ειδήσεις και αναλύσεις στο e-agrotis.gr